Küresel Gerilim ve Jeopolitik Satranç: Hürmüz'de Trump Resti ve Gazze'de Artan Bilanço

Hürmüz Boğazı'nın üzerinde ABD bayrağının dalgalandığı bir harita görüntüsü, Trump'ın sosyal medya hesabından paylaşıldığı an tüm dünya başkentlerinde soğuk duş etkisi yarattı. Bu harita sadece bir paylaşım mı yoksa yeni bir sınır çizgisinin ilanı mı, bunu açalım.

Trump, Truth Social üzerinden yaptığı açıklamada İran ile görüşmelerin devam etmediğini ve ABD'nin bu bölgede tam kontrole sahip olduğunu net bir şekilde ifade etti. İran tarafında ise Kazım Garibabadi'nin sert tepkisiyle birlikte diplomatik kanalların tamamen kapandığı teyit edildi.

Trump'ın 14 Ağustos'taki 'İran'ı tamamen mağlup ettikten sonra Hürmüz'ü ABD toprağı ilan edeceğim' sözleri, veriler ışığında bakıldığında bir vaatten ziyade stratejik bir baskı mekanizmasına dönüşmüş durumda. Bu durum, bölgedeki enerji koridorunun mülkiyet tartışmasına girmesi demek.

Kimse şunu sormuyor ama bu harita paylaşımıyla ABD, uluslararası deniz hukukunu tek taraflı olarak askıya almayı göze alıyor mu?

Bu çok kritik bir soru, Çetin.

Benim tahminim, bu hamlenin maliyeti sadece askeri değil, küresel deniz geçiş rejimi için de geri dönülemez bir kırılma yaratacaktır. Benzer bir egemenlik iddiası geçmişte benzer coğrafyalarda sonuçları tersine çevirmişti.

Ancak Çetin'in değindiği o hukuksal boşluk, Trump'ın 'tam kontrol' vurgusuyla aslında bir savaş senaryosunu meşrulaştırmak için kullanılıyor olabilir.

Gerilim bu noktada sadece deniz yollarıyla sınırlı kalmayacak gibi duruyor, zira madalyonun diğer yüzünde Gazze'den gelen çok daha ağır bir tablo var.

Madalyonun diğer yüzü maalesef sadece siyasi bir gerilim değil, doğrudan bir can kaybı krizi. Filistin Sağlık Bakanlığı, saldırılarda hayatını kaybedenlerin sayısının 73 bin 400'e yükseldiğini bildirdi.

Bu rakamın yanına 174 bin 312 yaralıyı eklediğimizde, bölgedeki demografik yıkımın boyutunu daha net görebiliyoruz.

Peki bu tablo sadece sayısal bir artış mı, yoksa sistemin tamamen çöküşü mü?

Aslında sistemin çöküşünü Türk Kızılay Genel Başkanı Prof. Dr. Fatma Meriç Yılmaz'ın açıklamalarında okuyabiliriz; kendisi yardımların sadece var olmasının yetmediğini, kesintisiz ve güvenli ulaşımının bir yaşam hattı olduğunu vurguluyor.

Kimse şunu sormuyor ama bu yardım koridorlarının güvenliği kimin denetiminde?

Bu çok kritik bir soru, Çetin aslında meselenin en zayıf halkasına parmak bastı.

Yani yardımın içeriğinden ziyade, o yardımın ihtiyaç sahibine ulaştırılma mekanizmasının felç edilmesi asıl sorun.

Bana sorarsanız, Kızılay'ın 'insan onuruna yakışır şekilde ulaşım' vurgusu, aslında lojistik bir imkansızlığa işaret ediyor.

Bakanlığın son verilerine göre, son 24 saatte hastanelere gelen ölü ve yaralı sayıları çok düşük görünse de, bu durumun daha önce ağır yaralananların vefatından kaynaklandığı belirtiliyor.

Yardım ulaşılamazsa, bu can kaybı hız kesmeden artmaya devam edecek gibi duruyor; peki ya bu yıkımın başka bir cephedeki yansıması?

Harkiv'deki bu sivil can kayıpları, masadaki ateşkes tartışmalarının sadece kağıt üzerinde mi kaldığını gösteriyor?

Zelenskiy'nin Peçenig'deki saldırıya dair yaptığı açıklamada, hedeflerin posta binası ve marketlerin olduğu bir kavşak olduğunu vurguladığını eklemeliyim.

Kimse şunu sormuyor ama bu saldırılar aslında masadaki pazarlık gücünü mü zayıflatıyor yoksa Rusya'nın ateşkesi bir zaman kazanma taktiği olarak kullandığını mı kanıtlıyor?

Sybiha'nın Rusya'nın teklifleri reddettiğine dair ifadesi, aslında sahadaki bu baskının diplomatik bir karşılığının henüz oluşmadığını gösteriyor.

Peki bu durum, enerji koridorlarındaki dengeleri de sarsacak bir kırılma noktası olabilir mi?

Aslında sarsılmaktan ziyade, Türkiye bu sarsıntıyı kendi lehine bir kaldıraç olarak kullanmaya çalışıyor. Bakan Bayraktar'ın Kerkük'ten Somali'ye, Libya'dan Macaristan'a uzanan o geniş ortaklık vurgusu, sadece bir hat değil, bir enerji ağının merkez üssü olma iddiasını taşıyor.

Bakanlığın paylaştığı veriler bu coğrafi yayılımı destekliyor; özellikle Azerbaycan ve Libya eksenindeki anlaşmaların, Türkiye'yi sadece bir geçiş yolu değil, bir teknoloji ve yatırım merkezi konumuna taşıdığı belirtiliyor.

Kimse şunu sormuyor ama bu kadar geniş bir coğrafyada aynı anda güvenli enerji koridoru sağlamanın lojistik ve siyasi maliyeti nedir?

Bu soru aslında meselenin en can alıcı noktası, peki bu enerji güvenliğini korumak için fiziksel bir güce ihtiyaç var mı?

Tam da bu noktada savunma sanayiindeki yerlileşme ile enerji politikası birbirine bağlanıyor. STM'nin TEKNOFEST Mavi Vatan'da sergileyeceği TCG İstanbul ve TCG Burgazada gibi platformlar, aslında bu enerji hatlarının denizdeki bekçileri konumunda.

Mavi Vatan'daki bu teknolojik gösterişin, sahada gerçek bir caydırıcılığa dönüşüp dönüşmeyeceği hala bir soru işareti.

Ancak STM'nin duyurusuna göre, TCG Hızırreis ve TCG Sakarya denizaltılarının da halka açılacak olması, bu platformların operasyonel kapasitesini gösterme amacı taşıyor.

Görünen o ki, Türkiye enerji piyasasında kurduğu diplomatik köprüleri, denizlerdeki milli platformların teknolojik gücüyle tahkim etmeye çalışıyor.

Benzer durumda olan diğer bölgesel aktörlerin maliyet analizlerine bakarsak, bu denli geniş bir koruma alanı kurmanın bütçe üzerindeki yükü göz ardı edilemez.

Savunma ve enerji arasındaki bu sıkı bağ, aslında devletin stratejik bütünlüğünü de kanıtlar nitelikte. Şimdi, bu stratejik hamlelerin hukuk ve siyaset koridorlarındaki yankılarına, yani dosyalardaki hareketliliğe bakalım.

Stratejik haritalardan çıkıp, yerel siyasetteki adli dosyalara, yani doğrudan şahısların ve ailelerin merkezde olduğu bir sürece giriyoruz.

Dosyalardaki ilk hareketlilik İstanbul'dan; İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı Aklama Suçları Soruşturma Bürosu, Yeni Parti Milletvekili Cemal Enginyurt'un oğlu Alptürk Enginyurt ile Mehmet Sedat Erge'yi ifadeye çağırdı.

Buradaki suçlama sadece basit bir satış değil, Ankara merkezli Red GYM üzerinden yürütülen kayıt dışı bir finansal döngüye işaret ediyor.

Evet, iddia edilen şey protein tozu ve performans artırıcı gibi yasaklı maddelerin denetim dışı satılması ve bu yolla suçtan kaynaklanan mal varlığı değerlerinin aklanması.

Kimse şunu sormuyor ama bu denetim boşluğu sadece bir spor salonuyla mı sınırlı, yoksa sistemin açıklarını bilen bir ağ mı var?

Bir saniye, bu soruyu biraz açalım; bu sadece bir işletme soruşturması mı yoksa daha geniş bir organizasyonun parçası mı?

Şu anki veriler sadece spor merkezi üzerinden bir döngüye odaklanmış gibi görünse de, aklama suçlamasının kullanılması konunun finansal boyutunun derin olduğunu gösteriyor.

Diğer taraftan İzmit'te de benzer bir sağlık ve hukuk krizine tanık oluyoruz; CHP İzmit İlçe Başkanı Gökhan Ercan ve Meclis Üyesi Hamit İlker Ulusoy'un uyuşturucu testleri pozitif çıktı.

Adli Tıp Kurumu'ndan gelen sonuçlar net, ancak bu durumun siyasi partilerin denetim mekanizmalarıyla ilgisi ne?

Ulusoy'un 20 Temmuz'daki operasyondan sonra adli kontrolle serbest kaldığını, ancak Ağustos ayındaki bu yeni gelişmenin adli süreci farklı bir boyuta taşıdığını belirtmeliyim.

Siyasi figürlerin doğrudan bu tür dosyalarla anılması, partilerin kurumsal imajından ziyade yerel yönetimlerdeki denetim zafiyetini kanıtlar nitelikte.

Benzer bir durumda geçmişte siyasi etik tartışmaları çok daha büyük bir kriz yaratmıştı, bu da bir emsal.

Dosyalar sadece güncel siyasetçilerle de sınırlı değil; Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığı, eski Ulaştırma Bakanı Arif Ahmet Denizolgun için feth-i kabir kararı verdi.

Denizolgun'un 8 Eylül 2016'daki ölümünün doğal nedenlerden mi yoksa bir dış müdahaleden mi kaynaklandığı sorusu, bu mezar açma kararıyla birlikte artık bir yargı nesnesine dönüştü.

Hukuk, geçmişin karanlık noktalarını kazımaya devam ediyor; ancak bu adli hareketlilikten sonra, gözümüzü biraz daha farklı bir alana, doğanın sert yüzüne çevirmemiz gerekecek.

Doğanın dengesi bozulduğunda diplomatik masaların ağırlığı da değişiyor; El Niño'nun bu boyutuyla Antalya'daki zirvenin önemi nereye oturuyor?

NOAA verilerine göre El Niño'nun 1950'den bu yana en şiddetli olay olma ihtimali yüzde 70 olarak hesaplanıyor. Mevcut döngünün 1982-1983'teki o meşhur Süper El Niño'yu bile geride bırakabileceği belirtiliyor.

Bu sadece bir hava olayı değil, küresel tedarik zincirlerini ve tarımsal maliyetleri sarsacak bir ekonomik şok dalgası anlamına geliyor. Gıda enflasyonu bu sefer tahminlerin çok üzerine çıkabilir.

Kimse şunu sormuyor ama Antalya'daki zirve bu felaket senaryolarına karşı somut bir finansal koruma sağlayabilecek mi?

Bu çok haklı bir soru, yani diplomatik söylem mi yoksa ekonomik bir kalkan mı konuşacağız?

Bence şu anki hazırlıklar daha çok kurumsal temsil odaklı görünüyor. Gaziantep'teki buluşmada Bakan Yardımcısı Burak Demiralp'in vurguladığı çevre politikaları önemli olsa da, El Niño'nun yaratacağı anlık ekonomik yıkımı karşılayacak bir fon mekanizması henüz masada değil.

Bakan Yardımcısı Demiralp toplantıda Türkiye'nin iklim politikalarına değindi ancak kriz anındaki lojistik hazırlıklara dair spesifik bir veri paylaşmadı.

Benzer durumda geçmişteki zirvelerde de sonuçlar hep kağıt üstünde kaldı.

Haklısınız ama bu sefer riskin boyutu, verilerin işaret ettiği gibi yüzde 70 ihtimalle rekor seviyede.

Doğa kendi kurallarını sertçe koyarken, siyasetin bu kurallara ne kadar hızlı uyum sağlayacağını Antalya'da göreceğiz; bugünlük bu kadar, yarın sabah jeopolitik dengelerin yeni bir kırılma noktasında buluşmak üzere, teşekkürler.