Trump'ın İran Kararı ve Sermaye Piyasasındaki Deprem

Mesele sadece bir tehdit değil, Trump'ın 'her şey mümkün' diyerek masadaki tüm diplomatik seçenekleri masadan kaldırması.

Ama bu belirsizlik piyasaları yönetmek için kullanılan bir kaldıraç da olabilir, her zaman doğrudan savaş anlamına gelmez.

Bu seferki durum farklı, doğrudan 'yok etme' ifadesini kullanıyor.

İyi ki dinleyici de bunu duydu, Trump'ın bu kadar açık bir rest çekişinin ortasına düşüyoruz.

Gece yayınına hoş geldiniz, bugün Trump'ın İran'a yönelik 'yok etme' seçeneği ve bunun küresel piyasalarda yarattığı depremi konuşacağız.

Bir an karşı taraftan bakalım; bu sert üslup gerçekten bir caydırıcılık stratejisi mi, yoksa kontrolsüz bir tırmanışın başlangıcı mı?

Trump, Axios'a verdiği demeçte içeri girip onları yok etmek isteyip istemediğini büyük bir karar olarak tanımladı.

Bu bir karar değil, bir kumar.

Ancak Trump, önümüzdeki hafta BM Genel Kurulu kapsamında Suudi Arabistan ve BAE gibi bölge liderleriyle bir araya geleceğini de ekledi.

Bu görüşmelerin içeriği çok kritik; eğer bölge ülkeleri desteğini vermezse, Trump'ın bu 'her şey mümkün' çıkışı sadece retorikte kalır.

Bu durum, hazırlık maçı yapmadan doğrudan şampiyonluk maçına çıkmaya benziyor, saha çok riskli.

Peki, bu gerilim sadece Washington ve Tahran arasında mı kalacak?

İran Dışişleri Bakanlığı, Almanya'nın Tahran Büyükelçisi Axel Wilhelm Dittmann'ı 'uygunsuz tutum' gerekçesiyle bakanlığa çağırdı.

Diplomatik kanallar zaten tıkanmış durumda, Almanya'nın müdahalesi sadece ateşe körüklemiş oluyor.

Gerilimin sınırları genişliyor gibi; peki bu durum Ukrayna hattındaki yeni dengeleri nasıl etkileyecek?

Trump ve Zelenskiy'nin BM Genel Kurulu'ndaki görüşmesi bir barış fırsatı mı yoksa sadece bir zaman kazanma hamlesi mi?

Ukrayna Dışişleri Bakanı Sybiha, bu zirveden temel beklentilerinin bir ateşkes olduğunu bizzat açıkladı.

Bakanın açıklaması bir temenni, gerçeklik ise bambaşka bir noktada duruyor.

Çetin'in şüphesini destekleyen bir veri var; Avrupa Komisyonu yarın Ukrayna'ya füze ve İHA alımı için 3,3 milyar avro daha aktaracak.

Bir an karşı taraftan bakalım; Avrupa'nın bu yardımı savaşı bitirmek için bir savunma hattı kurmak değil mi?

Hayır, 3,3 milyar avroluk yeni füze desteği, masadaki ateşkes ihtimalini daha başlamadan zayıflatıyor.

Ancak Von der Leyen, bu kaynağın Rusya'nın saldırılarına karşı bir zorunluluk olduğunu vurguladı.

Finansal akışın bu kadar yüksek olması, diplomatik çözümden ziyade askeri sürdürülebilirliğe odaklanıldığını gösteriyor.

Bu durum, maçın bitmesine az kala takıma yeni oyuncu almak gibi; oyunun temposunu artırır ama sonucu değiştirmez.

Peki, bu devasa askeri harcamalar ve jeopolitik belirsizlik sermaye piyasalarını nasıl bir fırtınanın içine sürüklüyor?

Askeri harcamaların yarattığı o belirsizlik bulutu, piyasaların içindeki yapısal sorunları da gün yüzüne çıkardı; şimdi şu tutuklamalara bakalım, bu sadece bir temizlik mi yoksa sistemin çöküş sinyali mi?

Sistemik bir çöküş demek için erken ama Muhammed Yarız'ın tutuklanması ve 48 kişiye getirilen yurt dışı yasağı, usulsüzlüğün sadece münferit değil, belirli portföy yönetim modellerine sızdığını gösteriyor.

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı'nın ifadesiyle bu operasyon, Katılımevim, Gündoğdu ve Destek Faktoring paylarındaki işlemler üzerine yoğunlaşmış durumda.

Bence bu sadece bir temizlik değil, kurumların denetim mekanizmalarının ne kadar hazırlıksız yakalandığının kanıtı.

Katılmıyorum, aksine SPK'nın suç duyuruları ve savcılığın hızlı aksiyonu, denetim kanallarının çalıştığını kanıtlıyor.

Bu durum, hakemin maçın ortasında kırmızı kart çıkarması gibi; oyun durur ama kurallar işletilmiş olur.

Bir an karşı taraftan bakalım; bu sert müdahale piyasa güvenini mi tazeler yoksa yatırımcıyı kaçırır mı? Peki, bu finansal kaosun dijital ayağında bizi ne bekliyor?

Dijital altyapıdaki bu kırılganlık, sadece bir teknik yetersizlik değil; Pentagon'un hantal bürokrasisinin teknoloji hızına yenilmesi demek.

Washington Post'un aktardığına göre, Korgeneral Paul Stanton siber güvenlik açıklarında 10 kat artış görüldüğünü resmen doğruladı.

Bu artışın maliyeti, sadece savunma bütçesine değil, siber güvenlikte yapay zekayı kullanan aktörlerin yaratacağı asimetrik maliyete de yansıyacaktır.

Bir an karşı taraftan bakalım; bu açıklar savunma sistemlerini tamamen işlevsiz mi kılıyor, yoksa sadece yeni bir teknolojik yarışın başlangıcı mı?

Bence bu, savunma hattı çökmüş bir takımın, rakip yapay zekalı forvetlere karşı hazırlıksız yakalanması gibi bir durum.

Katılmıyorum, bu bir hazırlıksız yakalanma değil, doğrudan sistemin mimarisinin artık geçersiz olması.

Peki, bu dijital kuşatma sadece Pentagon'un duvarlarını mı zorluyor, yoksa sivil hayatın akışını da mı tehdit ediyor?

Sivil hayatın akışı derken, aslında çok daha somut ve kanlı bir gerçekliğe, günün acı kronolojisine bakmamız gerekiyor. Elif, bu şiddet sarmalı sadece siyasi gerilimden mi besleniyor?

Siyasi gerilimden ziyade, iki ayrı coğrafyadan gelen çok sert veriler var; Arnavutköy'de 12 yaşındaki bir çocuk darbedilirken, Eskişehir'de bir oto galeride Emrah Yakar bıçaklanarak öldürüldü. Arnavutköy'deki olayda saldırganların yaşları 12 ile 15 arasında değişiyor.

Bu yaş aralığı, toplumsal dokudaki erozyonun maliyetinin artık en küçük birimlere kadar indiğini gösteriyor. Veriler, şiddetin sadece ekonomik krizle değil, sosyal kontrol mekanizmalarının çöküşüyle de paralel ilerlediğini söylüyor.

Bence bu sadece sosyal erozyon değil, doğrudan bir denetim boşluğu. Eskişehir'deki olayda bir tartışmanın anında ölüme dönüşmesi, caydırıcılığın ne kadar zayıfladığının kanıtı.

Bir an karşı taraftan bakalım; belki de bu sadece münferit, kontrol edilemez anlık öfke patlamalarıdır, ne dersiniz?

Anlık öfke demek, bu kadar sistematik bir şiddet dalgasını açıklamaz. Arnavutköy'deki çocukların birini çayırlık alana götürmesi, hazırlıksız bir kavga değil, planlı bir oyun gibi duruyor.

Kesinlikle, Arnavutköy'deki saldırı bir video kaydıyla belgelendi; saldırganlardan biri 15 yaşında, yani çocuk bürosunun devreye girdiği bir vaka.

Az önce Doruk'un bahsettiği 'planlı oyun' meselesi, aslında toplumsal risk yönetiminin başarısızlığına işaret ediyor.

Katılmıyorum, bu bir risk yönetimi hatası değil, doğrudan bir güvenlik açığı.

Peki, bu güvenlik açığı sadece sokak aralarında mı kalıyor, yoksa bu kaosun ekonomik maliyetleri de mi artıyor?

Sokaktaki bu güvensizlik hissi, yarın sabah piyasalarda nasıl bir karşılık bulacak?

Piyasalardaki bu güvensizlik hissinin küresel ölçekteki yansıması, yani diplomatik notaların piyasaları nasıl sarsacağı birazdan masamızda olacak.

Piyasalardaki bu güvensizlik hissinin küresel ölçekteki yansıması, yani diplomatik notaların piyasaları nasıl sarsacağı birazdan masamızda olacak. Kaan, petrol fiyatlarındaki düşüş Avrupa borsalarını yukarı taşırken bu durum sadece geçici bir rahatlama mı?

Aslında tam olarak öyle değil, çünkü Stoxx Europe 600 endeksinin yüzde 0,91 yükselmesi doğrudan petrolün enflasyon baskısını azaltma beklentisine dayanıyor. Petrol fiyatlarındaki bu hızlı düşüş, merkez bankalarının faiz kararları üzerindeki baskıyı hafifletebilir gibi görünüyor.

Bence bu yükselişi çok hızlı okuyorsunuz.

Neden öyle düşünüyorsun, veriler toparlanma ivmesini gösteriyor?

Çünkü jeopolitik riskler hala masada ve enerji fiyatlarındaki bu düşüş, Orta Doğu'daki gerilimin azaldığı anlamına gelmiyor; sadece piyasanın bir anlık nefes alması.

Bu noktada bir ayrıntıyı eklemeliyim, FTSE 100 endeksinin yüzde 1,19 artışla 10.816,14 puana çıkması, İngiltere tarafındaki enerji hassasiyetini de teyit ediyor.

Bir an karşı taraftan bakalım; acaba bu ekonomik rahatlama, diplomatik alandaki izolasyonları kapatmaya yeter mi? Mesela BM'deki vize krizi meselesi?

BM Genel Kurulu'nun aldığı kararla Mahmud Abbas, vize engeli nedeniyle toplantıya video konferans yoluyla katılacak; 152 kabul oyuna karşılık 3 red oyu çıktı.

Bu karar diplomatik bir zafer değil, sadece bir teknik çözüm.

Peki bu teknik çözümlerin sahada bir karşılığı var mı, mesela Somali tarafında durum nasıl?

Somali'deki kabile reisleri ve geleneksel liderler Mogadişu'da toplandı ve Türkiye'nin 2011'den bu yana sağladığı insani yardım ve altyapı desteği için teşekkürlerini sundular.

Somali tarafındaki bu durum, hazırlıksız yakalanmış bir bölgenin dış destekle oyun kurmaya çalışması gibi; yani sahada kalıcı bir yer edinme çabası var.

Doruk'un benzetmesi doğru, çünkü Somali'deki bu kurumsal güçlenme süreci, uzun vadeli bir jeopolitik yatırımın sonucu olarak görülüyor.

Yani bir tarafta dijital diplomasi, diğer tarafta sahada derinleşen bir destek var; günü bu karmaşık tabloyla kapatıyoruz. Katıldığınız için teşekkürler herkese, yarın sabah piyasaların bu dijital ve fiziksel hamlelere nasıl tepki vereceğini konuşacağız.

Yarın görüşmek üzere.

İyi akşamlar.

Bir an karşı taraftan bakalım; bu jeopolitik hamleler piyasalarda bir risk değil de, aslında yeni bir denge mi kuruyor? Herkesin emeğine sağlık, yarın yeni bir gündemle görüşmek üzere.