Küresel Gerilim ve Teknoloji Devlerinin Yükselişi: Orta Doğu'da Ateş Hattı

41 balistik füzenin Kiev semalarındaki izi, küresel güvenlik dengelerinin ne kadar kırılgan olduğunu bir kez daha kanıtladı. Bugün masada sadece Ukrayna'daki yoğun bombardımanı değil, Orta Doğu'daki yerleşimci şiddetini ve diplomatik trafiği konuşacağız.

Kiev'deki saldırıya dair veriler oldukça net; Zelenskiy en az bir kişinin hayatını kaybettiğini ve 16 kişinin yaralandığını duyurdu. Ukrayna Hava Kuvvetleri ise 41 füze ve 125 SİHA'dan 18 füze ile 108'inin etkisiz hale getirildiğini teyit etti.

Saldırının ölçeği, geçen haftaki pivot yayınımızda konuştuğumuz o 'genişleyen operasyonlar' riskinin artık bir gerçekliğe dönüştüğünü gösteriyor. Rusya'nın bu kadar yoğun bir hava araçları kombinasyonu kullanması, Ukrayna'nın savunma kapasitesini test etme stratejisinin bir parçası gibi duruyor.

Sadece savunma kapasitesi değil, bu bir yıpratma savaşı stratejisi. Rusya'nın bu yoğunluğu seçmesi, Ukrayna'nın hava savunma sistemlerinin lojistik sınırlarını zorlamayı hedefliyor.

Peki, bu saldırılar sadece cephe hattıyla mı sınırlı kalıyor? Batı Şeria'daki görüntüler durumun çok daha kaotik olduğunu gösteriyor.

El Halil kentinin güneyindeki Tuvani köyünde İsrailli yerleşimcilerin bir camiyi, iki evi ve bir aracı ateşe verdiği bildirildi. Filistinli Meclis Başkanı Muhammed Rubi, saldırganların 'Havat Maon' yerleşiminden geldiğini ve yanıcı maddeler kullandığını ifade etti.

Buradaki asıl sorun, bu eylemlerin bir devlet politikası mı yoksa kontrol edilemeyen yerleşimci şiddeti mi olduğunun belirsizliği. Sosyal medyaya düşen Davut Yıldızı çizimleri, meselenin artık sadece toprak değil, doğrudan bir kimlik çatışmasına evrildiğini kanıtlıyor.

Bu durum, İsrail'in bölgedeki güvenlik doktrinini de sarsıyor. Yerleşimci şiddeti arttıkça, uluslararası toplumun İsrail'e yönelik baskısı da doğrudan artıyor.

Bir an karşı taraftan bakalım; İsrail'in güvenlik gerekçelerini savunanlar bu yerleşimci hareketlerini kontrol edemediğini söylüyor. Ama bu kontrol kaybı, bölgedeki ateşkese zarar vermiyor mu?

Zarar vermekten öte, ateşkesten bahsedilemez hale getiriyor.

Zaten Gazze'de de durum öyle; 10 Ekim'deki ateşkes yürürlükte olmasına rağmen Zeytun Mahallesi'nde bir saldırı gerçekleşti. Hastane kaynakları, bir kadın dahil 3 Filistinlinin hayatını kaybettiğini bildirdi.

Gazze'deki bu durum, ateşkesin sahadaki uygulama gücünün ne kadar zayıf olduğunu gösteriyor. Özellikle Quadcopter tipi İHA'ların kullanıldığı iddia edilen bu saldırılar, çatışmanın biçim değiştirdiğini kanıtlıyor.

Ateşkesin kağıt üzerinde kalması, bölgedeki tüm diplomatik çabaları anlamsız kılıyor.

Diplomasi tamamen bitti mi diyemeyiz ama Doha'dan gelen haberler bir hareketlilik olduğunu gösteriyor.

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Katar ziyareti kapsamında Başbakan Şeyh Muhammed bin Abdurrahman Al Sani ile görüştü. Bakanlığın ifadesiyle, görüşmede bölgesel gelişmeler ele alındı ve stratejik bir diyalog zemini kuruldu.

Türkiye ve Katar arasındaki bu temaslar, özellikle Gazze ve Batı Şeria'daki tıkanıklığı aşmak için kritik bir kanal olabilir. Doha, her zaman bu tür krizlerde arabuluculuk kapasitesi en yüksek merkezlerden biri oldu.

Ancak sahadaki bu yeni şiddet dalgası, Doha'daki diplomatik trafiğin hızından çok daha hızlı ilerliyor.

Diplomatik kanalların bu hıza yetişip yetişemeyeceği büyük bir soru işareti. Şimdi, bu jeopolitik gerilimlerin küresel piyasalara ve teknoloji devlerinin rotasına nasıl yansıyacağına bakalım.

Jeopolitik riskler bir yandan tırmanırken, diğer taraftan ABD'den gelen enflasyon verileri piyasanın yönünü değiştirmeye başladı. Kaan, bu veriler Fed'in elini ne kadar zayıflatıyor?

Haziran ayı TÜFE verilerinin aylık bazda yüzde 0,4 azalması, Nisan 2020'den bu yana görülen en sert gerileme. Yıllık yüzde 3,5'lik artış beklentilerin altında kalınca, Temmuz'da faiz artırımı ihtimali neredeyse tamamen silindi.

Burada bir detayı eklemeliyim; ÜFE de aylık yüzde 0,3 azalarak Ağustos 2025'ten bu yana ilk düşüşünü kaydetti. Fed Başkanı Kevin Warsh her ne kadar fiyat istikrarı vurgusu yapsa da piyasa Eylül ayına odaklanmış durumda.

Peki bu düşüşün kalıcılığına ne demeli?

Çetin'in şüphesi haklı çünkü enflasyon düşerken teknoloji devlerinin piyasa değeri 22 trilyon 100 milyar 800 milyon dolara tırmanıyor. Yılın ilk yarısında 15 milyar 300 milyon dolarlık bir artıştan bahsediyoruz.

Bir an karşı taraftan bakalım; bu devasa değer artışı enflasyonun düşmesiyle gelen bir rahatlama mı, yoksa sadece yapay zeka çılgınlığının bir sonucu mu?

Bence ikincisi ağır basıyor; Nvidia ve Alphabet gibi şirketlerin büyümesi, yapay zeka yarışındaki yüksek maliyetlerin karlılığı baskılayacağı endişesine rağmen sürüyor.

Yapay zeka harcamalarının finansal yapıyı bozma riski göz ardı ediliyor.

Risk var ama veriler gösteriyor ki yatırımcılar bu maliyetleri henüz bir engel olarak görmüyor. Yıl başında 21 trilyon 986 milyar 500 milyon dolar olan toplam değer, kısa sürede bu seviyeye oturdu.

Teknoloji ve para piyasalarındaki bu dengesiz yükseliş, madalyonun diğer yüzündeki o çok daha köklü ve çözümsüz düğümlere de gebe olabilir. Akdeniz'in kuzeyine, o çok tartışılan iki devletli yapı meselesine doğru kayalım.

Mesele artık bir uzlaşma arayışı değil, bir statü savaşına dönüştü. Ertuğruloğlu'nun vurguladığı gibi, 60 yıldır süren müzakerelerin tıkanma noktası, bir tarafın adanın tek hakimi olma iddiası.

Ertuğruloğlu bu durumu 1963'ten bu yana süregelen siyasi eşitliğin yok sayılmasına bağlıyor. Bakan, çözümün ancak iki egemen ve eşit devletli bir yapıyla mümkün olacağını açıkça ifade etti.

Bir an karşı taraftan bakalım; iki devletli model, Birleşmiş Milletler ve Avrupa Birliği nezdinde adayı tamamen ayrışmış ve yönetilemez bir noktaya sürüklemez mi?

Tam tersine, mevcut model zaten bir çıkmaz.

Veriler ve geçmiş diplomatik süreçler Çetin'in dediğini destekliyor gibi görünüyor. Türk tarafının azınlık statüsüne indirgenmeye çalışılması, müzakere masasını işlevsiz kılan temel mekanizma haline geldi.

Peki bu statü krizinden çıkış yolu sadece sert bir diplomatik duruş mu, yoksa masanın yapısını tamamen değiştirmek mi gerekiyor?

Masanın odağını biraz daha somut, fiziksel bir zemine çekelim; bir yanda bir bireyin sahada yarattığı insani etki, diğer yanda devletin dijital altyapıda kurmaya çalıştığı devasa koruma kalkanı var.

Aslında bu iki uç nokta birbirine çok uzak değil; İbrahim Eser'in Venezuela'daki deprem sonrası 38 kişiyi kurtarmasının ardından Delcy Rodriguez tarafından Devlet Nişanı ile ödüllendirildiğini Anadolu Ajansı teyit etti. Eser, felaketin ilk anlarında görüntüleri dünyaya duyuran isimlerden biriydi.

Bu insani başarı hikayesinin yanına, devletin stratejik yatırımını koyduğumuzda tablo tamamlanıyor. Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, 22 Temmuz'da Türksat Gölbaşı Veri Merkezi'nin temelini atacaklarını duyurdu.

Yatırım büyük ama risk nerede?

Çetin, riskten kastın ne olduğunu anlamadım ama 35 bin 300 metrekarelik bir alandan bahsediyoruz. Türksat'ın mevcut kapasitesi ilk fazda 3 kat, ikinci fazda ise 8 katın üzerinde artacak.

Kapasite artışı değil, yerli yazılımın bu 33 MVA kurulu gücü ne kadar koruyabileceği mesele.

Bir an karşı taraftan bakalım; sadece teknolojik kapasiteye veya bireysel kahramanlıklara odaklanarak bir devletin egemenlik kapasitesini ölçebilir miyiz?

Bakan Uraloğlu'nun ifadesiyle bu merkez, e-Devlet Kapısı başta olmak üzere kamu kurumlarının bulut hizmeti ihtiyaçlarını yerli yazılımlarla karşılamayı hedefliyor.

Yani hem sahada hem de dijitalde bir 'varlık gösterme' çabası görüyoruz; peki bu güvenlik ve altyapı dengesi bizi asayişin dijitalleştiği başka bir boyuta mı taşıyor?

Aslında dijitalleşme ile asayişin kesiştiği noktada, sosyal medya fenomenlerinin hukuki süreçleri çok somut bir örnek sunuyor. Andrew ve Tristan Tate, İngiltere'deki tecavüz ve insan kaçakçılığı suçlamalarının ardından Florida'da gözaltına alındı.

Bir an karşı taraftan bakalım; bu operasyon sadece bir suçlu takibi mi yoksa küresel bir dijital nüfuzun susturulması çabası mı?

Suçlamalar kişisel değil, kurumsal.

Brady McCarron'ın Associated Press'e verdiği bilgiye göre yakalama emri gizli tutuluyor, yani sürecin hukuki zemini henüz kamuoyuna tam açılmadı. Ancak İngiltere Kraliyet Savcılık Servisi'nin suçlamaları tecavüz ve bedensel zarar üzerine yoğunlaşması, davanın çapını genişletiyor.

Bu küresel takip bir yana, yerel asayiş haberleri de oldukça karanlık bir tablo çiziyor. İzmir'de 16 Temmuz gecesi 28 yaşındaki Özcan Gizay, aralarında husumet bulunan M.E. tarafından sokak ortasında bıçaklanarak öldürüldü.

Güvenlik kameraları her şeyi kaydediyor ama engel olamıyor.

Haklısın, görüntülerde şüphelinin Gizay'ın aracının peşinden koştuğu net bir şekilde görülüyor. İzmir Emniyet Müdürlüğü'nün olayla ilgili incelemeleri sürüyor.

Tate kardeşlerin davasındaki uluslararası iş birliği ile İzmir'deki bu sokak cinayeti arasındaki fark, devletin denetim mekanizmalarının hangi ölçekte çalıştığını gösteriyor.

Hukukun dijitalden sokağa kadar her yerde bir yanıt arayışında olduğunu görüyoruz; şimdi rotayı biraz daha farklı bir felakete, İspanya'nın ciğerlerine çevirelim.

İspanya'nın kuzeydoğusunda, Zaragoza'ya bağlı Cinco Villas bölgesinde durum çok ciddi; RTVE'nin aktardığına göre yangın 12 bin hektarlık bir alanı etkiledi ve 60 kilometre uzunluğunda bir hat oluşturdu.

Bu sadece bir yangın değil, müdahale kapasitesinin sınırlarının zorlandığı bir güvenlik krizi.

Bir an karşı taraftan bakalım, yani bu kadar geniş bir alanı kontrol edememek sadece doğa olayına mı bağlanmalı, yoksa altyapıdaki bir zafiyet mi söz konusu?

Bence bu bir zafiyet değil, Elif'in bahsettiği o 60 kilometrelik hattın rüzgar ve sıcaklıkla birleşmesi, mevcut lojistik imkanları matematiksel olarak imkansız kılıyor.

Tahliye edilenlerin sayısı için kaynaklar 1.000 ile 1.100 arasında değişen rakamlar veriyor; Ores, Asin ve Petilla de Aragón gibi yerleşim yerleri tamamen boşaltıldı.

Doğanın ve insan yerleşimlerinin bu sert çarpışmasını izlemek gerçekten sarsıcı; bugünlük bizden bu kadar, teşekkürler ekip, yarın yeni gelişmeleri konuşmak üzere görüşürüz.