Suriye'de Yeni Dönem ve Orta Doğu'da Tırmanan Gerilim

İyi akşamlar değerli dinleyenler, 'Güncel'de yayındayız. Bugün Suriye'de Esad sonrası dönemin ilk büyük adımını, yani yeni Halk Meclisi'nin ilk oturumunu ve beraberinde getirdiği dengeleri konuşuyoruz. Kaan, Elif ve Çetin ile bu tarihi değişimi masaya yatırıyoruz.

Sahadan gelen ilk detaylar çok net; meclis sadece bir kurum değil, adeta bir sembol olarak kuruldu. Ahmed Şara başkanlığında toplanan oturuma bakanlar ve yoğun bir diplomatik heyet katıldı, ortamda ciddi bir geçiş atmosferi hakim.

Şöyle düşünün; meclis aritmetiğindeki o 140'tan 210'a çıkış sadece bir sayı artışı değil. Şara'nın kararnamesiyle eklenen 70 isim, yeni yönetimin kontrolü sağlamak için kurduğu geniş ama stratejik bir yapı demek.

Ben pek ikna olmadım, bu kadar hızlı genişleme ve atama usulü güven vermek yerine meşruiyet krizini örtme çabası gibi duruyor. Madalyonun öbür yüzü şu: Bu yapı ne kadar içten ve bağımsız kalabilecek?

Çetin haklı bir noktaya parmak basıyor ama bu yapı bölgeyi nasıl etkileyecek, asıl mesele o. Şimdi bu yeni meclis yapısının Orta Doğu'daki dengeleri nasıl sarsacağını ve tansiyonun neden yükseldiğini konuşacağız.

Sahadan durumu aktarayım, tansiyon gerçekten tırmanıyor; Fars Körfezi Su Yolu İdaresi, Hürmüz Boğazı'ndaki geçişler için yeni bir başvuru sistemi duyurdu.

Şöyle düşünün; bu sadece teknik bir prosedür değil, aslında İran'ın bölgedeki deniz trafiği üzerinde tam kontrol kurma girişimi.

Ben pek ikna olmadım, bu 'başvuru sistemi' meselesi daha çok birer 'eylem öncesi' gözdağı gibi duruyor.

Gelelim bu gözdağının karşı tarafındaki tepkiye; Trump, NBC'de yaptığı açıklamada Hürmüz Boğazı'nın açık olduğunu ve dün gece sert bir saldırı gerçekleştirdiklerini söyledi.

Trump, Tahran yönetimini 'hasta ruhlu' olarak nitelendirip, görüşme sonrası bir gemiye yapılan İHA saldırısını sert bir dille eleştirdi.

Rakam kuru ama hikâyesi çarpıcı; Trump'ın bu sert çıkışı, aslında bölgedeki askeri risklerin artık 'kırmızı çizgi' seviyesine geldiğini gösteriyor.

Madalyonun öbür yüzü şu: Trump'ın bu sert retoriği ve 'hasta ruhlu' çıkışları, aslında gerilimi tırmandırmak için bir kaldıraç olabilir.

Sıkı durun, çünkü bu sadece sözler değil, İsrail tarafında da somut hazırlıklar var.

İsrail Savunma Bakanı Yisrael Katz, Başbakan Netanyahu ile birlikte orduya İran'a yönelik bağımsız saldırılar için hazırlık talimatı verdi.

İşin arka planında şu var: Tel Aviv, geniş çaplı bir savaş ihtimaline karşı kritik altyapıları hedef alan kapsamlı bir planı hayata geçiriyor.

Bunu bir yıl sonra hatırlayın; bu tür 'bağımsız saldırı' talimatları, kontrol edilemez bir zincirleme reaksiyonu tetikleyebilir.

Rakamları bir kenara yazın; Maariv gazetesinin aktardığı bilgilere göre hedefte petrol tesisleri ve kritik altyapılar var.

Bu durum, bölgeyi sadece siyasi bir krizden çıkarıp doğrudan ekonomik ve askeri bir savaş alanına dönüştürebilir.

Tüm bu askeri hazırlıklar ve 'başvuru sistemleri' bizi çok daha derin bir çatışma noktasına taşıyor; ama asıl büyük kırılma belki de İsrail içindeki beklediğimiz yerlerde yaşanıyor, birazdan buna döneceğiz.

İşte o kırılma noktası tam olarak burada, çünkü Haredi lideri Yitzhak Yosef'in Netanyahu'ya yönelik 'yalancı' ve 'hilekar' suçlamaları sadece birer kelime değil, ciddi bir güven krizinin dışavurumu.

Şöyle düşünün; Yosef aslında Netanyahu'nun 2022'deki vaatlerini, özellikle dini okul öğrencilerinin askerlikten muaf tutulması konusundaki o sözleri hatırlatıyor. Bu, sadece dini bir çekişme değil, koalisyonun temelindeki yapı taşlarının çatırdaması demek.

Ben pek ikna olmadım, Yosef'in bu çıkışını sadece bir 'pazarlık taktiği' olarak okumak lazım. Madalyonun öbür yüzü şu: Harediler, Netanyahu'nun askerlik yasası üzerindeki geri adımını gördükçe kendi kozlarını erkenden masaya sürmeye çalışıyorlar.

Rakamları bir kenara yazın, durum çok somut; İsrail Ordu Radyosu'nun aktardığı bu suçlamalar, Ekim ayındaki seçimlerde Haredilerin geleneksel desteğini çekebileceği sinyalini çok net veriyor.

Sert bir rest çekildi açıkçası. Bu iç çekişmenin dış politikadaki yankılarını birazdan inceleyeceğiz ama önce şu 'adalet' ve 'hesap verme' meselesine bir göz atalım.

Sahadan durumu hemen aktarayım; İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, Ahbap Derneği Başkanı Haluk Levent hakkında gözaltı kararı verdi.

Şöyle düşünün, olay sadece bir gözaltı değil; 6 Şubat depremleri sonrası toplanan yaklaşık 158 milyon dolarlık bağışın kullanımı ve bitmemiş konut projeleri mercek altında.

Madalyonun öbür yüzü şu; burada sadece 'gecikme' değil, 'suçtan kaynaklanan mal varlığı değerlerini aklama' ve 'örgüt üyeliği' gibi çok ağır iddialar masada.

Şu detay gözden kaçmasın; iddialara göre Levent'in 2020-2026 arasında 990 milyon lira bahis oynayıp 390 milyon lira kaybettiği hatta asistanı Yeliz Kaya'ya 120 milyon lira aktarıldığı söyleniyor.

Rakam kuru ama hikâyesi çarpıcı; bu durum, kamuoyunun güvenini sarsan büyük bir malier ve yönetim zafiyeti tartışmasını beraberinde getirecek.

Ben pek ikna olmadım, bu kadar büyük rakamların ve iddiaların yargıya taşınması toplumda ciddi bir 'hesap sorulmuyor' algısı yaratabilir.

Süreç çok somut; belediyeler ve inşaat projeleri üzerinden ilerleyen bu soruşturma, bizzat 'dernekler kanununa muhalefet' suçlamasıyla derinleşiyor.

İşin arka planında, kamu yararı için toplanan paraların şahsi veya usulsüz kullanımlarının yargı nezdinde tescillenmesi süreci var.

Gelelim şu meseleye; bu yargı süreci sadece birer isim değil, tüm bir güven sistemini test ediyor. Birazdan diplomasideki kayıplar ve anlar konusuna geçeceğiz.

Saha raporuyla başlayalım; ABD'den gelen haber oldukça çarpıcı, Cumhuriyetçi Senatör Lindsey Graham 11 Temmuz'da ani bir rahatsızlık sonucu hayatını kaybetti.

Şöyle düşünün; Graham sadece bir siyasetçi değil, savunma ve dış politika konularında çok etkili bir figürdü, özellikle NATO ve Ukrayna cephesindeki aktif diplomasi trafiğiyle tanınıyordu.

Ben pek ikna olmadım, 'ani rahatsızlık' açıklameleri her zaman daha derin siyasi boşlukları maskelemek için kullanılır; bu kaybın Washington'daki güç dengelerine etkisi çok büyük olacak.

Bir dakika, bir dakika, hemen bu kaybın yarattığı boşluğa odaklanalım ama madalyonun diğer yüzünde Türkiye'nin kendi anma programı da var.

Rakamları bir kenara yazın; Kültür ve Turizm Bakanlığı 15 Temmuz'un 10. yılı için 81 ilde ve Çin'den ABD'ye kadar uzanan 200'den fazla noktada geniş bir program hazırladı.

Rakam kuru ama hikâyesi çarpıcı; bu sadece bir anma değil, toplumsal hafızayı ve demokratik bilinci pekiştirmek için tasarlanmış çok katmanlı bir diplomasi ve iletişim stratejisi.

Madalyonun öbür yüzü şu; bu kadar geniş çaplı bir anma programı, aslında dış dünyaya verilen çok net bir mesaj ve 10 yıllık bir dirençin tescili demek.

Sıkı durun, her iki gelişme de aslında güç dengelerindeki yerimizi ve diplomatik duruşumuzu farklı açılardan vurguluyor.

Gelelim şu meseleye; bu anma programlarının uluslararası yankıları ve diplomasi trafiğindeki yeni rotalar hakkında birazdan konuşacağız.

Diplomasi trafiği ve büyük resim önemli ama şimdi biraz daha yakına, gündelik hayatın ve trajedilerin tam merkezine odaklanıyoruz.

Saha detaylarıyla başlayalım; Deyrizor'da Fırat Nehri'nde yaşanan o feribot kazası gerçekten korkunç. Suriye Sivil Savunması, çarpışma sonrası tüm yolcuların nehre düştüğünü ve şu ana kadar 15'ten fazla kişinin kurtarıldığını bildirdi.

Şöyle düşünün; bu sadece bir kaza değil, altyapısı çökmüş bir bölgedeki ulaşım güvenliğinin sıfıra inmesi demek. 35'ten fazla kişinin olduğu bir araçta, nehre düşenlerin kurtarılma süreci çok zorlu geçiyor.

Benim bu konuda çekincem şu; bu tür kazalar genellikle ihmal ve denetimsizlik zinciriyle oluşur. 'Kaza' demek, sistemin tamamen tıkandığı noktayı gizlemek olabilir.

Rakamları bir kenara yazın; şu an hala kayıp kişilere ulaşılmaya çalışılıyor ve en az iki çocuk hayatını kaybetti. Sahada durum çok acı.

Çok üzücü bir tablo. Peki, bu tür trajediler dışında, güvenliğimizi doğrudan ilgilendiren başka olaylar da var.

Samsun'da dün gece yaşananlar çok ciddi bir suç dosyası açtı. Canik'te bir kadın, iş çıkışı takip edilip aracında saldırıya uğratılmış.

İşin arka planında şu var: Bu olay, yerel düzeyde güvenlik algısını ve kadınlara yönelik suçlarla mücadeledeki boşlukları doğrudan sorgulatan bir durum.

Madalyonun öbür yüzü şu; suçun işlendiği yerin ve yöntemin detayları, sadece birer 'olay' değil, toplumsal bir güvenlik maliyetidir.

Çetin, 'maliyet' derken tam olarak neyi kastediyorsun?

Güvenlik sistemindeki gedikleri ve bu tür olayların toplumda yarattığı derin güvensizlik duygusunu kastediyorum.

Bir diğer üzücü haber de Kastamonu'dan geliyor. Tosya'da bir çift, akrabalarının bahçesinde kiraz yedikten sonra ani rahatlık göstererek hayatını kaybetti.

Rakam kuru ama hikâyesi çarpıcı; 63 ve 60 yaşındaki çiftin ani gelişen bu durumu, gıda güvenliği ve tarımsal denetim konularını tekrar masaya yatırıyor.

Günün bu ağır başlıklarını birer birer not ederken, toplumsal güvenliğin her katmanında farklı birer açıkla yüzleşiyoruz; yayınımız burada sona eriyor, iyi akşamlar.