Orta Doğu'da Gerilim ve Piyasalarda Altın Hareketliliği

ABD Dışişleri Bakanlığı'nın bu güvenlik uyarısını sadece bir tedbir olarak okumak, masadaki gerçek riskleri görmezden gelmek olacak.

Bakanlık, 27 farklı kaynaktan gelen verilerle, vatandaşların uçuş iptalleri ve periyodik hava sahası kapanmalarına karşı hazırlıklı olması gerektiğini resmi olarak bildirdi.

Bu uyarı, sadece seyahat aksaklıklarını değil, bölgedeki ABD varlıklarının doğrudan hedef alınabileceği ihtimalini de masaya koyuyor.

Asıl mesele uyarı değil, İran Devrim Muhafızları'nın Pentagon'un zayiatları gizlediği iddiası.

İran tarafı, Ürdün'deki üsse yapılan saldırılarda can kaybının resmi rakamlardan çok daha yüksek olduğunu savunuyor.

New York Times'ın da benzer iddiaları gündeme getirmesi, bu durumun sadece bir propaganda olmadığını gösteriyor.

Yani Elif'in aktardığı bu zayiat iddiaları ile Kaan'ın işaret ettiği güvenlik riskleri aynı noktada birleşiyor mu?

Bence birleşmiyor, aksine birbirini daha tehlikeli kılıyor.

Haklısın, çünkü zayiat gizlendiği iddiası, bölgedeki caydırıcılık mekanizmasını tamamen sarsabilir.

Bu gerilim hattı sadece askeri üslerle sınırlı kalmayacak gibi duruyor, şimdi asıl insani maliyete, yani Gazze'deki duruma bakalım.

Askeri stratejilerin ötesinde, sahada doğrudan bir yıkım var; Gazze kentinin güneyindeki es-Selasin Caddesi'nde el-Mısri ailesine ait ev bombalandı. Sivil Savunma Müdürlüğü'nün aktardığına göre, bir anne ile üç kızı ve bir oğlu bu saldırıda hayatını kaybetti.

Bu tür sivil kayıpların yoğunlaştığı bölgelerde, yerel ekonominin ve sosyal dokunun geri döndürülemez bir çöküşe girmesi kaçınılmaz görünüyor. Veriler, sivil altyapı yıkıldıkça bölgedeki insani yardım maliyetinin katlanarak arttığını gösteriyor.

Maliyet sadece ekonomik değil, bu durumun yarattığı öfke bölgedeki tüm diplomatik kazanımları bir gecede silebilir.

Yani bir tarafta yıkılan evler ve kaybedilen hayatlar, diğer tarafta ise bu yıkımın tetikleyeceği kontrol edilemez bir siyasi dalga var; Elif, itfaiye ekiplerinin enkazdaki durumu hakkında teyitli bir bilgi var mı?

Ekiplerin binada çıkan yangını kontrol altına aldığını ancak cenazelerin enkazdan çıkarıldığını teyit ettiler. Sivil Savunma Müdürlüğü, saldırının doğrudan konut bölgesine yapıldığını belirtiyor.

İnsani tablo bu kadar ağırlaşırken, bu gerilimin küresel finansal dengeleri nasıl sarsacağını, yani altının ve teknoloji hisselerinin neden hareketlendiğini konuşmamız gerekecek.

Aslında tablo çok çelişkili görünüyor; bir yanda Orta Doğu'daki yangın ve çatışma riski altını yukarı iterken, diğer yanda diplomasi umuduyla teknoloji hisseleri canlanıyor.

Buradaki mekanizma aslında bir denge arayışı, çünkü spot altın 4.042,69 ile 4.072,69 dolar bandında işlem görürken piyasa aslında iki senaryoyu aynı anda fiyatlıyor. ABD-İran arasındaki olası bir uzlaşma petrol kaynaklı enflasyon riskini düşürebilir, bu da Fed'in faiz politikasını yumuşatabilir ve dolaylı olarak altını destekleyen bir zemin hazırlar.

Asya piyasalarındaki yansımayı da bu bağlamda okumak lazım; yarı iletken hisselerindeki satış baskısı azalınca Kospi yüzde 3,6, Nikkei 225 ise yüzde 3,3 yükselişle kapandı.

Sadece yükseliş rakamlarına bakmak yanıltıcı olabilir.

Çetin, veriler teknoloji tarafında bir toparlanma olduğunu söylüyor, neyi kastettiğini açar mısın?

Hindistan'daki Sensex endeksinin yüzde 0,4 düşerek 77.446 puanda kalması, bu 'diplomatik rüzgarın' her yerde aynı güveni yaratmadığını kanıtlıyor. Risk iştahı hala çok kırılgan.

Yani Elif'in verdiği Asya verileriyle Kaan'ın bahsettiği Fed beklentisi, Hindistan örneğinde bir ayrışmaya mı işaret ediyor?

Tam olarak öyle, çünkü jeopolitik riskin maliyeti henüz tüm piyasalarda silinmiş değil.

Bence bu bir ayrışmadan ziyade, yarı iletkenlerdeki toparlanmanın daha çok jeopolitik gerilimin azalma ihtimaline duyulan bir tepki olduğunu söyleyebilirim.

Piyasalardaki bu oynaklık sürerken, asıl büyük soru işareti şimdi daha yerel ve yapısal bir zemine kayıyor; Türkiye'nin kredi notu tartışmaları masaya gelmeden önce bir nefes alalım.

Fitch'in Türkiye için 'BB-' notunu teyit etmesi, piyasalardaki bu jeopolitik belirsizliğin ortasında aslında neyi işaret ediyor?

Fitch Ratings Kıdemli Direktörü Erich Arispe Morales'in de belirttiği gibi, kurum aslında notun sabit kalmasından ziyade rezervlerdeki kalıcı iyileşmeye odaklanmış durumda. Veriler gösteriyor ki, bir üst basamağa geçiş için sadece makroekonomik denge yetmiyor, uluslararası rezervlerin de bu dayanıklılığı somutlaştırması gerekiyor.

Morales'in ifadesiyle, nisan ayındaki takvim dışı değerlendirme zaten ABD/İsrail-İran savaşı gibi dışsal şoklara bir cevaptı. Şu an masadaki asıl veri seti, rezervlerin bu tür şokları absorbe edip edemeyeceği üzerine kurulu.

Rezervlerin iyileşmesi tek başına yeterli bir kalkan değil.

Peki, bu iyileşmenin kalıcılığına dair nasıl bir risk görüyorsunuz?

Benim gördüğüm risk, rezerv artışının dış borç servisiyle dengelenip dengelenmeyeceği; yani Morales'in izlediği o 'kalıcı iyileşme' kriteri sadece rakamdan ibaret olmayabilir.

Ekonomik dengeler bu kadar hassasken, sokağın ve kurumların iç işleyişinin bu tabloya etkisi nasıl yansıyor, asıl mesele orada başlıyor galiba.

Sokağın nabzı tam da bu noktada, güvenlik ve adalet mekanizmalarının hızıyla ilgili bir soru işaretine takılıyor. İçişleri Bakanlığı koordinesinde 12 ilde düzenlenen operasyonlarda 127 şüpheli yakalanırken, 74 kişi tutuklandı; ancak Van'daki Rojin Kabaiş dosyasında iki yıl sonra yeni incelemeler için talepte bulunulması, sürecin başındaki boşlukları tekrar gündeme getirdi.

Aslında burada iki farklı hız farkı var; bir yanda MASAK ve Siber Suçlarla Mücadele gibi birimlerin koordineli operasyonlarıyla suç örgütlerine karşı hızlı bir müdahale görülüyor, diğer yanda ise kriminal incelemelerin gecikmesiyle ortaya çıkan bir kurumsal atalet söz konusu.

Yani bir tarafta suçla mücadelede operasyonel bir ivme var, diğer tarafta ise soruşturma tekniklerindeki gecikmelerden kaynaklanan bir güven sorunu mu yaşıyoruz?

Sadece güven sorunu değil, teknik bir eksiklik de var.

Evet, avukat Abdurrahman Karabulut'un belirttiği üzere, Rojin Kabaiş'in kıyafetlerinde DNA incelemesi yapılmamış ve diatom testi de gerçekleştirilmemiş; bu da olayın oluş şeklini belirleyecek en temel verilerin atlandığını gösteriyor.

Bu durumun ekonomik maliyeti doğrudan hissedilmese de, hukuki öngörülebilirlik açısından ciddi bir risk teşkil ettiğini düşünüyorum; çünkü teknik bir hata, tüm soruşturma sürecinin meşruiyetini sarsabiliyor.

Ben buna katılmıyorum, sorun meşruiyetten ziyade kapasite ve zaman yönetimi.

Aslında Çetin'in dediği gibi, diatom testinin yapılmamış olması, kişinin suya canlı mı yoksa öldürüldükten sonra mı atıldığını belirleyecek kanıtın iki yıl boyunca bekletilmesi demek.

Operasyonlardaki bu hızlı tutuklamalarla, adli süreçlerdeki bu teknik boşluklar arasındaki tezatlık, devletin asayiş kapasitesine dair iki farklı tablo çiziyor.

O tabloyu birleştirmek zor; çünkü 12 ildeki eş zamanlı operasyon bir başarı göstergesi olsa da, tek bir dosyada DNA testinin unutulması kurumlar arası koordinasyonun her alanda aynı verimlilikte olmadığını kanıtlıyor.

Güvenlik ve adalet arasındaki bu ince çizgiye bakarken, şimdi rotamızı çok daha farklı bir alana, doğanın ve toplumsal yaşamın kesiştiği o karmaşık noktaya çevirelim.

Doğanın sert yüzünü bir tarafta Afganistan'daki yıkımla, diğer tarafta ise iklimin insan eliyle nasıl dönüştürüldüğü tartışmalarıyla okuyoruz.

Afganistan'ın Nuristan vilayetinden gelen veriler oldukça ağır; Ulusal Afet Yönetimi İdaresi, Parun kentinde selin konutları ve tarım arazilerini vurduğunu, en az 20 kişinin öldüğünü ve 100'den fazla kişinin kayıp olduğunu bildirdi.

Bu felaket, aslında Doç. Dr. Abdulkadir Ergün'ün vurguladığı o antropojenik sürece işaret ediyor gibi görünüyor. Ergün, iklim değişikliğinin artık doğal süreçlerin çok ötesine geçtiğini ve Sanayi Devrimi'nden sonra insan faaliyetlerinin bu süreci hızlandırdığını söylüyor.

Bilimsel veriler bunu söylese de, bu felaketin doğrudan iklim değişikliğiyle bağlantısını kurmak için çok erken.

Peki, bu bağlantı kurulmasa bile, bu tür ani yıkımlar karşısında toplumların dayanıklılığı nasıl sağlanacak?

Dayanıklılık sadece fiziksel değil, bilimsel altyapıyla da ilgili; Sabri Ülker Vakfı, Hacettepe ve Newcastle Üniversiteleri arasında çocuk sağlığı üzerine dört yıllık yeni bir bilim platformu kurdu.

Aslında bu platformun çocukluk çağı beslenmesi ve metabolik sağlık gibi alanlara odaklanması, iklim krizinin getireceği gıda güvensizliği riskine karşı uzun vadeli bir hazırlık olabilir.

Ama bir tarafta selde kaybolan yüzlerce insan varken, laboratuvar ortamındaki beslenme araştırmaları çok uzak bir ihtimal değil mi?

Yani bir yanda acil hayatta kalma mücadelesi, diğer yanda ise geleceği inşa edecek bilimsel iş birlikleri var.

Bence ikisi birbirini tamamlıyor; Ergün'ün bahsettiği o küresel sıcaklık artışı, uzun vadede beslenme ve sağlık paradigmalarımızı kökten değiştirecek bir gerçeklik.

Yine de Afganistan'daki durumun aciliyeti, bilimsel iş birliklerinin hızıyla kıyaslanamayacak kadar büyük bir trajedi sunuyor.

Doğru, ancak bilimsel yatırım yapılmazsa, o sel felaketlerinin sıklığı karşısında savunmasız kalmaya devam edeceğiz.

Doğanın öngörülemezliği ile bilimin inşa etmeye çalıştığı koruma kalkanı arasındaki bu çatışma, günün en sert gerçeği olarak kalıyor. Bugünlük bizden bu kadar, tüm ekibe teşekkürler; yarın sabah piyasaların bu belirsizliklere nasıl tepki vereceğini konuşmak üzere tekrar burada olacağız.

Görüşmek üzere.