Küresel Sarsıntılar: Tsunami Alarmı, Kıbrıs Diplomasisi ve Karadeniz'de İHA Saldırıları

Bir sarsıntı sadece ekonomiyi değil, coğrafyanın güvenliğini de sarsabilir mi? Japonya'da Kumamoto açıklarında yaşanan 7,1 büyüklüğündeki depremle bugün masadaki ilk gündemimiz bu büyük risk.

Japonya Meteoroloji Ajansı verilerine göre deprem yerel saatle 16.27'de, yerin 10 kilometre derinliğinde gerçekleşti; Uki ve Hikawa bölgelerinde tsunami alarmı verildi.

Bu büyüklükteki bir sarsıntının ardından tsunami uyarısının verilmesi, bölgedeki lojistik zincirlerini ve yerel ekonomiyi anında felç edebilir.

Bence asıl risk ekonomi değil, tahliye süreçlerinin hızı ve kurumların bu büyüklükteki bir sarsıntıya ne kadar hazırlıklı olduğudur.

Ama Çetin, geçen yılki benzer sarsıntılarda tahliye protokollerinin maliyeti, olası bir yıkımın ekonomik maliyetinden çok daha düşüktü.

Maliyet odaklı bakmak hata olur; protokoller kağıt üzerinde çalışıyor diye gerçek bir felaketi engelleyemezsiniz.

Tartışmayı şimdilik burada tutalım, asıl mesele bu önlemlerin sahada ne kadar karşılık bulacağı. Şimdi rotayı, Akdeniz'in diplomatik dengelerini değiştirecek o ziyarete çeviriyoruz.

Guterres'in 16 yıl sonra gerçekleştirdiği bu ziyaret kapsamında Nikos Hristodulidis ve KKTC liderleriyle görüştüğü teyit edildi. BM Genel Sekreteri sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada, 'BM barışı dayatamaz; bunu ancak Kıbrıslılar, liderleri aracılığıyla inşa edebilir' dedi.

Guterres'in bu ifadesi aslında sorumluluğu doğrudan yerel aktörlere yıkmak mı demek? Yani BM burada sadece bir izleyici konumuna mı çekiliyor?

Bence bu bir geri çekilme değil, müzakerelerin tıkanmış olan kanallarını açmak için yapılan bir manevra. Guterres, tarafların üzerindeki dış baskıyı azaltarak asgari ortak zemini bulmalarını sağlamaya çalışıyor.

Tam tersine, bu bir sorumluluk devri.

Neden böyle düşünüyorsun Çetin?

Çünkü diplomatik bir başarısızlığı 'yerel aktörlerin inisiyatifine' bırakarak kurumsal bir kaçış alanı yaratılıyor. Geçmişteki benzer tıkanıklıklarda BM'nin 'dayatma yapamayız' demesi, çözümün imkansızlığını tescillemekten başka bir işe yaramadı.

Yerel aktörlerin bu sorumluluğu alacak iradeyi gösterip göstermeyeceği ise tam bir soru işareti. Peki, bu diplomatik hareketlilik Akdeniz'in kuzeyindeki hareketli sulara nasıl yansıyacak?

Aslında diplomatik tıkanıklık henüz çözülmeden sahada yeni bir gelişme yaşandı. Rusya Savunma Bakanlığı, Karadeniz'in kuzeybatısında askeri yük taşıyan bir dökme yük gemisi ile Nikolayev Limanı'ndaki bir kaldırma gemisinin İHA saldırısıyla vurulduğunu teyit etti.

Bu saldırı, Karadeniz'deki lojistik maliyetleri doğrudan yukarı çekecektir. Rusya'nın bu hamlesi, geçtiğimiz yılın aynı dönemine kıyasla deniz ticaret rotalarındaki sigorta primlerini ve nakliye risklerini yeni bir zirveye taşıyabilir.

Mesele sadece sigorta primi değil, bu doğrudan bir lojistik abluka girişimidir.

Çetin, bu kadar sert bir çıkarım için erken değil mi? Veriler sadece belirli bir askeri lojistik kapasitenin hedeflendiğini gösteriyor.

Askeri ve sivil ayrımı artık kağıt üzerinde kalıyor; gemi vurulduğunda ticaret durur.

Sular ısınırken bu fiziksel risklerin ekonomik maliyetini tartıştık, şimdi ise bu sarsıntının küresel piyasalardaki enerji ve faiz dengelerini nasıl tetikleyeceğine bakmamız gerekiyor.

Piyasalarda gözler bu hafta açıklanacak faiz kararlarında, peki bu enerji maliyetleri merkez bankalarının elini ne kadar kolunu bağlıyor?

Petrol fiyatlarının geçen hafta yeniden 100 doların üzerine çıkması, enflasyonla mücadele eden otoriteler için çok ciddi bir handikap oluşturuyor. Veriler gösteriyor ki enerji maliyetlerindeki bu sıçrama, para politikası araçlarını kullanma alanını daraltıyor.

Bence bu durum merkez bankalarını faiz artışına değil, aksine bekle-gör moduna iter.

Çetin, aksine enerji enflasyonu kalıcı hale gelirse Fed ve diğer otoritelerin fiyat istikrarı için daha sert durması gerekecek; yani hareket alanı daralıyor, seçenekler azalıyor.

Elif'in haber merkezinden aldığı bilgilere göre, piyasa oyuncuları bu hafta Kevin Warsh ve BoJ tarafındaki mesajları beklemek için adeta durma noktasına gelmiş durumda.

Yani piyasa bir tür kilitlenme yaşıyor; şimdi bu küresel mali dengelerden sıyrılıp, Türkiye'deki operasyonel hareketliliğin detaylarına, yani uyuşturucu ve vergi eksenine dönelim.

Zeytinburnu'ndaki o devasa üretimin boyutu, aslında sadece bir asayiş meselesi değil, ekonominin görünmeyen yaralarına da parmak basıyor gibi.

İstanbul Emniyet Müdürlüğü'nün verilerine göre, ele geçirilen 115 kilo 500 gram AM-2201 hammaddesiyle yaklaşık 11,5 ton sentetik uyuşturucu üretilebileceği belirtiliyor.

Bu rakamın ekonomik karşılığı korkutucu; zira İçişleri Bakanlığı'nın yılbaşından bu yana yürüttüğü kaçakçılık operasyonlarıyla engellenen vergi kaybı 3 milyar 545 milyon liraya ulaşmış durumda.

Vergi kaybı rakamına odaklanmak asıl tehlikeyi gölgeliyor.

Nasıl yani, 3,5 milyar liralık bir kaynağın devlet kasasında kalması büyük bir başarı değil mi?

Mesele sadece para değil, bu kadar büyük ölçekli bir imalathane, güvenlik protokollerinin ve denetim mekanizmalarının ne kadar açık verdiğini gösteriyor.

Bence bu durum, operasyonların ne kadar nokta atışı yapıldığını kanıtlıyor; 22 bin 809 operasyonla bu kaynağın korunması bir başarıdır.

Ben buna katılmıyorum, asıl soru şu: Bu hammadde o tamirhaneye nasıl girdi?

Aramalarda 5 adet karıştırma makinesi ve 60 parça materyal de bulundu, yani üretim süreci oldukça profesyonel bir seviyeye ulaşmış.

Kaçak akaryakıt ve alkol operasyonlarındaki o devasa hacimle birleştirdiğimizde, kayıt dışı ekonominin uyuşturucuyla nasıl iç içe geçtiğini görebiliyoruz.

Veriler şunu söylüyor; sadece yakalamak yetmez, bu sistemin lojistik ağını kırmadıkça vergi kaybı rakamı hep yüksek kalacak.

Sistemik sorunlar ve operasyonel sonuçlar arasında gidip geliyoruz; peki, bu güvenlik ve denetim ekseninden çıkıp Adana ve Samsun'daki adli süreçlere nasıl geçeceğiz?

Güvenlik ve denetim başlığından somut adli vakalara geçersek, Samsun ve Adana'dan gelen haberler şiddetin farklı boyutlarını gösteriyor. Samsun'da 17 Eylül 2025'teki pompalı tüfekli saldırıya dair kamera görüntüleri Samsun 2. Asliye Ceza Mahkemesi'ndeki dosyaya girdi; saldırıda Cemal Sever, oğlu Eyüp Sever ve yeğeni Hamza Sever yaralanmıştı. Adana'da ise daha trajik bir gelişme var, çarşı ve mahalle bekçisi Hamza Eren K., eşi Hatice Mine K.'yi öldürdüğü gerekçesiyle tutuklandı.

Bu iki olay da aslında koruma ve güvenlik mekanizmalarının nerede tıkandığını sorgulatıyor: Bir yanda sokaktaki rastgele saldırı, diğer yanda devlet görevlisi birinin dahil olduğu bir şiddet vakası.

Adana'daki bekçi vakası, kamu görevlilerinin sahip olduğu yetki ve silah erişimi ile kişisel risk yönetimi arasındaki dengeyi tartışmaya açıyor. Boşanma sürecindeki birinin, çocuk bahanesiyle eve girip eşini öldürmesi, şiddet döngüsünün ne kadar öngörülemez olduğunu gösteriyor.

Bence mesele sadece bireysel bir şiddet değil, denetim mekanizmasının yetersizliği.

Çetin, sadece denetim diyerek konuyu basitleştirme; burada bir profil analizi ve psikolojik takip eksikliği de var.

Profil analizinden ziyade, silahın kontrolüne odaklanmalıyız; Adana'da Ali Kaplan vakasına bakalım, biyolog Dilan Öztürk'e 10 el ateş eden iş insanı için 28 yıla kadar hapis isteniyor. Kadının 3 yıl önce uzaklaştırma kararı aldırmış olması, mevcut koruma kalkanının kağıt üzerinde kaldığını kanıtlıyor.

Ali Kaplan dosyasındaki iddianameyi netleştireyim; Adana 4. Ağır Ceza Mahkemesi, kasten öldürmeye teşebbüs ve ruhsatsız silah taşıma suçlarından bu cezayı talep etti.

Ancak buradaki asıl ekonomik ve toplumsal maliyet, bu tür şiddet olaylarının yarattığı güvensizlik ortamının sosyal sermayeyi eritmesi.

Sosyal sermaye mi, yoksa doğrudan güvenlik açığı mı?

İkisi de birbirini besliyor; bir toplumda kadınların veya sokaktaki vatandaşın kendini güvende hissetmediği bir ortamda, hukuk sisteminin caydırıcılığı da rakamlarla desteklenmedikçe zayıf kalıyor.

Samsun'daki vakaya dönersek, saldırganların araçla kaçtığı ve 7 kartuşun ele geçirildiği bir tablo var; bu da sokaktaki silahlanma hızını gösteriyor.

Samsun'daki görüntülerin dosyaya girmesi bir ilerleme ama asıl soru şu: Bu saldırganlar o silahı hangi kanalla temin etti?

Haklısın, Samsun'daki olayda da görüldüğü üzere, silahın varlığı ile suçun işleniş hızı arasında doğrudan bir korelasyon var.

Yani bir tarafta koruması yetersiz kalan bir kadın, diğer tarafta sokak ortasında ateş açan bir saldırgan; yargı bu dosyaları ne kadar hızlı sonuçlandırabilecek?

Süreçler devam ediyor, Samsun'daki görüntülerle birlikte delil seti genişledi, Adana'da ise tutuklamalar yapıldı.

Tutuklama bir sonuçtur, asıl başarı şiddet eylemi gerçekleşmeden önce o silahın o ele geçmemesidir.

Veriler de bunu söylüyor; koruma kararlarının ihlal edildiği her vakada şiddet şiddetlenerek devam ediyor.

Hukuki süreçlerin hızı ve önleyici tedbirlerin etkinliği bugün de masadaki en büyük soru işareti olarak kalıyor; emeğinize sağlık arkadaşlar, yarın öğlen yeni gelişmelerle görüşmek üzere.