Tahran'da Diplomasi Bitti, Silahlar Konuşuyor

İslamabad'da atılan imzaların henüz mürekkebi kurumadan Tahran'ın masayı devirmesi, diplomatik çözüm arayışının yerini doğrudan bir çatışma riskine bıraktığını gösteriyor. Bu mutabakatın çöküşü aslında ne kadar gerçekçi bir zemine oturuyordu?

Aslında zemin çoktan sarsılıyordu; İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, Washington'un askeri saldırılara devam etmesi nedeniyle tüm taahhütleri askıya aldıklarını devlet televizyonundan duyurdu. İsmail Bekayi ise İRNA'ya yaptığı açıklamada, ABD yönetimi içindeki bazı grupların hükümetin yükümlülüklerini yerine getirmesini engellediğini iddia etti.

Bekayi'nin bu ifadesi, aslında mutabakatın teknik bir başarısızlık değil, bir yönetim krizi olduğunu gösteriyor. Geçen ayki imza süreciyle kıyasladığımızda, ABD tarafındaki iç direncin Tahran'ın savunma odaklı yeni stratejisini tetiklediğini görüyoruz.

Bence bu bir krizden ziyade, İran'ın zaten beklediği bir kopuşun yönetilmesi.

Çetin, bu kadar sert bir retoriği nasıl kontrol edilebilir bulabiliyorsun?

Çünkü Mücteba Hamaney'in Trump'ın imzasını 'değersiz ve geçersiz' ilan etmesi, aslında İran'ın diplomatik bir tuzağa düşmek istemediğinin net bir göstergesi. Bu hamle, İran'ın geri adım atmak yerine doğrudan kendi oyun alanına çekilmesini sağlıyor.

Ancak bu oyun alanı çok maliyetli olabilir; çünkü diplomatik kanallar kapandığında, gerilimi düşürecek tek bir mekanizma bile kalmıyor.

Hamaney'in açıklamasında sadece imza geçersizliği değil, ABD doktrininin 'zorbalık ve vahşet' içerdiğine dair ağır bir suçlama da var. Bu durum, müzakere sürecini tamamen imkansız kılan bir söylem değişikliği olarak kaydedildi.

Söylem değişikliği değil, stratejik bir netlik bu.

Peki bu netlik, bölgedeki ekonomik dengeleri nasıl etkileyecek? Tahran artık sadece savunmaya odaklanacağını söylüyor, bu da doğrudan askeri harcamaların artması demek.

Asıl risk, bu durumun bir savunma doktrini olmaktan çıkıp, İran'ın elindeki kozları tamamen birer saldırı aracına dönüştürmesi.

Yani masadaki kağıt parçası, yerini sahada somut bir güç gösterisine bırakıyor. Peki, bu gerilim sadece Tahran ve Washington arasında mı kalacak?

Resmi makamlar 'unutulmaz dersler' verileceğini belirtiyor, bu da çatışmanın yayılma ihtimalini masadaki en büyük veri olarak karşımıza çıkarıyor.

Tahran'ın bu sertleşen tutumu, sınır ötesindeki dengeleri de sarsacak gibi duruyor; şimdi gözler Ürdün tarafındaki hareketliliğe çevriliyor.

CENTCOM'un az önce paylaştığı veriler durumu netleştiriyor: Muwaffaq Salti Hava Üssü'nde iki asker öldü, bir asker kayıp ve dört asker yaralandı.

Bu kayıplar, İran'ın 15 Temmuz'daki hava saldırılarına karşılık verme stratejisinin ne kadar doğrudan bir maliyete dönüştüğünü gösteriyor.

Bence bu bir tırmanış değil, aksine sınırları belirleyen kontrollü bir mesaj.

Kontrollü dediğin şey iki Amerikan askerinin ölümü mü Çetin?

Mesele ölüm sayısı değil, İran'ın artık doğrudan hedef seçerek 'oyun bitti' demesi ve bu durumun bir daha geri dönülmez bir denge kurması.

Bu denge gerçekten kurulabilir mi yoksa sadece daha büyük bir fırtınanın sessizliği mi, asıl soru bu; ama asıl şaşırtıcı olan başka bir yerden geliyor.

Tahran'daki gerilimi bir kenara bırakıp yıllardır konuşulan ama bugün Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı'nın dosyasıyla yeni bir boyuta taşınan o dosyaya bakmamız gerekiyor; Muhsin Yazıcıoğlu davasında 19 tutuklama var.

Dosyadaki en somut iddia ne, yani sadece bir ihmalden mi bahsediyoruz yoksa süreci kasten yavaşlatan bir el mi var?

İddia doğrudan bir sabotaj üzerine; dönemin Kahramanmaraş İstihbarat Şube personeli İsmail Kaya'nın ifadesine göre, İlyas Uçar isimli çalışan baz istasyonu verileriyle enkazı 1,5 kilometrelik dar bir alanda bulmuş ama bu bilgiye rağmen arama süreci engellenmiş.

Bu durumun operasyonel maliyeti sadece zaman kaybı değil, devletin o dönemki kriz yönetimi kapasitesinin de sorgulanması demek.

Bana kalırsa bu, kurumlar arası koordinasyonsuzluğun bir sonucu olmaktan çıkmış, kasıtlı bir operasyonel körlük seviyesine evrilmiş.

Peki ya bu bir koordinasyon hatasıysa?

İlyas Uçar'ın bulduğu o 1,5 kilometrelik veri varken aramanın geniş alana yayılması tesadüf olamaz, veriler bunu söylüyor.

Dosyadaki bu karanlık noktalar çözülürken, Avrupa'nın içinden gelen ve anayasal dengeleri sarsacak başka bir hareketlilik var, oraya bakalım.

Macaristan'da oyunun kuralları değişiyor; Sulyok'un imzasıyla anayasa artık hem kendi görev süresini hem de mahkeme yapısını kökten değiştiriyor. Bu hamle hukuk devletini mi koruyor yoksa dönüştürüyor mu?

Ben buna bir 'kurumsal tazelenme' olarak bakıyorum, mahkemede yaş sınırı getirilmesi aslında sistemin hantallığını gideren bir adım olabilir.

Çetin, bu durumun siyasi bir tasfiye riski taşıdığını görmüyor musun?

Risk var ama anayasal bir gereklilik de olabilir, emsal teşkil eden yaş sınırları her zaman tartışılır.

Sulyok'un ifadesiyle, parlamentoda kabul edilen düzenlemeleri imzalamaktan başka seçeneği kalmadığını belirtmesi aslında bir mecburiyet vurgusu taşıyor.

Sadece Sulyok değil, Peter Polt ve üç üyenin de iki ay içinde görevden ayrılacak olması, gücün tek bir merkezde toplanması riskini artırıyor.

Kurumsal yapıdaki bu boşluklar doldurulurken, asıl sarsıntı sokaklara ve insan hayatına yansımaya başladığında durum çok daha farklı bir boyuta evrilecek.

Diplomasi masasında güç dengelerini konuşurken, aslında o denge kaybının bedelini en sert şekilde sokakta yaşayanlar ödüyor.

Haber merkezinden gelen veriler de bu sarsıntıyı doğruluyor; İstanbul Başakşehir'de 23 yaşındaki Zahide Diyar Demirbaş, evinin önünde beklerken bir otomobilin çarpması sonucu felç kaldı. Ailesi, sürücü Barış A.'nın alkol ve uyuşturucu etkisinde olduğunu iddia ediyor.

Bu vaka tekil bir talihsizlik değil, aslında kontrolsüzlüğün maliyeti olarak karşımıza çıkıyor. Şanlıurfa Birecik'teki kazada da benzer bir durum var; bir otomobil ile ticari aracın çarpışması sonucu 2 kişi hayatını kaybetti, 8 veya 9 kişi yaralandı.

Sadece trafik değil, sokaktaki güvenlik algısı da ciddi bir kırılma yaşıyor.

Ordu Çamaş'ta 10 yaşındaki bir çocuğun scooter ile giderken sahipsiz köpeklerin saldırısına uğradığı görüntüler de bu noktada çok konuşuldu. Neyse ki çevredeki esnafın müdahalesiyle çocuk fiziksel bir yara almadan kurtulabildi.

Bence bu tür olaylarda yerel toplumsal refleksin, yani esnafın müdahalesinin devreye girmesi aslında sistemin bir şekilde kendi kendini koruduğunu gösteriyor.

Sistemin koruması mı? Esnafın taşla sopayla müdahale etmesi bir güvenlik sistemi değil, bir kaos yönetimidir.

Yine de bir çocuğun o an kurtulmuş olması, kurumsal boşlukların yarattığı riskin sosyal dayanışmayla kapandığını kanıtlıyor.

Bu çok tehlikeli bir iyimserlik; dayanışma yoksa o çocuk o gün Ordu'da kurtulamayacaktı.

Risklerin bu kadar görünür olduğu bir tabloda, asıl soru bu yaraları hangi mekanizmalar kapatacak?

Bolu'daki son olayda ise mekanizmaların yetişemediği bir noktadayız; Mehmet Sait Yağmur, motosikleti ile kamyonetin çarpışması sonucu olay yerinde hayatını kaybetti.

Bolu'daki kaza, özellikle motosiklet kullanımındaki denetim ve güvenlik açıklarının ekonomik ve sosyal maliyetini bir kez daha önümüze koyuyor.

Maliyetten ziyade, denetim mekanizmalarının işlevsizliği meselesine bakmak lazım; kurallar var ama uygulama sahada yok.

Bakanlığın veya ilgili birimlerin bu vakalara yönelik somut bir adım atıp atmayacağı ise henüz netleşmiş değil.

Veriler şunu söylüyor ki; hem trafik hem de sokak güvenliği, artık sadece birer asayiş meselesi olmaktan çıkıp toplumsal bir huzursuzluk kaynağına dönüşüyor.

Ve bu huzursuzluk, tepeden tırnağa tüm güvenlik protokollerinin sorgulanmasına yol açacak.

Sokaktaki bu gerilim, yarın sabah bambaşka coğrafyalarda farklı yankılar bulabilir.

Günün kapanışına yaklaşırken, rotamızı Ege'nin serin sularından Zonguldak'ın derinliklerine çevireceğiz.

Ege'de operasyonlar sürerken, Sahil Güvenlik ve jandarmanın İzmir Seferihisar'da 39 düzensiz göçmen ile bir kaçakçılık şüphelisini yakaladığını gördük.

Ayrıca Urla açıklarında motor arızası yaşayan bir yelkenliden de 8 kişi kurtarıldı ve bir kişi Güzelbahçe Limanı'na getirildi.

Bu operasyonların sayısı artıyor ancak denizde mahsur kalanların sayısı, güvenlik protokollerinin henüz tam kapasiteye ulaşmadığını gösteriyor olabilir.

Bence tam tersi, İHA kullanımıyla yapılan bu tespitler denetim mekanizmasının ne kadar hızlı çalıştığını kanıtlıyor.

Hız tek başına yetmez, maliyet ve sürdürülebilirlik açısından bu denetim trafiği bütçeyi zorlayabilir.

Zonguldak'taki Dağköy güreşlerinde de benzer bir hareketlilik vardı; 184 sporcunun katıldığı organizasyonda Mustafa Doğan Özkaya altın kemeri aldı.

Güreşlerde tansiyon çok yükselmişti, pehlivanların sert müdahalesi üzerine hakemler sarı kart göstermiş ve jandarma müdahale etmek zorunda kalmıştı.

Ege'nin dalgalarından Zonguldak'ın er meydanına, günün her anında bir hareketlilik var demek ki. Teşekkürler ekip, yarın akşam yeni bir gündemle görüşmek üzere.

KÜNYE ekibiyle bugünü kapatıyoruz, iyi geceler.