Şam'da İdam Kararı ve Mekke'de Yeni Savunma Hattı

Meclis'teki yasal düzenlemelerin yankıları sürerken, bugün rotamızı Şam'daki o tarihi mahkeme salonuna çeviriyoruz. Beşar Esad ve ailesine verilen idam kararı, sadece bir hüküm mü yoksa Suriye'nin yeni dönemine dair bir milat mı?

Şam'daki 4. Ceza Mahkemesi, Beşar Esad, kardeşi Mahir Esad ve kuzeni Atıf Necib'i insanlığa karşı suçlar ve kasten öldürme dahil birçok suçtan idam cezasına çarptırdı. Hakim Fahreddin el-Eriyan, Beşar Esad'ın bu suçlarda devlet imkanlarını kullanan 'en üst karar mercii' olduğunu mahkeme tutanaklarına geçirdi.

Bu karar, ekonomik olarak devletin çöküş dönemindeki kamu kaynaklarını zimmete geçirme suçlarıyla da birleşince, eski rejimin mali yapısının da yargılandığını gösteriyor. Geçen yılki geçiş dönemi raporlarına kıyasla, suç kapsamının bu kadar geniş tutulması, hukuki bir temizlik operasyonuna işaret ediyor gibi duruyor.

Mesele sadece temizlik değil, risk yönetimi.

Çetin, mahkemenin sunduğu belgeler ve 2011 Dera protestolarından bu yana kanıtlanan ihlaller bu noktada bir risk mi oluşturuyor?

Belgeler net, ancak bu kararın uygulanabilirliği tartışmalı. Benzer şekilde, eski rejim üyelerinin firari olduğu bir ortamda, bu tür ağır hükümlerin sahadaki güç dengelerini nasıl tetikleyeceğini görmemiz lazım.

Aslında Çetin'in değindiği o belirsizlik, mahkemenin suç tanımındaki genişliğe dayanıyor; sadece fiziksel şiddet değil, devlet mekanizmasının tüm işleyişi yargılanıyor.

Ama bu bir hukuk zaferi mi yoksa siyasi bir tasfiye mi, bunu henüz söyleyemeyiz.

O zaman şunu netleştirelim: Mahkeme kararı hukuki bir kesinlik mi sunuyor, yoksa siyasi bir hesaplaşmanın öncüsü mü?

Savcılık ve davacı avukatların talepleri doğrultusunda, özellikle çocuk ölümleri ve işkence vakaları mahkemenin en güçlü dayanağı olarak dosyaya girdi.

Şam'daki bu ağır hükümlerin iç siyaseti nasıl dönüştüreceğini konuşurken, gözümüzü bir başka stratejik noktaya, Mekke'deki yeni hareketliliğe çevirmemiz gerekecek.

Şam'daki hukuki süreçten Mekke'deki askeri ortaklığa geçiyoruz; Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasındaki bu üçlü savunma hattı gerçekten bölgedeki dengeyi mi değiştiriyor yoksa sadece kağıt üzerinde mi kalıyor?

Bence bu sadece bir denge değişikliği değil, doğrudan bir meydan okuma. Benzer şekilde, bölgesel ittifakların tek başına kurulduğu dönemlerde güç dağılımı daha statik kalıyordu.

Ancak anlaşmanın içeriği net: 7 Ağustos'ta imzalanan metne göre, üye ülkelerden birine yapılan saldırı hepsine yapılmış sayılacak.

Elif'in belirttiği bu kolektif güvenlik maddesi, Suudi Arabistan'ın finansal gücüyle Türkiye ve Pakistan'ın askeri kapasitesini birleştirerek yeni bir maliyet-fayda denklemi kuruyor.

Maliyet kısmını atlıyorsunuz, bu ittifakın operasyonel riskleri çok daha büyük.

Çetin'in risk uyarısına katılıyorum ama veriler şunu söylüyor; savunma sanayii iş birliği, bu üç ülkenin kendi teknolojilerini entegre etmesiyle uzun vadeli bir bağımlılık yaratabilir.

Savunma sanayii ve askeri kapasite arasındaki bu yeni bağ, iç güvenlik stratejilerindeki dönüşümün de bir ön izlemesi mi acaba?

İç güvenlik stratejilerindeki bu dönüşümün en somut sahası artık Meclis koridorlarından çıkıp mülki idarenin uygulama alanına taşınıyor.

Doğru, İçişleri Bakanlığı yasalaşan düzenleme kapsamında uygulama yol haritasını belirlemek için 81 ilin valisi, emniyet müdürleri ve jandarma komutanlarıyla geniş kapsamlı bir koordinasyon toplantısı düzenliyor.

Bu toplantıların temel amacı, kanun teklifinde yer alan infaz erteleme gibi hassas süreçlerin sahada nasıl bir denetime tabi tutulacağını netleştirmek.

Peki, bu denetim mekanizması yereldeki siyasi baskılardan ne kadar bağımsız çalışabilecek?

Bakanlığın ifadesiyle süreç, terör örgütünün fiili varlığının sona erdiğinin tespiti şartına bağlanmış durumda.

Tespitin kimin tarafından, hangi kriterle yapılacağı belirsizken sahada kaos riski var.

Aslında bu risk, mülki idarenin merkezi bir koordinasyonla hareket etmesiyle minimize edilmeye çalışılıyor.

Merkezi koordinasyon her zaman yerel dinamikleri yönetmeye yetmez.

Ancak İçişleri Bakanlığı'nın açıklaması, tüm birimlerin tek bir yol haritasına sadık kalacağını vurguluyor.

Geçen yılki benzer güvenlik protokollerine baktığımızda, koordinasyon eksikliğinin en büyük maliyet kalemimiz olduğunu görüyoruz.

Yani mülki idare ve emniyet arasındaki bu yeni senkronizasyon, yasanın başarısı için tek yol gibi görünüyor.

Kesinlikle, çünkü yasa sadece bir metin değil, sahada uygulanacak bir operasyonel değişim talep ediyor.

Bence bu değişim, güvenlik bürokrasisinin geleneksel reflekslerini de kökten değiştirecek.

Uygulama sahasındaki bu yoğun mesai devam ederken, gözümüzü çok daha farklı bir insani boyuta, Gazze'deki tıbbi tahliye çıkmazına çevirmemiz gerekecek.

DSÖ Sözcüsü Tarik Jasarevic'in paylaştığı veriler aslında bu tıkanıklığın boyutunu netleştiriyor; 2-8 Ağustos haftasında sadece 101 hasta ve 164 refakatçi tahliye edilebildi.

Haftada üç ya da dört kez yapılan bu tahliyeler, sahadaki ihtiyacı karşılamaktan ziyade sadece durumu yönetmeye çalışıyor gibi.

Jasarevic'in ifadesiyle, Ekim 2023'ten bu yana toplamda 12 bin 913 hastanın tahliye edildiği teyitli, ancak binlerce kişinin hala sırada beklediği vurgulanıyor.

Bu rakamlar, ateşkesin lojistik bir koridora dönüşemediğini, yani mekanizmanın hala çok dar bir kanaldan işlediğini gösteriyor.

Peki, bu tıkanıklık sadece lojistik bir aksama mı yoksa siyasi bir tercih mi, bunu biraz daha açalım.

Siyasi tıkanıklıklar bir yandan devam ederken, madalyonun diğer yüzünde makroekonomik verilerin ağırlığı hissediliyor. Kaan, ekonomistlerin cari açık beklentileriyle ilgili yeni bir tablo var, ne söylüyor?

AA Finans'ın anketi, Haziran ayı için 4 milyar 918,2 milyon dolarlık bir cari açık öngörüsü getirmiş durumda. Bu rakam, ekonomistlerin beklenti aralığının tam ortasında duruyor ve yıl sonu için 52 milyar 391 milyon dolarlık bir açığa işaret ediyor.

Ankette 11 ekonomist yer aldı ve tahminler 4 milyar dolar ile 5 milyar 700 milyon dolar arasında değişiyor. Veriler 13 Ağustos Perşembe günü Merkez Bankası tarafından resmileşecek.

Bu açık beklentisi sadece bir rakam değil, dış finansman ihtiyacının artması demek.

Aslında tam tersi, sektördeki likidite artışı bu finansman ihtiyacını dengeleyebilir. Türkiye Sigorta Birliği verilerine göre sektörün aktif büyüklüğü 4 trilyon 381 milyar liraya ulaştı.

Sigorta sektöründeki büyüme cari açığı kapatmaya yetmez, Kaan.

Mesele sadece kapatmak değil, sermaye birikiminin yönünü değiştirmek. Sektörün özsermayesi yüzde 58 artarak 512 milyar liraya çıktı, bu da reel anlamda ciddi bir büyüme demek.

Burada bir ayrım yapmak gerek; TSB verilerine göre aktif büyüklükteki reel artış yüzde 13 iken, özsermayedeki reel büyüme yüzde 20 olarak kaydedildi.

Yine de bu kârın büyük kısmı hayat dışı sigortadan geliyor, yani risk yönetimi hala kırılgan.

Sermaye birikimi ile dış açık arasındaki bu gerilim, piyasanın dengesini belirleyecek gibi duruyor. Şimdi odağı biraz değiştirip, doğanın dengelerinin nasıl sarsıldığına, yani kuraklık ve ekoloji meselesine bakalım.

Fransa'daki tablo korkutucu görünüyor; Copernicus verileriyle gelen bu kuraklık uyarısı sadece bir mevsimsel sapma mı?

Veriler sapmanın ötesinde bir hız gösteriyor; Temmuz ayı ortası itibarıyla Fransa'nın yüzde 85'lik bölümü kuraklık uyarısı aldı.

Bu artışın hızı gerçekten çarpıcı, çünkü 2024 yazında bu oran yüzde 2'nin altındayken 2025'te yüzde 65 seviyesine çıkmıştı.

Rakamlar sadece bir sonucu gösteriyor, asıl soru bu kuraklığın Avrupa'nın tarım sigorta piyasalarını nasıl çökerteceği.

Copernicus verileri bu artışın son yıllarda hızla yükseldiğini açıkça teyit ediyor.

Teyit edilen şey sadece meteoroloji, asıl risk gıda enflasyonu üzerinden siyasi istikrarsızlığa dönüşmesi.

Peki bu küresel sarsıntıya karşı yerel düzeyde, mesela İstanbul'da ne tür bir direnç inşa ediliyor?

İstanbul Valisi Davut Gül, Tavşan Adası'ndaki deniz ekosistemi restorasyon çalışmalarını yerinde inceledi.

Marmara'daki ekolojik dayanıklılığı artırmak için Sıfır Atık hareketi kapsamında teknoloji destekli izleme çalışmaları yapılıyor gibi görünüyor.

Doğanın kendi dengesini kurmaya çalışması ile bizim müdahalelerimiz arasındaki o ince çizgiyi bugünü kapatırken tekrar düşünmemiz gerekecek; iyi geceler, yarın sabah yeni bir gündemle buradayız.