Orta Doğu'da İHA Gerilimi ve Körfez'de ABD Çıkmazı

Erbil'de sabah saatlerinde Mesrur Barzani'nin ofisine düşen iki kamikaze İHA'nın yarattığı dumanlar henüz dağılmadan, Körfez'de de benzer bir gerilim bulutu yükseliyor.

IKBY Terörle Mücadele Birimi, saldırıda 'Hadid-110' tipi iki İHA kullanıldığını ve can kaybı olmadığını teyit etti.

Bu saldırı, İran'ın sınır ötesindeki operasyonel kapasitesini sadece bir tehdit olarak değil, doğrudan bir uygulama olarak masaya koyduğunu gösteriyor.

Bence bu bir kapasite gösterisinden ziyade, bölgesel bir caydırıcılık denemesidir.

Ancak Çetin, bu deneme Körfez'deki ABD karşıtı söylemlerle birleşince, sadece sınır değil, deniz yolları için de bir risk alanı yaratıyor.

Hürmüz Boğazı'ndaki risk, saldırının türünden çok, tarafların geri adım atma maliyetine bağlıdır.

İran Ordusu Genel Komutanı Tümgeneral Emir Hatemi, ABD güçlerinin Basra Körfezi ve Hürmüz Boğazı'ndan çıkarılması kararının fiilen uygulandığını duyurdu.

Hatemi'nin bu çıkışı, Trump'ın daha sonra 'şaka' olarak tanımladığı o açıklamayı tamamen boşa mı çıkarıyor?

Hatemi'nin ifadesine göre, Trump'ın şaka tanımı ciddiyeti değiştirmiyor.

Veriler şunu söylüyor; İran hem Erbil'de hem de denizlerde, ABD'nin bölgedeki statükosunu doğrudan sarsmayı hedefliyor.

Bu arada, saldırıların gerçekleştiği bölgedeki yerel kaynaklar, İHA'ların fırlatılış anına dair farklı teknik veriler paylaşıyor.

Erbil'deki bu teknik detaylar, aslında denizlerdeki hareketliliğin nasıl bir kopyası olabileceğine dair ipuçları veriyor; şimdi rotayı kuzeye, Ukrayna limanlarındaki hareketliliğe çevirelim.

Rusya Savunma Bakanlığı'nın açıklamasına göre saldırı doğrudan Odessa ve İzmail limanlarını hedef aldı. Bakanlık, Odessa'da bir devriye botu ile yakıt depolarının, İzmail'de ise Batılı silahların bulunduğu hangarların ve insansız deniz araçları depolarının vurulduğunu bildirdi.

Bu durum sadece askeri bir operasyon değil, aynı zamanda deniz ticaretinin lojistik altyapısına yönelik doğrudan bir darbe. Özellikle İzmail'deki terminalin hedef alınması, tahıl ve diğer yüklerin sevkiyat maliyetlerini hızla yukarı çekecektir.

Maliyetten ziyade asıl soru şu: Bu saldırılar Ukrayna'nın denizdeki savunma kabiliyetini gerçekten felç edebilecek mi?

Çetin, veriler aslında tersini söylüyor; terminalin vurulması, lojistik akışın alternatif yollar aramasını zorunlu kılarak baskıyı daha da artırıyor.

Ama bu baskı, Batılı mühimmat depolarını hedef alarak Rusya'nın risk eşiğini de yukarı taşıdı.

Aslında saldırıların teknik boyutuyla ilgili, liman sahasındaki hareketliliğe dair henüz teyit edilmemiş ancak çok kritik bir ayrıntı daha var.

Limanlardaki bu yeni cephe, diplomatik kanalların da kapısını aralayabilir mi; yoksa her şey daha da mı gerilecek, asıl bunu merak ediyoruz.

Diplomatik kanallar aslında Mekke'de imzalanan o savunma anlaşmasıyla yeni bir boyut kazandı. Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasındaki bu üçlü yapı, bölgesel güvenlik mimarisini sadece askeri değil, ekonomik bir koruma kalkanı olarak da kurguluyor.

Güvenlik kalkanı dediğiniz şey, bölgedeki kutuplaşmayı daha da derinleştirmekten başka bir işe yaramayabilir.

Veriler tam tersini gösteriyor; bu anlaşma, İran ve ABD arasındaki gerilim hattında tarafsız bir denge unsuru oluşturmayı hedefliyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın mülakatta vurguladığı barış savunuculuğu rolü, aslında mevcut çatışma odaklarına karşı bir istikrar alternatifi sunuyor.

Erdoğan'ın Al Jazeera Arapça kanalına yaptığı açıklamada kullandığı 'farklı bir değişim' ifadesi, bu üçlü iş birliğinin geleneksel ittifaklardan ayrıştığını gösteriyor. Bakanlık kaynaklarından gelen bilgiler de bu diplomatik hamlenin arka planında yeni bir bölgesel bloklaşma ihtimalinin masada olduğunu teyit ediyor.

Peki, bu barış savunuculuğu söylemi gerçekten sahada bir karşılık buluyor mu, yoksa sadece retorik düzeyde mi kalıyor?

Aslında anlaşmanın metnine dair sızan bir detay var: Üç ülke, ortak bir erken uyarı veri ağını da bu protokolün içine dahil etti.

Veri paylaşımı işin içine girince oyunun kuralları değişir; peki bu savunma hamleleri denizlerdeki güvenliğimizi, yani su altındaki görünmez tehditleri nasıl etkileyecek?

Aslında tam olarak o görünmez tehditlere karşı bir yanıt geliyor; MARLİN SİDA'nın kazandığı mayın dökme kabiliyeti, insansız bir platformun operasyonel risk maliyetini neredeyse sıfıra indiriyor. Bu, denizlerdeki caydırıcılık dengesini, insanlı gemilerin girmesinin çok riskli olduğu sığ ve tehlikeli bölgelere kaydırıyor.

Maliyet sıfırlanmıyor, sadece riskin şekli değişiyor.

Çetin, riskin şekli değişse de asıl fark otonom sistemin hızında; SEFİNE ve ASELSAN'ın bu entegrasyonu sayesinde artık mayınlama süreci bir insan hatası payından kurtulup tamamen algoritma kontrolüne geçiyor.

Algoritmaların denizde hata payı, insan hatasından daha yıkıcı olabilir.

Burada teknik bir detayı netleştirmek gerek: Söz konusu süreçte MARLİN SİDA, yerli MALAMAN Akıllı Dip Mayını'nı otonom olarak bırakıyor; yani sistem sadece aracı değil, mühimmatın kendisini de akıllı bir ağın parçası kılıyor.

Yani sadece bir araç değil, kendi kendine karar verebilen bir deniz altı ağı kuruluyor; Elif, bu sistemin operasyonel kapasitesiyle ilgili henüz paylaşılmamış, teknik bir veri var mı?

Sismik verilerle entegre çalışan bir takip modülünün de test aşamasında olduğu söyleniyor ama asıl çarpıcı olan, sistemin derinlik kapasitesiyle ilgili sızan o son rakam.

Derinlik kapasitesinden ziyade, bu teknolojik altyapının sismik hareketlerle nasıl birleştiğine odaklanmamız gerek, çünkü Elif'in bahsettiği o veri bizi doğrudan yerin altındaki asıl gerçeğe, yani deprem riskine götürüyor.

Doğrudur, sismik takip modülü teknik bir detay olsa da asıl gündem bugün Marmara'nın 27. yılındaki uyarılar. Prof. Dr. Naci Görür, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada artık fay hattı tartışmalarını bir kenara bırakmamız gerektiğini, odağın yapı dirençliliğine kayması gerektiğini vurguladı.

Görür'ün bu çıkışı aslında bir ekonomik maliyet uyarısı gibi okunabilir. Eğer yapı dirençliliği için gereken yatırımlar, deprem sonrası oluşacak yıkımın maliyetinden düşük tutulmaya devam edilirse, her büyük sarsıntı ekonomide on yıllara yayılacak bir daralma yaratır.

Mesele sadece binaların direnci değil, bu dirençliliği sağlayacak kurumların ve denetim mekanizmalarının ne kadar hazır olduğu. Geçmişteki emsaller gösteriyor ki, kağıt üzerinde sağlam görünen bir yapı, denetim zincirindeki bir kopukluk nedeniyle enkaz yığınına dönüşebiliyor.

Peki, bu risk sadece bizim sınırlarımızda mı kalıyor, yoksa doğanın bu sert yüzünü başka bir coğrafyada daha mı izliyoruz?

Tam olarak öyle, Endonezya'dan gelen veriler durumu çok netleştiriyor. Doğu Nusa Tenggara eyaletindeki 7,7 büyüklüğündeki depremde can kaybı 54'e yükseldi ve 135 kişi yaralandı.

Endonezya örneğinde Vali Melki Laka Lena'nın 14 günlük acil durum ilan etmesi, kriz yönetiminin ne kadar kısıtlı bir zaman dilimine sıkıştığını gösteriyor. Altyapı yetersizliği ve elektrik kesintileri arama kurtarma çalışmalarını doğrudan felakete sürüklüyor.

Buradaki asıl risk, tahliye ve barınma süreçlerinin lojistik maliyetinin, bölgedeki mevcut ekonomik kapasiteyi aşmasıdır. Veriler gösteriyor ki, erişilmesi güç bölgelerdeki enkazın büyüklüğü, yardım operasyonunu bir maliyet çıkmazına sokabilir.

Bu noktada bir detayı eklemeliyim; yerel kaynaklar, elektrik kesintilerinin sadece aydınlatmayı değil, enkaz altındaki sensörlerin iletişimini de kestiğini teyit ediyor.

Yani teknoloji bile doğanın bu gücü karşısında bazen savunmasız kalabiliyor. Elif, Endonezya'daki bu durumun ardından bölgedeki diğer sismik hareketlilikle ilgili teyitli bir bilgi var mı?

Şu an için sadece Doğu Nusa Tenggara'daki can kaybının 54 olduğu kesin, ancak çevre eyaletlerdeki sarsıntıların büyüklüğü henüz resmi makamlarca doğrulanmadı.

Doğal afetlerin yarattığı bu belirsizlik dalgası, dünyanın başka yerlerindeki trajik insan hikayeleriyle de birleşiyor. Elif, günün diğer başlıklarında bizi neler bekliyor?

Hindistan'ın Bihar eyaletinde bir tapınakta izdiham yaşandı, Lakhisarai bölgesindeki Ashok Dham Tapınağı'nda en az 7 kişi hayatını kaybetti. Yerel yetkililer, kalabalık arasında bir elektrik direğinin devrilmesinin paniğe yol açtığını belirtiyor.

Bu tür toplu alanlardaki altyapı yetersizlikleri, Hindistan'daki benzer vakalarda gördüğümüz üzere, ölü sayısı tahmin edilenden çok daha hızlı artabiliyor.

Sadece altyapı demek yetersiz kalır, asıl sorun kriz anındaki tahliye protokollerinin yokluğu.

Tahliye sorunları sadece kalabalık tapınaklarda değil, adalet sisteminin de bazen yıllar sonra işlediği dosyalarda görülüyor. Kırıkkale'deki o sarsıcı dosya ne durumda?

Kırıkkale'de 2014 yılında kaybolan Hüseyin Okumuşoğlu'nun parçalanmış cesedinin bir buzdolabında bulunmasıyla ilgili soruşturma derinleşti. 14 Ağustos'taki eş zamanlı operasyonlarla Kırıkkale, Ankara ve Aydın'da yakalanan 17 şüpheli adliyeye sevk edildi.

On iki yıl sonra gelen bu operasyon, faili meçhul dosyaların takibindeki teknik kapasitenin arttığını gösteriyor ancak suçun üzerinden geçen süre delil toplama sürecini zorlaştırıyor.

Zorlaştırıyor ama bu kadar şüphelinin aynı anda adliyeye sevk edilmesi, olayın çok katmanlı bir organizasyon içerdiğine işaret ediyor.

Adli süreçler bu kadar uzun sürerken, toplumun gündeminde daha sıcak ve doğrudan şiddet vakaları da var. Adana'daki saldırıdan haberler var mı?

Adana Yüreğir'de 9 Ağustos'ta eski eşi tarafından bıçaklanan 52 yaşındaki Ayşe Katırcı, yoğun bakımdan çıktı. Katırcı, hastaneden yaptığı açıklamada hayati tehlikeyi atlattığını ancak vücudunda kalıcı hasarlar kaldığını söyledi.

Kadına yönelik şiddetin bu kadar ağır seyretmesi, maalesef koruyucu mekanizmaların ne kadar geç devreye girdiğini bir kez daha kanıtlıyor.

Burada asıl soru, saldırganın tutuklanmış olması değil, bu tür vakalarda yargı sürecinin ne kadar hızlı sonuçlanacağı.

Aslında Katırcı'nın ifadesinde çok kritik bir nokta var; saldırganın serbest kalması durumunda kendisinin hayati tehlikesinin devam edeceğini açıkça belirtti.

Şiddetin her türlüsü, ister yıllar sonra ortaya çıkan bir cinayet ister bir ev içi saldırı olsun, toplumun güven duygusunu zedeliyor. Elif, günün son gelişmesiyle programı kapatmadan önce bir detay daha verebilir misin?

Kırıkkale'deki dosyada, cesedin bulunduğu dairenin mülkiyet durumuyla ilgili yeni bir ayrıntı ortaya çıktı; ev sahibi C.Ç.'nin aslında olay yerinde bulunma sebebi sadece kiracının vefatını öğrenmesi değilmiş, mülkle ilgili bir uyuşmazlık da söz konusuymuş.

Görünen o ki her dosyanın altında başka bir düğüm yatıyor; bugünlük bizden bu kadar, yarın sabah yeni gelişmelerle yine buradayız, iyi akşamlar.

Ekibe teşekkürler, yarın sabahki yayında Körfez'deki yeni askeri hareketliliği masaya yatıracağız, görüşmek üzere.