Yörüngede Silahlar ve Sınırların Ötesindeki Satranç

Hürmüz'deki patlamanın ardından piyasaların bu kadar sert tepki vermesi aslında enerji güvenliğinin ne kadar kırılgan olduğunu kanıtladı. Bugün ise gözlerimizi yeryüzünden çok daha uzağa, gökyüzüne, ABD'nin yörüngedeki silah varlığını resmen kabul etmesine çeviriyoruz.

Konferansta konuşan Troy Meink, bu sistemlerin Amerikan kuvvetlerini savunmak için orada olduğunu söyledi ancak teknik detayların gizli kalacağını net bir şekilde belirtti.

Meink'in bu 'gizlilik' vurgusu aslında bir caydırıcılık hamlesi değil, bir belirsizlik yaratma stratejisi.

Belirsizlik stratejisi derken, bu durumun uluslararası uzay hukukundaki statüyü nasıl etkileyeceğini kastediyorsun?

Kesinlikle; çünkü mevcut hukuk çerçevesinde uzayın silahlandırılmasına dair gri alanlar var ve bu adım o boşlukları kalıcı hale getirebilir.

Bana sorarsanız, yörüngede ne dönerse dönsün, bu gerginliğin faturası yine teknoloji ve iletişim maliyetleri üzerinden hepimize çıkacak.

Peki, bu yörünge silahlanması küresel bir yarışın fitilini mi ateşliyor yoksa sadece bir denge unsuru mu? Peki, bu teknolojik hamlelerin arkasındaki devasa bütçeler ve yeni silah satış anlaşmaları bölgesel dengeleri nasıl sarsacak?

Bütçelerden bahsettik, şimdi bu bütçelerin doğrudan sahaya, yani mühimmata dönüştüğü noktaya bakalım.

Washington Post ve Reuters'ın aktardığına göre, bu sadece bir bütçe meselesi değil, devasa bir lojistik hazırlık.

Evet, ABD'nin İsrail'e 2,8 milyar dolar değerinde 40 bin bomba satmaya hazırlandığı bilgisi geliyor.

Bu mühimmatların her biri 900 kilogram ile 1 ton arasında ağırlığa sahip.

Bu kadar ağır mühimmatın sahada neyi değiştireceği tartışılır.

Değiştireceği şey yıkımın ölçeği olur, çünkü paket içinde 20 bin adet I-2000 Penetrator savaş başlığı da var.

Kesinlikle, 20 bin MK-84 ve 20 bin BLU-117 tipi bomba da bu paketin içinde.

Peki bu satış, çatışmaları dindirecek bir caydırıcılık mı sağlıyor yoksa ateşe benzin mi döküyor?

Bence tam tersi, bu ölçekte bir satış bölgesel yangını körüklemekten başka bir işe yaramaz.

Hukuki açıdan bakarsak, bu denli büyük bir mühimmat akışının sivil kayıpları artırma riski çok yüksek.

Zaten Lübnan'ın güneyindeki Bayyada beldesinde İsrail ordusunun evleri yaktığına dair NNA haberleri var.

Evlerin yakılması demek, insanların her şeyini kaybetmesi demek.

Lübnan'daki durum sadece evlerin yakılmasıyla sınırlı değil, İHA'lar çatıya patlayıcı bırakıyor.

Saha bu kadar hareketliyken, diplomatik masada durum ne?

Almanya Başbakanı Merz'in Berlin'de İran'a çok sert bir uyarıda bulunduğunu görüyoruz.

Merz, Tahran'ın nükleer programını durdurması ve vekil güçlere desteği kesmesi gerektiğini söyledi.

Ama Merz aynı zamanda gerilimin Irak topraklarına taşınmaması konusunda da uyarıyor.

Sürekli bir uyarı hali var ama sahadaki yıkım durmuyor.

Meral, bu silahlanma ve gerilim sarmalı sivil hayatın temel ihtiyaçlarını nasıl etkileyecek?

Büyük resim çok karmaşık ama bu silahların maliyeti eninde sonunda tüketicinin cebine yansır.

Peki bu silah trafiği ve bölgesel gerilim, diplomatik restleşmelerin yeni bir safhasına mı evriliyor?

Bu sadece bir restleşme değil, doğrudan bir caydırıcılık denemesi. Lavrov'un Avrupa'ya yönelik 'savaş çok kısa sürer' çıkışı, Moskova'nın artık diplomasi masasında sadece seçenek sunmadığını, riskin boyutunu da masaya koyduğunu gösteriyor.

Lavrov bu açıklamayı Moskova'da 110'dan fazla büyükelçinin önünde yaptı. Tesnim Haber Ajansı'nın aktardığına göre Tahran'da ise Kalibaf, ABD'nin batı sınırındaki komplosunun KYB iş birliğiyle boşa çıkarıldığını iddia etti.

İddia edilen bu 'komplo' ve 'saldırı' söylemleri hukuki bir zeminden ziyade, siyasi birer savunma kalkanı gibi duruyor.

Bunu açalım: Bu sert açıklamalar gerçekten bir çatışma hazırlığı mı, yoksa masada daha fazla alan kazanmak için kullanılan birer manevra mı?

Bence ikincisi değil, birincisinin gölgesi.

Ama Kalibaf'ın bahsettiği sınır hattındaki iş birliği somut bir güvenlik mekanizmasına mı dayanıyor, yoksa sadece bir söylem mi?

Kalibaf'ın bahsettiği KYB iş birliği, bölgesel aktörlerin kendi sınırlarını koruma refleksiyle hareket ettiğini kanıtlıyor; yani bu, bir ittifaktan ziyade bir 'savunma hattı' kurma çabası.

Sınır hattındaki bu 'komplo' tartışmaları, aslında yakında yakıt ve gıda fiyatlarında yeni bir dalgalanma demek.

Sınır güvenliği iddialarının uluslararası hukukta bir karşılığı olması gerekir, aksi halde sadece devletlerin iç siyasetine hizmet eder.

Peki, bu diplomatik restleşmelerin yarattığı gerilim, Suriye'deki yeni dengeleri nasıl etkileyecek?

Diplomatik dengelerden ziyade, Şara'nın Dubai'deki açıklamasıyla birlikte artık masada çok daha somut bir konu var: yaptırımların kalkması.

Şara, Arap Medya Zirvesi'nde bu sürecin Erdoğan ve bin Selman'ın Trump nezdindeki girişimleriyle mümkün olduğunu bizzat vurguladı.

Bu sadece diplomatik bir zafer mi, yoksa yeni bir risk alanı mı?

Şara'nın bahsettiği o 'bankacılığı tanımayan nesil' meselesi aslında her şeyin özeti; para akışı gelmeden yıkılan binalar düzelmez.

Ancak yaptırımların kalkması, geçmişteki ihlallerin hukuki sorumluluklarını otomatik olarak ortadan kaldırmaz.

Hukuk bir yana, o para piyasaya girince pazarın, sokağın durumu ne olacak?

Bence tam tersi, sermaye gelirse statüko daha da kemikleşir.

Peki, bu yeni finansal akışın yarın sabah mutfağımıza nasıl yansıyacağını, yani küresel piyasaların bu hamleye nasıl tepki vereceğini birazdan konuşacağız.

Piyasaların tepkisinden biraz uzaklaşıp, devletin denetim ve koruma kapasitesini üç farklı uçta görmeye başlayalım: teknoloji, ekonomi ve asayiş.

Aslında denetim meselesi bugün TBMM'de de gündemde; Fatih Dönmez, yapay zeka ajanlarının insan gözetimi dışında hareket etmemesi için bir Türkiye Yapay Zeka Kurumu kurulmasını önerdi.

Kurumsal yapı kurmak yetmez, asıl soru bu yapının teknolojik hızın gerisinde kalıp kalmayacağı.

Teknolojinin güvenliği bir yana, Bakan Bolat'ın açıkladığı 853 milyar liralık esnaf desteği rakamı kulağa büyük geliyor ama bu paranın sahada nasıl dağıldığı kritik.

Meral, o rakamlar esnafın maliyetlerini karşılamaya yetiyor mu bilmiyorum ama adalet tarafında çok daha somut ve ağır bir tablo var.

Antalya'daki o korkunç olaydan mı bahsediyorsun?

Evet, Antalya 1. Ağır Ceza Mahkemesi, Hatice Temel'in ölümüyle sonuçlanan davada Şükrü Ece'ye ağırlaştırılmış müebbet verdi.

Mahkeme sanık hakkında takdiri indirim uygulamadı, peki bu karar toplumdaki adalet duygusunu nasıl etkiler?

Karar net ancak sanık duruşmaya katılmadığı için hakkında yakalama emri çıkarıldı, yani süreç henüz tam kapanmış değil.

Adalet bir şekilde tecelli ediyor ama esnafın derdi başka; Bakan Bolat'ın dediği gibi 2 milyon 263 bin esnaf var ve bu destekler gerçekten işleyebiliyor mu?

Bence o finansman desteğinin büyük kısmı sadece en büyük ölçekli esnafa gidiyor olabilir.

Katılmıyorum, 4 milyon 760 bin kez kullanılmış bir destekten bahsediyoruz, bu da tabana yayıldığını gösteriyor.

Sayı çok ama bu sadece bir istatistik, asıl mesele bu desteğin enflasyonist baskıyı artırıp artırmadığı.

Asayiş tarafında da operasyonel bir hareketlilik var; Mersin'deki 'Ailem Güvende' operasyonunda 28 kişi tutuklandı.

Mersin'deki bu tutuklamalarla birlikte müstehcenlik ve fuhuş suçlarına yönelik yargısal süreç de hızlanmış görünüyor.

Yani bir yanda yapay zekayı kontrol etmeye çalışan bir komisyon, diğer yanda sokaktaki esnafı ve güvenliği sağlamaya çalışan bir mekanizma var.

Tam olarak öyle, biri geleceği, diğeri bugünü, biri de bütçeyi yönetmeye çalışıyor.

Ama tüm bu denetim çabaları, kurumlar hazır değilse sadece kağıt üzerinde kalır.

Hukuki açıdan bakarsak, kurumların yetki sınırları net çizilmedikçe bu denetimler de tartışmalı kalmaya mahkûmdur.

Görünen o ki devletin denetim eli hem dijital dünyada hem de sokakta kendini kanıtlamaya çalışıyor; bugünlük bizden bu kadar, yarın sabah dijitalleşen dünyanın yeni risklerini konuşacağız, iyi geceler.