Enerji Dönüşümü, Orta Doğu Tansiyonu ve Yerel Gündem

Yenilenebilir enerjiye geçiş artık sadece çevresel bir tercih mi, yoksa küresel dengeleri değiştiren bir güç yarışına mı dönüşüyor? Elif, elimizdeki veriler ne diyor?

IRENA raporu net; 2024'te yenilenebilir kaynaklar küresel üretimin %31,7'ine ulaştı. Bu, bir önceki yıla göre %9,8'lik bir artış demek.

Bu rakamı kıyaslayacak olursak, yenilenemeyen kaynakların sadece %1,4 büyümesi kritik. Yani sermaye ve teknoloji artık çok daha hızlı bir şekilde temiz enerjiye kayıyor.

Hız önemli ama altyapı maliyeti ve sistem güvenliği hala büyük bir risk.

Altyapı maliyeti aslında uzun vadeli bir yatırım maliyeti, Çetin. Veriler, yenilenebilir enerjinin üretim hacminde geçen yıla göre ciddi bir ivme kazandığını gösteriyor.

Hacim artıyor olabilir ama bu sistemlerin kesintisiz enerji sağlama kapasitesi henüz tam test edilmedi.

Bakan Kurum, İstanbul'daki D-8 toplantısında tam da bu noktada Türkiye'nin COP31 sürecindeki sürdürülebilir kalkınma odaklı yaklaşımını vurguladı.

Bu diplomasi hamlesi, bölgedeki enerji bağımlılıklarını nasıl etkiler?

D-8 ülkeleriyle yapılan bu görüşme, enerji güvenliğini gıda ve şehirleşme ile birleştirerek bölgesel bir işbirliği kanalı açıyor.

Kaan, enerji işbirliği kanallarının ötesinde, bölgedeki gerilim hattı artık sadece fiziksel değil, çok daha karmaşık bir dijital boyuta evriliyor.

İran Dışişleri Bakanı Erakçi, İsrail'in ABD iç politikasını manipüle etmek için gizli dijital operasyonlar yürüttüğünü iddia etti. Bu iddialar, TIME dergisinin 14 Temmuz'da yayımladığı ve İsrail'in 'MAGA' tabanını hedef alan operasyonlarını öne süren raporla örtüşüyor.

Erakçi'nin bu hamlesi sadece bir suçlama değil, aslında Batı'nın içindeki kutuplaşmayı bir koz olarak kullanma çabası. Burada asıl risk, bu dijital cephenin fiziksel çatışmayı tetikleme hızı.

Erakçi'nin vurguladığı vergi mükellefi vurgusu önemli; çünkü bu, operasyonun maliyetinin doğrudan Amerikan kamu maliyesi üzerinden finanse edildiği iddiasını güçlendiriyor. Bu durum, Washington'daki muhalif seslerin bastırılması için tasarlanmış bir mekanizma gibi çalışıyor.

Bakan Erakçi, bu operasyonların amacının ABD'yi Orta Doğu'da bir savaşa sürüklemek olduğunu açıkça ifade ediyor.

Dijital operasyonlar sadece birer söylem değil, devletlerin stratejik araçları haline geldi.

Bu dijital yıpratma savaşı, sahada karşılık buluyor; Devrim Muhafızları Ordusu Komutanı Mecid Musevi, Hürmüz Boğazı'nda huzur sağlanana kadar saldırıların süreceğini bildirdi.

Musevi'nin 'tek parça' vurgusu, fiziksel savunma hattının esnemediğini gösteriyor; ancak bu durum, hibrit savaşın her iki cephede de aynı anda aktif olduğunu kanıtlıyor.

Bu hibrit kuşatma, iç siyaset ve adalet tartışmalarına evrilmeden önce masadaki son durak noktamız.

Söz konusu iç siyaset başlığına baktığımızda, önce Nasuh Mahruki'nin tutuklanma süreciyle başlıyoruz. Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığı 'halkı kin ve düşmanlığa tahrik' suçlamasıyla soruşturma başlattı ve Mahruki, sosyal medya paylaşımları nedeniyle tutuklanarak cezaevine gönderildi.

Mahruki'nin paylaşımları doğrudan darbe girişimi ve rejim değişikliği iddiaları içeriyor; bu durumun hukuki sınırları nerede çiziliyor?

Hukuki sınır, ifade özgürlüğü ile kamu güvenliği arasındaki o ince çizgide kayboluyor. Benzer durumlarda yargı pratiğinin, 'kamu güvenliği' kavramını genişleterek geniş bir alanı kapsama eğiliminde olduğunu görüyoruz.

Gelişmenin diğer ucunda ise Esenyurt Belediye Başkanı Ahmet Özer'in açıklamaları var. Özer, görevden alınma sürecinin ardından 'barış için adalet şart' diyerek hükümetin 'Terörsüz Türkiye' süreciyle doğrudan bir bağ kuruyor.

Özer'in bu hamlesi, barışın ancak adaletle tesis edilebileceği argümanıyla kamuoyunda bir karşılık bulma potansiyeli taşıyor. Veriler, bu tür söylemlerin toplumsal kutuplaşmanın tırmandığı dönemlerde birer 'barikat' olarak kullanıldığını gösteriyor.

Söz konusu 'barikat' stratejisi, kurumların hazırlık kapasitesini zorlayabilir.

Kısmen katılıyorum, ancak Özer'in 'barışsız adalet, adaletsiz barış olmaz' vurgusu, doğrudan hukuki süreçlere yönelik bir direnç mekanizması olarak işlev görüyor.

Peki, bu iki zıt kutup arasındaki gerilim, yerel yönetimlerin ve sivil toplum kuruluşlarının konumunu nasıl etkileyecek?

Mahruki'nin tutuklanması ve Özer'in açıklamaları, yargı kararlarının toplumsal algı üzerindeki etkisini netleştiriyor; bu durumun 'adalet' tanımı üzerindeki tartışmayı derinleştirdiği görülüyor.

Bu kutuplaşmanın hukuki sonuçlarını ve bölgesel etkilerini bir sonraki başlığımızda daha yakından inceleyeceğiz.

Adalet vurgusundan yola çıkarsak, Ankara 17. Ağır Ceza Mahkemesi bugün Genelkurmay çatı davasında 139 sanık için hapis cezalarını açıkladı. Yargıtay'ın bozma kararları sonrası yeniden yargılanan sanıklardan Murat Pekgüler, kasten öldürme ve anayasal düzeni ortadan kaldırma suçlarından müebbet ve 368 yıl hapis cezasına çarptırıldı.

Bu cezalar sadece hukuki birer sonuç mu, yoksa devletin güvenlik refleksini mi simgeliyor?

Sadece hukuki değil, bu cezaların yüksekliği devletin 'teslimiyet' sinyalini reddettiğini gösteriyor. Ancak benzer dosyalarda görülen yargı süreçleri, toplumdaki güvenlik algısını nasıl etkileyecek, asıl soru bu.

Veriler şunu söylüyor ki, bu tür ağır cezalar kurumlar arası güveni tesis etme amacı taşıyor. Ancak bu kararların maliyeti, sadece sanıklar için değil, yargı sisteminin üzerindeki toplumsal yükü yönetme biçimi açısından da ölçülecek.

Sürecin diğer cephesinde ise DEM Parti heyeti, 23 Temmuz'da Abdullah Öcalan ile görüşmek üzere İmralı'ya gidiyor. Pervin Buldan ve Mithat Sancar, bu görüşmede çözüm süreci ve gündemdeki çerçeve yasayı ele alacaklar.

İmralı ziyareti, Ankara'daki bu ağır ceza kararıyla tam bir tezat oluşturuyor.

Bu tezatlık aslında mekanizmanın iki farklı kanalıdır; biri güvenlikten gelen yargı kararı, diğeri ise siyasi kanatta yürütülen çözüm arayışı.

Peki, bu iki farklı yaklaşım aynı masada nasıl birleşecek?

DEM Parti'nin açıklaması, görüşmelerin AK Parti ve MHP kanadıyla yapılan temaslar sonrası netleştiğini ve yasal çerçevenin hayata geçirilmesi üzerine odaklanacağını belirtiyor.

Siyasetin bu hamleleri, ekonomik dengeleri nasıl etkileyecek ve piyasalar neye tepki verecek?

Eurostat Haziran ayı verilerini açıkladı; yıllık enflasyon Mayıs ayındaki yüzde 3,2 seviyesinden yüzde 2,8'e geriledi. Bu rakam, Ocak ayından beri süren artış eğiliminin kırıldığını gösteriyor.

Eurostat'ın bu verisi, özellikle enerji ürünlerindeki yüzde 8,5'lik artışa rağmen hizmetler ve gıda kalemlerindeki baskının azaldığını teyit ediyor. Geçen ayki yüzde 3,2'lik seviyeye kıyasla bu düşüş, Avrupa Merkez Bankası'nın faiz politikası için net bir veri seti sunuyor.

Peki, bu düşüş sadece birer rakam mı yoksa reel bir dengelenme mi?

Sadece birer rakam değil ama riskli bir düşüş. Hizmetler grubundaki yüzde 3,2'lik artış hala yüksek, yani enflasyonun çekilmesi sadece enerji maliyetlerindeki dalgalanmayla ilgili olabilir.

ABD Çalışma Bakanlığı'ndan gelen veriler ise tam tersi bir tablo çiziyor; Haziran ayında ithalat fiyat endeksi beklentilerin aksine yüzde 0,3 yükseldi. Bu rakam, Ağustos 2022'den bu yana kaydedilen en yüksek yıllık artış olan yüzde 7,1'e tekabül ediyor.

ABD'deki bu artış, ithalata bağımlı üretim maliyetlerini doğrudan yukarı çekecek ve küresel tedarik zinciri maliyetlerini yeniden etkileyecek. Beklentinin yüzde 0,7 azalışken yüzde 0,3 artış gelmesi, piyasaların maliyet artışlarını yanlış hesapladığını gösteriyor.

Hatta bu veri, ticaret dengesinde ciddi bir maliyet baskısı yaratacak.

Tam olarak öyle, çünkü bu artış doğrudan dış ticaret dengesi üzerinden yerel enflasyonu tetikleme kanalı açıyor.

Bu küresel maliyet baskısı ve veri karmaşası yerel piyasaya nasıl yansıyor?

Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksi bugün ilk yarıda yüzde 1,81 değer kaybederek 13.992,64 puana geriledi. Bu süreçte bankacılık endeksi yüzde 2,18 düşerken, finansal kiralama ve faktoring gibi alanlarda yüzde 9,19'luk sert bir kayıp yaşandı.

Finansal kiralama tarafındaki yüzde 9,19'luk kayıp, yatırımcıların yüksek faiz ve maliyet baskısı karşısında kaçtığının net bir göstergesi.

BIST 100'deki bu düşüşü, ABD'deki ithalat maliyet artışıyla eşleştirirsek, yerel üreticilerin maliyet artışlarını fiyatlara yansıtma endişesi satış baskısı yaratıyor. Özellikle bankacılık ve holding tarafındaki çekilmeler, piyasanın makro risklere karşı savunma pozisyonu aldığını kanıtlıyor.

Peki, bu satış baskısı kalıcı bir trend mi?

Veriler şu an için sadece bir tepkiyi gösteriyor ancak maliyet kanalı açık kaldığı sürece piyasa hareketliliği devam edecektir.

Piyasaların bu tepkisi, eğitimdeki başarı grafiklerini nasıl etkileyecek, buna bakmak için bir sonraki başlığa geçiyoruz.

Atatürk Üniversitesi, Clarivate InCites verilerine göre bilimsel üretimde Türkiye birinciliği elde etti. Kurum, SCI, SCIE ve AHCI kapsamındaki yayın sayısını 1.484'ten 1.854'e çıkararak en yüksek artış oranına ulaştı.

Sayısal artış etkileyici ancak bu niceliğin niteliksel karşılığını sorgulamalıyız. Sadece yayın sayısını artırmak mı yoksa küresel çapta bir etki alanı yaratmak mı asıl başarıyı belirleyecek?

Sayıların arkasındaki mekanizmaya bakarsak, üniversitenin dünya genelinde en yüksek atıf alan yayınların %10'luk diliminde yer alan 231 çalışması bulunuyor. Bu, sadece bir üretim artışı değil, akademik sermayenin doğrudan değerlenmesi demek.

Yine de bu tür bir sıçramanın sürdürülebilirliği için kurum içi altyapı maliyetlerini hesaplamak lazım.

Rektör Ahmet Hacımüftüoğlu, bu 370 yayınlık artışın stratejik bir yükseliş olduğunu belirtiyor; bu da üniversiteyi uluslararası endekslerde doğrudan ön plana çıkarıyor.

Akademik üretimdeki bu ivmenin yerel kalkınma üzerindeki etkisini gördük; bugünlük son başlığımızda bu başarıyı veri ve strateji üzerinden değerlendirdik, teşekkürler.