Gazze'de Bilançolar Ağırlaşıyor, Diplomasi Hattında Tansiyon Yükseliyor

Petrol savaşının enerji koridorlarını nasıl bir belirsizliğe ittiği sorusu, yerini çok daha ağır bir insani bilançoya bırakıyor. Gazze'de durdurulamayan can kayıpları ve diplomasi hattındaki kopuşu konuşacağız.

Gazze Sağlık Bakanlığı'nın son verilerine göre, Ekim 2023'ten bu yana hayatını kaybedenlerin sayısı 73 bin 419'a ulaştı. İŞÇİHABER'in aktardığı rakamlara göre ise toplam can kaybı 73 bin 420 olarak güncellendi.

Ateşkesin üzerinden neredeyse bir yıl geçmesine rağmen Han Yunus'ta bir kız çocuğunun öldürülmesi, sahadaki kontrolün tamamen askeri operasyona evrildiğini gösteriyor. Bu, diplomatik bir ateşkes değil, sadece bir duraksama gibi duruyor.

Bu can kaybı rakamları, bölgenin demografik yapısını geri dönülemez bir şekilde sarsıyor. Geçen yılın aynı dönemindeki verilerle kıyaslandığında, artış hızı lojistik ve insani kapasitenin çok üzerinde.

Bu durum, hazırlık maçında bile kural ihlali yapan bir takımın, turnuva devam ederken sahayı tamamen terk etmesi gibi bir şey.

Doruk, benzetmen biraz fazla hafif kalmıyor mu?

Skor tabelasına bakınca durumun ciddiyetini rakamlarla konuşalım o zaman.

Mesele sadece skor değil, kuralların tamamen yok sayılması; Deyr el-Belah'ta bir çadırın bombalanması, sivil koruma mekanizmalarının sahada çalışmadığının kanıtı.

Batı Şeria cephesinde de gerilim sürüyor; Ayn Sinya bölgesindeki bir fabrikanın İsrailli yerleşimciler tarafından ateşe verildiği bildirildi.

Batı Şeria'daki bu yerleşim faaliyetleri, Gazze'deki insani dramın ekonomik ve mekânsal bir parçası haline geldi. Nablus yakınlarına getirilen taşınabilir evler, yerleşim alanını genişletme stratejisinin yeni bir adımı.

Kaan, bu genişleme stratejisinin bölgedeki istikrara maliyetini nasıl okuyorsun?

Bence bu, bir yangını söndürmek yerine odun atmaya benziyor; yerleşim birimlerinin artması, çatışma riskini her geçen gün katlayarak artırıyor.

Katılıyorum, çünkü bu sadece bir toprak meselesi değil, kurumların ve uluslararası hukukun tamamen devre dışı bırakılmasıdır.

Sadece can kayıpları değil, yaralı sayısı da 174 bin 369'a yükselmiş durumda; hastanelerdeki kapasite bu yükü taşımakta zorlanıyor.

Peki, bu insani maliyetin küresel siyasetin yeni rotasını nasıl belirleyeceğini birazdan konuşacağız; Ukrayna-Rusya hattındaki o yeni füze krizine ne zaman bakacağız?

Diplomatik çabaların ortasında İngiltere'nin füze bileşenleri konusundaki hamlesi masaya bomba gibi düştü; bu durum barış kapısını tamamen mi kapatıyor?

Bence Londra sadece oyunun kurallarını güncelliyor, Kremlin ise bu teknik detayı sanki bir savaş ilanıymış gibi paketleyip sunuyor.

Kremlin Sözcüsü Peskov'un ifadesiyle, İngiltere'nin Skale füzelerine ait bileşenlerin gizliliğini kaldırma planı barış sürecini engellemeye yönelik bir adım olarak tanımlandı.

Peskov'un bu çıkışı, geçtiğimiz yılın aynı dönemindeki gerilime kıyasla çok daha teknik bir zemine oturuyor; artık sadece mühimmat değil, mühimmatın şeması tartışılıyor.

Bu teknik tartışma aslında bir sis perdesi; İngiltere'nin hamlesi, Rusya'nın hedef listesini genişletmek için aradığı o meşhur bahanayı ona altın tepside sunuyor.

Londra'nın bu hamlesi, bir fabrikanın üretim bandını tüm dünyaya ifşa etmek gibi bir şey, yani çok riskli bir şeffaflık.

Bu tam bir hazırlıksız yakalanma durumu; eğer Rusya bu tesisleri hedef alacaksa, oyunun kuralları çoktan değişmiş demektir.

O fabrikanın bandını ifşa etmek ne demek, sanki mutfaktaki tarifin sırrını tüm mahalleyle paylaşıyorsun!

Kaan, tarifin ifşası mı yoksa stratejik bir hamle mi, hangisi daha ağır basıyor?

Bence ikisi de değil; asıl mesele Kremlin'in bu 'teknik ihlali' kullanarak sahayı tamamen boşaltma niyetinde olup olmadığı.

Peki, bu füze krizi sahada yeni bir çatışma döngüsünü mü başlatacak, yoksa Fırat Kalkanı operasyonunun 10. aşamasındaki o kritik eşiğe mi bizi sürüklüyor?

Fırat Kalkanı'nın onuncu yılına girerken, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın mesajındaki 'tahammül etmeme' vurgusu, aslında on yıl önceki askeri mantığın artık bir güvenlik doktrini haline geldiğini gösteriyor.

Cumhurbaşkanı'nın sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada, bu harekâtın sadece askeri bir operasyon değil, aynı zamanda bölgesel güvenlik politikalarının bir göstergesi olduğu belirtildi.

Güvenlik politikası dediğiniz şey, aslında on yıldır bitmeyen bir maliyet kalemine dönüştü; bu durumu bir maratonun bitmeyen son metresi gibi düşünün.

Maraton benzetmesi biraz abartı değil mi Çetin, bu bir stratejik derinlik meselesi.

Bence bu daha çok, her yıl üzerine yeni bir katman eklenen bir savunma kalkanı inşa etmek gibi, yani maliyeti var ama koruma kapasitesi de artıyor.

Kalkanın ağırlığı altında ezilmediğimizden emin miyiz?

Çetin'in maliyet uyarısı ile Kaan'ın stratejik kalkan yorumu arasında bir denge kurmak lazım; peki bu on yıllık süreçte sahadaki aktörlerin rolü ne kadar değişti?

Sahadaki performans açısından bakarsak, Türk Silahlı Kuvvetleri on yıldır oyunun temposunu belirleyen taraf oldu, yani maçı sürekli kendi yarı sahasında değil, rakip sahada oynuyorlar.

Ancak mesajda vurgulanan 'istikrarsızlığa karşı duruş' ifadesi, sahadaki aktörlerin, örneğin Suriye Milli Ordusu'nun mevcut durumuna dair bir belirsizliği de içinde barındırıyor.

Madem güvenlik ve strateji bu kadar uzun vadeli bir perspektif gerektiriyor, peki bu uzun vadeli planlama ekonomi masasında nasıl karşılık bulacak; 2027-2029 vizyonu bu harcamaları kaldırabilecek mi?

Cevdet Yılmaz başkanlığındaki toplantıdan çıkan tablo, 2027-2029 dönemi için dezenflasyonun ve istikrarlı büyümenin temel dayanak noktası olacağını söylüyor. Veriler, uygulanan programla işsizliğin düşük seviyelere gerilediğini ve ihracatın güçlü bir üretim altyapısıyla artış eğiliminde olduğunu gösteriyor.

Bu tahminler sadece birer projeksiyon değil mi?

Bence tam tersi, bu bir projeksiyon değil, mevcut makroekonomik iyileşmenin bir devamlılık senaryosu. Geçen yılın aynı dönemine kıyasla büyüme verileri ve dezenflasyon süreci, bu programın ayaklarının yere bastığını kanıtlar nitelikte.

Ekonomi Koordinasyon Kurulu'nun yazılı açıklamasında, makroekonomik göstergelerdeki iyileşmenin yanı sıra bütçe büyüklüklerinin de bu süreçte kritik bir rol oynayacağı belirtildi.

Bu durum, sezon başında çok iyi transferler yapıp şampiyonluk hedefleyen ama kadro derinliği olmayan bir takıma benziyor; kağıt üstünde her şey çok iyi ama saha sonuçları henüz net değil.

Doruk, o benzetme biraz fazla iyimser kalıyor; biz burada bir transfer dönemini değil, bütçe disipliniyle örülmüş bir lig takvimini konuşuyoruz.

Kaan'ın sunduğu bu iyileşme senaryosu ile saha gerçekleri arasındaki makas ne kadar açılacak, bunu birazdan göreceğiz; peki ya bu ekonomik dengeler kurulurken bir yandan da toplumsal huzuru sarsan o şiddet olayları neden artıyor?

Asayiş haberleri üzerinden gidersek, Samsun'da alacak meselesi yüzünden bir gencin evinden zorla alınıp taşla darbedilmesi ve Manisa'da bir berber dükkanına düzenlenen silahlı saldırıda iki kişinin hayatını kaybetmesi, şiddetin farklı biçimlerde ama çok yakınımızda olduğunu gösteriyor.

Sadece şiddet değil, yöntemsel bir kontrol kaybı var; Samsun'daki olayda bir gencin araçla kaçırılıp ıssız bir araziye götürülmesi, suçun artık kamusal alandan çekilip kapalı alanlara taşındığını kanıtlıyor.

Bu durumun sosyo-ekonomik bir karşılığı var; alacak meselesi gibi mikro düzeydeki gerilimlerin bu kadar sertleşmesi, aslında toplumdaki nakit akışındaki tıkanıklığın bireysel öfkeye dönüştüğünü gösteriyor.

Kaan, bu öfkeyi bir ekonomik gösterge olarak okumak biraz fazla ileri gitmek olmaz mı?

Belki de abartıyorum ama Manisa'daki saldırının motivasyonu henüz netleşmedi; yine de bu tür ani patlamaları, son üç dönemde artan hayat pahalılığıyla kıyaslamak yanlış olmaz.

Bence kıyaslama yapmak için çok erken, asıl bakılması gereken şey bu olayların tekrarlanma sıklığı.

Aslında Çetin'in dediği gibi sıklık artıyor; Manisa'da saldırı saat 17.15 gibi herkesin ortalıkta olduğu bir saatte gerçekleşti, yani saldırgan artık saklanma ihtiyacı bile duymuyor.

Bu durum, savunma hattı tamamen çökmüş bir takımın maçın son dakikalarında üst üste gol yemesi gibi; ne yaparsanız yapın skoru çeviremiyorsunuz.

Doruk, bu seferlik benzetmeni kabul ediyorum; savunma hattı yani asayiş mekanizmaları, bu hızlı hücumlar karşısında hazırlıksız yakalanmış görünüyor.

Peki, bu kontrolsüzlük sadece yerel bir asayiş sorunu mu, yoksa daha geniş bir toplumsal çözülmenin habercisi mi? Bir sonraki konumuzda, Almanya'daki iklim değişikliğinin maliyetleri ve Ege'deki orkinosların bu durumdan nasıl etkileneceğini konuşacağız, hazır mısınız?

Almanya'daki devasa maliyetle Ege'deki balık ölümleri arasında kurduğumuz o görünmez bağ, iklimin artık sadece çevresel değil, doğrudan ekonomik bir yıkım olduğunu mu gösteriyor?

Greenpeace raporuna göre Almanya'da bu yılki aşırı sıcaklar ve kuraklık ekonomiye en az 36 milyar avro zarar verdi; bu rakamın içindeki 10 milyar 800 milyon avroluk doğrudan iş gücü kaybı, iklimin üretim bandına nasıl çarptığını kanıtlıyor.

Bu maliyet, bir şirketin yıllık bütçesinden ziyade küçük bir ülkenin tüm savunma harcamaları kadar büyük.

Çetin, o benzetme biraz uç bir örnek oldu ama verinin büyüklüğünü anlatmakta haklısın.

Ege tarafında ise durum daha spesifik bir biyolojik tehdide dönüşmüş durumda; ÇEŞÇEP'in verilerine göre Çeşme ve Karaburun kıyılarına geçen yıl 1.500 ölü orkinos vurmuştu ve bu yıl benzer bir tabloyla karşı karşıyayız.

Buna sadece sıcaklık demek hata olur, Bursa Uludağ Üniversitesi'nin çalışması 'Lactococcus garvieae' bakterisinin rolüne işaret ediyor.

Bu durum, denizde hazırlıksız yakalanan bir takımın maçın başında kalesinde üç gol görmesi gibi; ekosistem savunması tamamen çökmüş görünüyor.

Peki, bu biyolojik saldırı ile Almanya'daki üretim kaybı aynı madalyonun iki yüzü mü?

Bence öyle; biri sanayi üretimini, diğeri ise deniz kaynaklı gıda ekonomisini doğrudan hedef alıyor.

Bursa Uludağ Üniversitesi'nin 'Frontiers in Cellular and Infection Microbiology' dergisindeki çalışması, bakterinin bu süreçteki etkisini bilimsel olarak teyit ediyor.

Görünen o ki iklim, hem sanayi devlerini hem de yerel balıkçıları aynı anda köşeye sıkıştırıyor; bugünlük bu kadar, tüm ekibe teşekkürler, yarın sabah yeni bir tabloyla görüşmek üzere.