Netanyahu Hakkında Kırmızı Bülten ve Orta Doğu'da Gerilen Dengeler

Dünkü piyasa dalgalanmalarının ardından bugün, hukuki bir hamlenin diplomatik bir krize dönüşme eşiğindeyiz. Türkiye'nin İsrail Başbakanı Netanyahu için çıkardığı kırmızı bülten talebi, sadece bir yargı süreci mi yoksa açık bir meydan okuma mı?

Adalet Bakanı Akın Gürlek'in az önce paylaştığı bilgilere göre, İstanbul 11. Ağır Ceza Mahkemesi'nin 2026/108 Esas sayılı dosyası üzerinden bir süreç yürütülüyor. Bakan Gürlek, Netanyahu ve Afek Moskovitch dahil 35 sanık hakkında 'soykırım' suçundan verilen yakalama emirlerinin uluslararası boyuta taşınacağını duyurdu.

Bu hamlenin ekonomik ve siyasi maliyetini ölçmek gerekirse, Türkiye'nin İsrail ile olan tüm ticari ve diplomatik kanallarının zaten gergin olduğunu hatırlatmak lazım. Veriler, bu tür hukuki süreçlerin doğrudan karşılıklı yaptırımları ve yatırım iklimindeki belirsizliği tetiklediğini gösteriyor.

Kimse şunu sormuyor ama bu karar, İsrail'in bölgedeki askeri hareketliliğini yavaşlatır mı yoksa daha da mı körükler?

Çetin, yani sen, bu talebin sahadaki karşılığının bir geri tepme olabileceğini mi düşünüyorsun?

Kesinlikle. Benzer bir durum geçmişte farklı dosyalarda yaşandığında, hedef alınan aktörler savunma refleksini artırıp saldırganlık dozunu yükselmişti.

Ancak Bakan Gürlek'in belirttiği üzere, bu talebin temel dayanağı Küresel Sumud Filosu'na yönelik saldırı kapsamında yürütülen yargı süreci.

Görünen o ki, hukuki süreç bir noktadan sonra siyasi bir kaldıraç olarak kullanılacak.

Hukuk burada sadece bir araç, asıl mesele İsrail'in bölgedeki yayılmacı tutumuyla nasıl başa çıkılacağı.

İsrail'in bu tutumuna dair devlet kanadından çok sert bir uyarı da geldi, değil mi?

Evet, MHP lideri Devlet Bahçeli, 18 Ağustos'ta İdlib'deki Ebu Zuhur Hava Üssü'ne yapılan saldırıyı 'küstah bir tavır' olarak nitelendirdi ve İsrail'in Türkiye'nin sabrını sınadığını söyledi.

Bahçeli'nin bu çıkışı, sadece bir tepki değil, Türkiye'nin sınır güvenliği konusundaki kırmızı çizgisinin de bir göstergesi.

Bu durum, bölgedeki güvenlik maliyetlerini ve savunma sanayii harcamalarını da yeni bir boyuta taşıyabilir.

Hukuki talepler ve sert uyarılar birleşince, Orta Doğu'da dengelerin ne yöne kayacağını şimdi daha iyi anlıyoruz; peki bu gerilim askeri bir hattın ötesine geçip küresel bir diplomasi savaşına mı dönüşecek?

Diplomasi hattında asıl kırılma Tahran'dan geldi; Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan İslam Tabipler Birliği'nde ABD ile savaşın sona ermesi gerektiğini açıkça söyledi.

Pezeşkiyan'ın bu çıkışı, ekonomik maliyetlerin ve savunma harcamalarının sürdürülebilirliği konusundaki endişeleri yansıtıyor gibi görünüyor.

Kimse şunu sormuyor ama bu çağrı bir barış arayışı mı yoksa stratejik bir geri çekilme hazırlığı mı?

Bu soru aslında tüm denklemi değiştiriyor; Pezeşkiyan'ın 'güç ve itibar sahibi olduğumuz bir dönemde savaşı bitirmeliyiz' sözü ne anlama geliyor?

Bence bu, kazanımları koruma bahanesiyle askeri riskleri minimize etme çabası.

Veriler bunu desteklemeyebilir; Pezeşkiyan'ın 'zorbalık karşısında geri adım atmayacağız' vurgusu, aslında masada bir pazarlık gücü aradığını gösteriyor.

Orta Doğu'daki bu satranç hamlelerini izlerken, bir yandan da cebimizdeki paranın ve teknoloji dünyasındaki devlerin rotasını merak etmeye başlıyoruz.

Siyasetin sert tonundan biraz uzaklaşıp sermayenin nereye doğru koştuğuna, yani teknoloji ve faiz döngüsüne bakalım.

Aslında çok bağlantılı bir döngüden bahsediyoruz; Samsung'un yapay zekâ çiplerinden kazandığı 90 ile 110 trilyon won arasındaki o devasa kâr payı dağıtım kararı, küresel likiditenin yönünü tayin edebilir.

Samsung'un bu planı, 2020'deki 20,3 trilyon wonluk rekorunu yaklaşık 5 katına çıkarıyor; yani yaklaşık 65 ila 80 milyar dolarlık bir kaynak hissedarlara akacak.

Kimse şunu sormuyor ama bu kadar büyük bir nakit çıkışı, teknoloji devlerinin Ar-Ge iştahını mı kesiyor yoksa piyasayı mı besliyor?

Piyasa bunu besleme olarak görüyor Çetin; zira JPMorgan'ın Türkiye için Eylül ayında faiz indirimi beklentisi, gelişmekte olan piyasalara taze para girişini tetikleyebilir.

JPMorgan'ın notunda, temmuz ayı enflasyonunun beklentilerin altında kalması ve cari dengedeki iyileşme bu indirimin zemini olarak gösteriliyor.

Yalnızca enflasyon verisi yeterli mi?

Bankanın analizine göre döviz kuru politikasında köklü bir değişiklik yapmadan da kademeli indirimler mümkün görünüyor; ancak bu durum Samsung gibi devlerin dağıttığı likiditeyle eşleştiğinde riskler değişir.

Yani teknoloji devleri nakit dağıtırken, merkez bankaları da faizle bu nakdin akış yönünü mü ayarlıyor?

Tam olarak öyle; küresel sermaye, yüksek kâr marjlı teknoloji hisselerinden faiz indirimi beklentisiyle daha düşük riskli gelişmekte olan piyasalara kayabilir.

Bu çok iyimser bir senaryo, ben risk tarafına bakarım.

JPMorgan analistlerinin Türk lirası için uzun pozisyonlarını koruduklarını da belirtmekte fayda var.

Pozisyon korumak, piyasa oynaklığı arttığında Samsung'un bu devasa kâr payı dağıtımıyla yaratacağı dalgalanmaya karşı koruma sağlar mı, emin değilim.

Sermaye hareketleri bu kadar hızlıyken, bir sonraki durakta çok daha farklı, biyolojik bir krizin izlerini süreceğiz.

Biyolojik kriz dediğimiz şey Kongo'da çoktan somutlaştı; Birleşmiş Milletler'in Ebola koordinatörü Julien Harneis, salgının Fransa'nın yüzölçümünden daha büyük bir alana yayıldığını duyurdu.

Bu durumun maliyet boyutu korkutucu, çünkü mevcut yardım fonları sadece birkaç haftalık süreci karşılayabiliyor.

Kimse şunu sormuyor ama bu fonlar neden bu kadar geç ve yetersiz kalıyor?

Bir saniye, bu soruyu biraz açalım; sistemin kriz anındaki bu hantallığı sadece bir bütçe meselesi mi?

Aslında Elif, Harneis'in verilerine göre ölümlerin yarısı son 20 günde gerçekleşti, yani kaynak yetersizliği doğrudan can kaybına dönüşüyor.

Görünen o ki, ekonomik kaynakların bu kadar daralmasıyla salgının kontrol hızı arasındaki makas her geçen gün açılıyor.

Salgının bu kadar hızlı yayılmasına rağmen küresel tepkinin bu kadar yavaş kalması, meselenin sadece sağlık değil, bir öncelik sorunu olduğunu gösteriyor; şimdi rotayı daha organize ve karanlık bir alana, sokakların ve suç şebekelerinin işleyişine çevirelim.

Sokaktaki dengeyi bozan bu karanlık yapılar, sadece bireysel suçlarla değil, sistemli bir ağla hareket ediyor; Elif, jandarma ve emniyetin bu eş zamanlı hareketliliğini nasıl okumalıyız?

Jandarma, 20 ilde eş zamanlı yürüttüğü operasyonla 60 şüpheliyi yakaladı ve bunlardan 41'i tutuklandı; operasyonlar Afyonkarahisar'dan Van'a kadar geniş bir coğrafyaya yayıldı.

Manisa merkezli operasyonun boyutuna bakınca, 300 milyon liralık bir para trafiğinin tespit edilmesi, suçun artık sadece sokak düzeyinde kalmadığını, ciddi bir finansal mekanizmaya dönüştüğünü kanıtlıyor.

Kimse şunu sormuyor ama bu kadar geniş çaplı operasyonlar, suç örgütlerinin sadece yakalananlardan ibaret olmadığını, aslında daha büyük bir yapıyı mı dağıtmaya çalışıyor?

Bu soru, operasyonların sadece bir sonuç mu yoksa bir temizlik başlangıcı mı olduğu sorusunu doğuruyor; Kaan, bu para trafiği sence suçun büyüklüğünü mü yoksa denetimin yetersizliğini mi gösteriyor?

Bence ikisini de gösteriyor; 300 milyon lira gibi bir rakam, suç gelirlerinin ne kadar hızlı döngüye girdiğini ve ekonomik sistemin bu sızıntılara karşı ne kadar kırılgan olduğunu gösteriyor.

Ama yakalanan 39 şüphelinin içinde 2 çocuğun olması, suçun kuşaklar arası bir risk haline geldiğini kanıtlamıyor mu?

Soma Cumhuriyet Başsavcılığı'nın verilerine göre, gözaltına alınanların 2'si adli süreçte çocuk olarak kaydedildi; yani suçun yaş grubu gerçekten de düşüyor.

Suçun bu kadar gençleşmesi ve finansal boyutunun devasa hale gelmesi, asayişin sadece bir güvenlik meselesi olmadığını gösteriyor; şimdi ise bu hareketliliğin çok daha farklı, daha trajik bir yönüne, Manisa ve Yalova'daki o acı haberlere bakmamız gerekecek.

Yalova'dan gelen haber çok sarsıcı; dün akşam saat 20.00 sıralarında Bağlarbaşı Mahallesi'nde 8 aylık hamile Sultan Pelit D., eşi Muhammed D. tarafından pompalı tüfekle vurularak öldürüldü. Eşinin kendisini de vurmasıyla ağır yaralanan Muhammed D. ise hastaneye kaldırıldı.

Bu tür vakaların ekonomik stres dönemlerinde artış gösterdiğine dair veriler var ama buradaki şiddet biçimi çok daha doğrudan bir öfke patlaması gibi duruyor.

Kimse şunu sormuyor ama bu olaylar münferit mi yoksa bir koruma mekanizması yetersizliği mi?

Bir saniye, Çetin bu soruyu biraz açar mısın?

Sadece şiddeti konuşuyoruz; peki bu saldırganların bir önceki şiddet eğilimi kayıtları veya daha önce alınmış uzaklaştırma kararları var mıydı, asıl risk burada gizli.

Manisa'da da benzer bir gerilim yaşandı; Turgutlu'da Sait S. isimli şahsın eşi Hacer S.'yi boğmaya çalıştığı iddia edildi ve şahıs ihbar sonrası gözaltına alındı.

Manisa'daki olayda failin kendisinin ihbar etmesi, Yalova'daki gibi bir sonuca ulaşma niyetinden ziyade bir kontrol kaybı veya pişmanlık sinyali olabilir; ancak her iki vaka da toplumsal dokudaki tahribatı netleştiriyor.

Maalesef bugün masadaki tüm başlıklar bizi çok karanlık bir noktaya getirdi; teşekkürler ekip, yarın sabah yeni gelişmelerle görüşmek üzere.

Yarın sabah, bu yerel asayiş vakalarının hukuki yaptırımlarının toplumsal caydırıcılığı üzerine konuşacağız.

Elif, bu yerel vakaların sadece birer asayiş haberi mi yoksa daha derin bir toplumsal kırılmanın sonucu mu olduğunu anlamaya çalışıyoruz.