Orta Doğu'da Esir Krizi ve Gazze'nin İnsani Enkazı

Katar semalarında düşen iki Su-24 savaş uçağının enkazı ve bu enkazın ardından gelen esir haberi, bugün tüm Orta Doğu dengelerini sarsacak bir kırılma noktası olarak masamızda.

İran Silahlı Kuvvetler Genelkurmay Başkanlığı, 2 Mart tarihindeki muharebe operasyonu dönüşünde düşen uçaklardaki dört pilotun üçünün Katar güçlerince yakalandığını resmen duyurdu.

Bu durum Katar'ın tarafsızlık kartını tamamen çöpe atması anlamına geliyor.

Elif'in belirttiği o 2 Mart tarihinden bu yana geçen sürede Katar'ın sessiz kalması, aslında İran ile olan diplomatik kanallarının ne kadar gerildiğini gösteriyor.

Asıl soru şu: Katar bu pilotları bir pazarlık kozu olarak mı kullanacak yoksa İsrail'e mi servis edecek?

Peki, bu diplomatik krizin insani maliyeti nereye evrilecek; şimdi biraz da Gazze'deki o ağır tabloya, protez gerçeğine bakalım.

İnsani maliyet artık sadece rakamlardan ibaret değil, Gazze Sağlık Bakanlığı'nın son verilerine göre hayatını kaybedenlerin sayısı 73 bin 391'e ulaştı.

Bu can kaybına ek olarak 174 bin 280 yaralı var ve bu sayı, bölge ekonomisinin ve iş gücü yapısının on yıllarca toparlanamayacağı bir yıkımı işaret ediyor.

Sadece can kaybına odaklanmak yanıltıcı olur.

Çetin, neyi kast ediyorsunuz?

Asıl kalıcı hasar fiziksel engellilikte; Gazze şu an dünya genelinde çatışma kaynaklı ampütasyonun en yüksek olduğu bölge konumuna geldi.

Haklısınız, bu durum sadece bir sağlık krizi değil, aynı zamanda devasa bir rehabilitasyon yükü demek.

Tam bu noktada Türk Kızılay'ın 'Protez-Ortez Destek' projesi devreye giriyor; örneğin 24 yaşındaki Udey Abu Verde'ye diz altı protezi uygulandı.

Bu protez yardımları, bölgedeki o devasa yaralı sayısının yarattığı kalıcı hasarı gidermeye yetecek mi?

Bu fiziksel enkazın ötesinde, sınırların ötesinde başka bir gerilim hattı daha hareketleniyor; Lübnan ve Kıbrıs tarafındaki hareketliliğe bakmamız gerekecek.

Lübnan'daki sivil kayıplar üzerinden bir güvenlik hattı okuması yaparsak, İsrail'in güneydeki operasyonları sınır güvenliğini sağlamaktan ziyade yeni bir çatışma alanını mı genişletiyor?

Bence mesele sadece sınır güvenliği değil, İsrail'in Lübnan'ın güneyindeki Nebatiye ve Bint Cubeyl hattını tamamen kontrol altına alma stratejisi. Ensar'daki son saldırıda bir binanın tamamen yıkılması ve 7 kişinin ölmesi, operasyonun artık 'nokta atışı' aşamasını geçtiğini gösteriyor.

Çetin, bir noktayı netleştirmem gerek; İsrail güçlerinin saldırılarının sadece Nebatiye ile sınırlı kaldığına dair bir bilgi yok, Bint Cubeyl'de de bazı evlerin havaya uçurulduğu Lübnan resmi haber ajansı NNA tarafından teyit edildi.

Elif'in belirttiği bu yayılım, Lübnan'ın güneyindeki maliyet dengesini de bozuyor. NNA'nın aktardığı bu saldırı yoğunluğu, bölgedeki yerel aktörlerin İsrail'e karşı vereceği tepkinin şiddetini doğrudan etkileyecek bir mekanizmayı tetikleyebilir.

Asıl risk, bu yerel gerilimin Doğu Akdeniz'deki statüko tartışmalarıyla birleşmesi.

Kıbrıs'taki toprak tartışmalarına mı atıf yapıyorsun?

Kesinlikle; KKTC Başbakanı Üstel'in, GKRY lideri Hristodulidis'in Maraş taleplerine verdiği tepki, Doğu Akdeniz'de sınır güvenliği krizinin sadece Lübnan'la sınırlı kalmayacağını kanıtlıyor. Hristodulidis'in 'geri döneceğiz' söylemi, bölgedeki askeri ve siyasi hazırlıkların bir provası gibi duruyor.

Üstel'in 'kabul edilemez boş sözler' olarak tanımladığı bu durum, aslında Kıbrıs'taki diplomatik çözüm kanallarının ne kadar tıkandığını gösteren bir veri seti sunuyor.

Sınırların bu kadar sertleştiği bir ortamda, Balkanlar'daki dini ve siyasi bloklaşmaların yeni bir denge kurup kuramayacağını da bir sonraki bölümde konuşacağız.

Balkanlar'daki bu denge arayışını Sırbistan'daki somut bir gelişmeyle, yani 20 yıllık dini bölünmenin bitişiyle okuyalım.

Aslında bu sadece bir uzlaşı değil, Yeni Pazar'da imzalanan 23 maddelik tüzükle resmiyet kazanan bir birleşme süreci.

Elif'in belirttiği bu tüzük, Boşnakların yoğun olduğu Yeni Pazar'ı merkez yaparak Saraybosna ile olan kültürel bağları da kurumsal bir zemine oturtuyor.

Tek bir yapı kurmak her zaman istikrar getirmez.

Çetin'in şüphesini anlıyorum ama Meşihat ve Riyaset arasındaki o kopukluk, geçen iki on yılda toplumsal bir parçalanmaya yol açmıştı.

Mesele parçalanma değil, bu yeni yapının Sırbistan devlet mekanizmasıyla nasıl bir pazarlık gücü oluşturacağı.

Dini kurumların bu yeni siyasi ağırlığı, belki de bizi bir sonraki konumuzdaki karanlık ağların izini sürmeye hazırlıyor.

Karanlık ağlar derken aslında çok daha yakına, Ankara merkezli o devasa mali trafiğe bakmamız gerekiyor.

az önce belirttiğim gibi aslında mesele sadece suç değil, Güleryüz Kuyumculuk ve İstanbul Hisar Turizm üzerinden dönen milyarlarca liralık o akışın boyutu. MASAK raporu, bu şirketler arasındaki para trafiğinin ölçeğini daha önce karşılaştığımız operasyonların çok ötesine taşıyor.

Burada bir düzeltme yapmam gerekirse, rapor sadece bu iki şirketi değil, 33 şirkete ait 80 farklı adresi de kapsayan çok daha geniş bir ağı işaret ediyor.

Peki bu kadar çok noktada aynı anda operasyon yapılması, suç örgütünün devlet içindeki bir koruma kalkanına ulaştığını mı gösteriyor?

Bence bu bir koruma değil, sistemin artık bu ölçekteki bir para trafiğini gizleyemeyecek kadar şeffaflaşmasıyla ilgili bir kırılma noktası.

Bu finansal deşifre, aslında bir sonraki durağımızdaki toplumsal sarsıntıların da habercisi gibi duruyor.

Finansal şeffaflığın ötesinde, bugün dünyanın farklı köşelerinden gelen çok sert haberlerle masadayız.

Önce Kolombiya'daki felaketle başlayalım; Pazartesi günü yaşanan 7.4 büyüklüğündeki depremde can kaybı 287'ye yükseldi.

Can kaybı kadar kayıplar da korkutucu; 378 kişi hâlâ enkaz altında veya bulunamadı.

Verilere bakınca Abelardo de la Espriella'nın ilk açıklamalarındaki sayılarla mevcut durum arasında küçük sapmalar var, ancak tablo net bir yıkımı gösteriyor.

Bu yıkımın ardından Türkiye'deki tarım haberlerine dönersek, Bakan Yumaklı buğday ve arpa hasadında rekor beklediğini duyurdu.

Bakanlığın 140 milyon tonluk üretim beklentisi, geçen yılki kuraklığın ardından gelen yağışların bir sonucu olarak görünüyor.

Rekor üretim her zaman gıda güvenliği demek değildir, lojistik ve depolama kapasitesi bu yükü kaldırabilecek mi?

Üretim rakamları bir yana, adli dosyalardaki karanlık noktalar da bugün oldukça yoğun.

Muğla'da iki ayrı trajik olay yaşandı; birinde 14 yıllık faili meçhul cinayet DNA testiyle çözüldü.

Gülizar Aydın davasında, oğlunun verdiği örnekle cesedin eşleşmesi 2012'den beri süren belirsizliği bitirdi.

Ancak aynı bölgede, Fethiye'de bir evde anne ve oğulun hayatını kaybettiği bir şiddet olayı daha kaydedildi.

Bu tür aile içi şiddet olayları, toplumsal güvenlik mekanizmalarının ne kadar kırılgan olduğunu tekrar gösteriyor.

Şiddet sadece sokakta değil, bazen en yakınımızdaki ses kayıtlarında, yani hukuk dosyasında da karşımıza çıkıyor.

Yalova'daki Güllü soruşturmasında, kızı Tuğyan Ülkem Gülter'e ait olduğu iddia edilen şantaj içerikli ses kayıtları bulundu.

Kayıtlarda özel görüntülerin ifşası üzerine konuşuluyor, bu da cinayet şüphesini derinleştiriyor.

Ses kayıtları tek başına suç kanıtı sayılmaz, ancak dosyanın seyrini değiştirecek bir motivasyon sunuyor.

Aslında az önce bahsedilen ses kayıtlarındaki 'mecburdum' ifadesi, olayın bir şantaj planına dayandığını gösteriyor.

Elif, o kayıtlarda doğrudan bir cinayet itirafı mı var yoksa sadece şantaj planı mı?

Şu anki dosyada doğrudan bir cinayet beyanı yok, sadece şantaj ve görüntü ifşası planları teyitli olarak geçiyor.

Yani hukuki süreç, motivasyonu anlamaya çalışıyor diyebiliriz.

Kesinlikle, maddi çıkar veya şantajın durdurulması çabası davanın merkezine oturmuş durumda.

Bu karmaşa, adaletin sadece delille değil, o delilin niteliğiyle de sınandığını kanıtlıyor.

Kolombiya'daki sarsıntıdan tarımdaki berekete, adli dosyalardaki karanlıktan şantaj iddialarına kadar günün tüm ağır yükünü bugün de masaya yatırdık; teşekkürler ekip, yarın yeni dosyalarda görüşmek üzere.