İBB Operasyonu, Rekor İhracat ve Pompadaki Zam Beklentisi

Orta Doğu'daki gerilimin gölgesinde, bugün sabah saatlerinden itibaren İstanbul'un yerel yönetim dinamiklerini sarsan bir gelişmeyle güne başlıyoruz. İBB'deki eş zamanlı operasyonun hukuki bir denetim mi yoksa siyasi bir hamle mi olduğu sorusunu masaya yatıralım.

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı'nın yürüttüğü soruşturma kapsamında, sabah saatlerinde İBB'nin mali ve idari birimlerine baskın yapıldı. Gözaltına alınanlar arasında Satın Alma Dairesi Başkanı Mustafa Sökmen, Kent Lokantaları Şube Müdürü Ali Toy, eski Mali İşler Daire Başkanı Neslihan Vural ve Zabıta Yöneticisi Gökhan Fırtına bulunuyor.

Bu operasyonun kapsamı, sadece birim bazlı değil, doğrudan belediyenin ihale ve satın alma mekanizmalarının işleyişine odaklanmış görünüyor. Geçmişteki benzer soruşturmalarla kıyasladığımızda, doğrudan üst düzey yöneticilerin hedef alınması, denetim mekanizmasının derinleştiğini gösteriyor.

Peki bu satın alma süreçleri dijital bir iz bırakmıyor mu?

Aslında bırakıyor, ancak Elif'in bahsettiği isimlerin görev alanları, harcama yetkisinin en yoğun kullanıldığı noktalar.

Mesele sadece ihale değil ki, Kent Lokantaları gibi doğrudan halkın cebine dokunan bir birimin de içinde olması çok başka.

Meral'in değindiği bu sosyal hizmet boyutuyla birlikte, operasyonun mali boyutunu bir kenara bırakıp ihracat rakamlarındaki o devasa değişime bakabilir miyiz?

İhracat tarafında Cumhuriyet tarihinin rekoru konuşuluyor; bu büyüme ekonominin genel sağlığına nasıl yansıyor?

Ticaret Bakanı Ömer Bolat'ın açıkladığı üzere, yıllıklandırılmış ihracat 280,3 milyar dolarla tarihi bir zirveye ulaştı. Ağustos ayı ihracatı bir önceki aya göre yüzde 8,1 artarak 23,5 milyar dolara çıkmış durumda.

Bakanlık verilerine göre Ocak-Ağustos dönemi toplam ihracatı da geçen yıla göre yüzde 4 artışla 185 milyar dolar seviyesinde gerçekleşti.

Bu büyüme hacmi, üretim kapasitesinin ve dış ticaret ağlarının ölçeği açısından önemli bir eşik.

Rekorlar güzel de, bu para mutfağa giriyor mu?

Aslında tam tersi bir baskı var; ihracat artarken enflasyonun seyri dengeleri zorluyor.

TÜİK'in açıkladığı Ağustos ayı verilerine göre tüketici fiyatları aylık yüzde 1,84 artarken, yıllık enflasyon yüzde 31,51 oldu.

Yıllık yüzde 31 ama kiralar ne olacak?

Eylül ayı kira artış oranı, 12 aylık TÜFE ortalamasıyla yüzde 31,79 olarak kesinleşti.

Bakan Şimşek bu tabloyu değerlendirirken, dönemsel eğitim fiyatları ve akaryakıttaki hareketliliğe rağmen düşüşün sürdüğünü belirtti.

Akaryakıt mı düşüyor?

Şimşek'in ifadesiyle bir düşüş beklentisi var ama piyasa şu an bambaşka bir şey bekliyor.

Jeopolitik riskler tüm bu matematiksel beklentileri bozabilir mi?

Sektör kaynaklarından gelen bilgiye göre, motorin litre fiyatına 8 lira 24 kuruş zam yapılması bekleniyor.

8 lira 24 kuruş çok ciddi bir rakam!

Bu beklentinin arkasında Ukrayna'nın Rusya'daki rafinerilere saldırısı ve ABD-İran gerilimi gibi küresel arz endişeleri var.

Yani ihracattaki rekor ile pompadaki beklenen zam arasında bir çelişki mi var?

Bir yandan dış ticaret dengesi güçleniyor, diğer yandan maliyet enflasyonu ulaştırma grubu üzerinden yukarı itiliyor.

TÜİK verilerine göre ulaştırma grubu, aylık enflasyona yüzde 0,82 puanla en yüksek katkıyı yapan kalem oldu.

Ulaşım artınca her şey artar.

Bu bir döngü; enerji maliyeti artınca lojistik maliyeti, o da ürün fiyatına biniyor.

Bloomberg HT anketindeki beklentilerin biraz altında kalsa da, ulaştırma grubundaki bu baskı kritik.

Beklentiler bizi yanıltıyor gibi.

Anketlerde aylık yüzde 1,91, yıllık ise yüzde 31,61 bekleniyordu; gerçekleşen rakamlar buna yakın.

Ancak motorin zammı gerçekleşirse, bu durum enflasyonun seyri üzerinde yeni bir baskı unsuru olabilir.

Kirayı da düşünün, yüzde 31,79 artış demek.

Kira artış oranıyla enflasyon arasındaki o dar makas, tüketici üzerindeki yükü artırmaya devam ediyor.

Bu ekonomik veriler arasındaki dengeyi korumak ne kadar mümkün?

Makro rakamlar ve sokaktaki maliyetler arasındaki bu gerilim devam edecek gibi görünüyor; peki siyasetin bu ekonomik tabloya tepkisi ne olacak, Davutoğlu soruşturmasıyla ilgili gelişmeleri birazdan konuşacağız?

Siyasetin bu ekonomik tabloya tepkisi aslında daha sert bir hukuk mücadelesine evriliyor; Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı'nın Davutoğlu hakkında TCK 299/1 maddesi kapsamında başlattığı soruşturma, siyasi eleştiri ile hakaret arasındaki sınırın ne kadar daraldığını gösteriyor.

Süreci netleştirmek gerekirse, Başsavcılık bu incelemeyi Davutoğlu'nun bir televizyon programındaki ifadelerinin sosyal medyada yayılmasının ardından resen başlattı.

Yani hukuki süreç, televizyondaki sözlerin dijital ortamdaki yankısıyla tetiklenmiş oldu; peki bu durum ifade özgürlüğünü mü kısıtlıyor yoksa sadece yasal bir denetim mi?

Aslında burada sosyal medyanın hız faktörü devreye giriyor.

Katılmıyorum, mesele hız değil, o hızın yarattığı içeriğin hukuki niteliği.

Siyasetçiler birbirine ne söylerse söylesin, bu tartışmaların halkın cebine bir faydası yok.

Meral, belki haklısın ama bu hukuki gerilimin siyasi dengeleri nasıl değiştireceğini de merak ediyoruz; peki bu gerginlik küresel arenaya, Trump ve İran hattına nasıl yansıyacak?

Trump'ın stratejisi aslında bir kumar; Wall Street Journal'ın aktardığına göre ekonomik baskının Tahran'ı ya nükleer programdan vazgeçirmeye ya da rejimi çökertmeye zorlayacağını düşünüyor. Bu, savaşın bittiğini ilan ederek bir zafer algısı yaratmak ama sahada baskıyı tırmandırmaya devam etmek demek.

Burada bir ayrım yapmak lazım; Trump'ın savaşın bittiğini ilan etme ihtimali bir niyet beyanı, ancak ABD Savunma Bakanlığı'ndan henüz bu yönde resmi bir teyit gelmedi. Haber, 12 farklı üst düzey yetkilinin ifadesine dayanıyor ama henüz bir imza yok.

Aslında bu sadece siyasi bir söylem değil, nükleer tesislerin izlenmesi için kullanılan teknolojik gözetim kapasitesinin de bu baskı sürecinde ne kadar efektif çalıştığı sorusu önem kazanıyor.

Bana sorarsanız, o teknoloji ne kadar gelişirse gelişsin, bu gerilim petrol fiyatını bir kez daha zıplatırsa bizim sofradaki hesap yine şaşar.

Meral, yani sen diyorsun ki makro politikadaki bu 'savaş bitti' hamlesi, piyasaların tepkisiyle birlikte doğrudan mutfağa yeni bir maliyet olarak dönebilir?

Kesinlikle, çünkü Trump'ın bu hamlesi bölgede kalıcı bir barıştan ziyade, Tahran'ın vereceği tepkiye göre yeni bir çatışma döngüsünü tetikleme riski taşıyor.

Peki, bu küresel belirsizlik sürerken, devletin kendi dijital altyapısında sakladığı verilerin şeffaflığı nasıl değişecek?

Aslında bu bir şeffaflık meselesinden ziyade bir yakıt meselesi; Bakan Kacır'ın G20'de açıkladığı gibi kamu verilerini açmak, yapay zeka modellerini eğitmek için gereken o devasa veri havuzunu yerli geliştiriciye sunmak demek.

Verinin açılması ekonomik bir kaldıraç yaratabilir ancak bu hamlenin çarpan etkisi, verinin ne kadar anonimleştirilebileceğine bağlı.

Bakanlığın ifadesiyle bu süreçte 100 bin uygulama profesyoneli ve 10 bin uzman yetiştirilmesi planlanıyor ama verinin güvenliği konusunda henüz somut bir protokol paylaşılmadı.

Veri güvenliği derken, bu açıklar yarın bizim kişisel bilgilerimizi mi etkileyecek?

Meral, eğer veri doğru maskelenmezse evet, ama amaç kişisel kimlik değil, toplumsal eğilimleri öğrenen algoritmalar üretmek.

Yani teknolojik bir sıçrama ile veri güvenliği arasında ince bir çizgiden bahsediyoruz; peki bu dijital dönüşümün fiziksel dünyadaki yıkıcı sonuçları neler olabilir?

Dijital dünyadaki risklerin ötesinde, fiziksel dünyada çok daha ağır bir tablo var; Nepal'in Rasuwa bölgesindeki sel felaketinde can kaybı 1204'e yükseldi.

Bu ölçekteki bir yıkım için uluslararası yardım mekanizmalarının hızı, lojistik kapasiteyle doğrudan bağlantılıdır.

Ama bölgedeki köprülerin yıkılması ve yolların hasar görmesi, teknolojik imkanların bile sahaya ulaşmasını engelliyor.

Sadece teknoloji yetmez, 4 binden fazla insanın kayıp olması demek, o bölgedeki tüm sosyal dokunun çökmesi demek.

Yani teknolojik erişim kısıtlıyken, insani yardımın sadece havadan yapılması yeterli mi, bunu sorgulamak lazım; Elif, dışişleri bakanının açıklamaları ne yönde?

Bakan Shisir Khanal, ekiplerin yerli veya yabancı ayrımı yapmaksızın çalıştığını belirtti ancak 20 binden fazla personelin varlığına rağmen kayıplar hala çok yüksek.

Nepal'deki bu büyük trajediyle bugünü noktalıyoruz, teşekkürler herkese; yarın öğle yayınında yeni gelişmeleri konuşmak üzere görüşmek üzere.