Küresel Siyasi Çalkantı ve İçerideki Büyük Değişimler

49 sandalye; Netanyahu bloğunun meclisteki gücünün gerilediği son anket sonucu, İsrail'de bir dönemin kapanışına mı işaret ediyor? Bugün küresel siyasi çalkantıları ve içerdeki büyük değişimleri masaya yatırıyoruz. Liberman'ın BM sonrası sertleşen suçlamalarıyla başlayalım: Bu sadece bir siyasi tartışma mı yoksa izolasyonun tescili mi?

Liberman, X üzerinden yaptığı açıklamada Netanyahu yönetimi için siyasi, güvenlik ve ekonomik felaket tanımını kullandı. Özellikle Netanyahu'nun BM konuşmasının ardından İsrail'in dünyadaki konumunun eşi benzeri görülmemiş bir düşüş yaşadığını iddia ediyor.

Liberman'ın iddiası aslında çok somut bir diplomatik kopuşa dayanıyor. Trump'ın Orta Doğu liderleriyle bir araya gelip Netanyahu'yu bir yük olarak gördüğü gerekçesiyle onunla görüşmediği öne sürülüyor.

Siyasi felaket dediği şeyin ekonomik ayağı çok daha farklı işliyor ama.

Haklısın, ancak Liberman'ın bu 'yük' olma eleştirisi, Maariv gazetesinin yayınladığı anket sonuçlarıyla birleşince tablo daha da ağırlaşıyor. Netanyahu bloğunun 49 sandalyeye gerilemesi, muhalefetin 55 sandalyeye çıkmasıyla birleşince iktidarın meclis aritmetiğindeki kaybı netleşiyor.

Likud'un düşüş hızıyla ilgili ne diyebiliriz, bir sıfır Netanyahu tarafına mı yazıyoruz?

Aslında rakamlar tam tersini söylüyor, skor bir sıfır muhalefet lehine. Likud'un 8 Eylül'de 20, 11 Eylül'de 19 sandalye öngörülürken, son anketle 18 sandalyeye kadar gerilemiş görünüyor.

Bu tam bir performans düşüşü, takım maçlara hazırlıksız çıkmış gibi her hafta daha fazla gol yiyorlar.

Burada bir düzeltme yapmam gerek, Liberman'ın suçlamaları sadece dış politika değil, doğrudan mevcut yönetimin ülkeyi felakete sürüklediği üzerine kurulu.

Sandalyeler düşüyor ama bu durumun pazar fiyatlarına yansıması ne olacak?

Siyasi aritmetik değişirken, bu değişimin ABD'nin sınır hattındaki hukuk mücadelesine nasıl bir etkisi olacağını birazdan konuşacağız.

Trump yönetimi bu kez hukuk savaşını doğrudan Yüksek Mahkeme'ye taşıyor; İç Güvenlik Bakanlığı, sınır dışı süreçlerini kilitleyen mevcut kararın kaldırılmasını istiyor.

Buradaki temel mesele, göçmenlerin herhangi bir bağı olmayan üçüncü ülkelere gönderilmesi önündeki hukuki engeli aşmak; İç Güvenlik Bakanlığı, bu durumun operasyonel bir aksama yarattığını savunuyor.

Federal temyiz mahkemesinin geçtiğimiz hafta verdiği karar, göçmenlere varacakları ülkede işkence görme riskini dile getirme hakkı tanıyor.

Peki bu riskler sadece kağıt üzerinde mi kalıyor?

Meral, bu bir hukuk meselesi, doğrudan sahadaki bir fiyat artışı değil.

Ama bu hukuki karmaşa sınırların kapanıp açılması demek, bu da küresel hareketliliği ve dolayısıyla maliyetleri etkiler.

Bu durum, kuralları son dakikada değiştirmeye çalışan bir hakem kararı gibi, oyunun tüm dengesini bozuyor.

Skor şu an bir bir; ekonomi-politik masası mekanizmayı kurdu, haber merkezi ise hukuki çerçeveyi çizdi; peki bu düğüm Türkiye'nin tarım ve savunma stratejilerini nasıl etkileyecek?

Kaan, savunma sanayisindeki bu gençleşme ve tarımdaki rekor üretim beklentisi, ekonomik bağımsızlık denkleminin hangi parçalarını tamamlıyor?

Bence bu iki alan, dışa bağımlılık riskini minimize eden çift yönlü bir kalkan oluşturuyor. Tarımsal hasılanın 83,2 milyar dolara ulaşması ve bitkisel üretimin 140 milyon tonu aşması beklenirken, savunma sanayisindeki teknolojik yerlilik de bu mali yapıyı destekleyen bir unsur.

Burada bir detayı netleştirmek lazım; Bakan Yumaklı'nın Edirne'deki açıklamasına göre 140 milyon tonluk beklenti, Cumhuriyet tarihinin en yüksek seviyesi olarak kaydediliyor.

Grafiklere bakınca tablo çok parlak duruyor ama bu rekor üretim mutfaktaki fiyatlara ne zaman yansıyacak?

Meral, o mekanizma doğrudan üretim miktarıyla değil, arz güvenliği ve lojistik maliyetlerle çalışır; yani üretim artışı fiyat istikrarı için bir ön koşul, tek başına yeterli değil.

Katılmıyorum, tarladaki rekorun kasadaki karşılığını görmeden bağımsızlık demek çok erken olur.

Bir sıfır, sokak masası savunma ve tarım arasındaki bu bağlantıya şüpheyle yaklaşıyor.

Bu durumu savunma sanayisindeki lise öğrencisi hamlesine benzetiyorum; yani uzun vadeli bir altyapı yatırımı yapılıyor, sanki kulüp akademiye yatırım yapıyor gibi.

Doruk'un dediği gibi, TSKGV'nin 39. yılında 400 öğrenciyi ASELSAN ve TUSAŞ gibi tesislere götürmesi, aslında teknik kapasiteyi geleceğe transfer etme stratejisidir.

TSKGV Genel Müdürü Bilal Topçu'nun ifadesiyle, bu gençler kendi bölgelerinde farkındalık çalışmaları yaparak vakıf yararına kermesler de düzenliyorlar.

Skor bir bir; ekonomi-politik masası stratejik derinliği, sokak masası ise reel karşılığı ön plana çıkardı; peki bu stratejik güçlenme, güvenlik eksenindeki operasyonel başarılarla nasıl birleşiyor?

İçişleri Bakanlığı'nın az önce paylaştığı veriler bu güvenlik eksenini doğrudan doğruluyor; 28 ilde eş zamanlı yapılan operasyonlarda DEAŞ üyesi olduğu tespit edilen 83 şüpheli yakalandı.

Bu sayıdan ziyade operasyonun kapsamı önemli, zira şüphelilerin sözde yardım kuruluşları üzerinden finans sağladığı ve sosyal medya üzerinden örgüt propagandası yaptığı belirtiliyor.

Yani parayı sadece silahla değil, bu yardım adı altındaki mekanizmalarla da döndürüyorlar.

Bunu açalım: bu finansal ağ ne kadar derine iniyor?

Bence bu ağ, sadece bireysel bağışlardan ibaret değil, sistematik bir para trafiği söz konusu.

Ancak bakanlığın ifadesiyle operasyonlar, Jandarma ve Cumhuriyet Başsavcılıkları koordinesinde, yani tamamen tespit edilen somut bağlantılar üzerinden yürütülüyor.

Bu operasyonu, sahada savunma hattını kurmadan rakibin hücum planını erkenden bozmak gibi düşünebiliriz.

Skor iki bir; ekonomi-politik masası bu finansal derinlik vurgusuyla öne geçti; peki bu güvenlik hareketliliği, küresel ticaretin rotasını nasıl etkileyecek?

Skor iki bir; ekonomi-politik masası bu finansal derinlik vurgusuyla öne geçti; peki bu güvenlik hareketliliği, küresel ticaretin rotasını nasıl etkileyecek?

Güney Kafkasya tarafında İlham Aliyev'in Bakü'deki forumda belirttiği gibi, barışın tesis edilmesi sadece diplomatik bir başarı değil, yeni enerji ve teknoloji koridorları için bir altyapı hazırlığı anlamına geliyor. Veriler gösteriyor ki tedarik zincirlerindeki değişim, bölgeyi bir geçiş noktasından ziyade doğrudan bir yatırım rotasına dönüştürmeyi hedefliyor.

Aliyev'in mesajında özellikle ekonomik entegrasyon ve çeşitlendirme vurgusu ön plandaydı. Azerbaycan tarafı, bu yeni ulaşım bağlantılarının küresel ekonomik ilişkilerdeki değişime bir yanıt olduğunu ifade ediyor.

Bölgesel yatırım rotası diyorlar da, bu yeni koridorlar bizim pazar sepetine ne zaman yansıyacak?

Meral, bu uzun vadeli bir makro süreç ama asıl kısa vadeli sarsıntı Avrupa tarafında, İngiltere'nin Gümrük Birliği talebiyle yaşanabilir. Financial Times'ın aktardığına göre İngiltere, ürünlerinin 'Made in EU' düzenlemelerinde eşit muamele görmesi için masada.

Bunu açalım: İngiltere'nin bu hamlesi bir geri adım mı yoksa stratejik bir ortaklık arayışı mı?

Bence bu bir zorunluluk; AB yetkilileri de çözümün Gümrük Birliği'nden geçtiğini açıkça söylüyor. Ancak burada ciddi bir risk var: Çinli üreticilerin İngiltere üzerinden AB pazarına sızarak tarifelerden kaçması ihtimali masadaki en büyük endişe kaynağı.

Bu durum, takımın ligden çıkmamak için kuralları esnetmeye çalışmasına benziyor ama hakem yani AB, arkadan dolaşılmasından korkuyor.

Katılmıyorum, burada bir kural esnetme değil, doğrudan bir pazar erişimi davası var; İngiltere'nin talebi tamamen kamu alımları ve destekleme programlarıyla ilgili.

Elif haklı, mesele sadece kural değil, İngiltere'nin yerli ürünlerini AB koruması altına alma çabası. Skor şimdi iki iki oldu; hem Kafkasya'daki yeni rotalar hem de İngiltere'nin AB ile olan bu gümrük satrancı masayı ikiye böldü.

Skor iki iki; her iki tarafta da oyunun kuralları yeniden yazılıyor. Peki, bu büyük ticaret hamleleri yerel tüketicinin cebindeki yangını söndürmeye yetecek mi, yoksa asıl fırtına başka bir yerde mi kopuyor?

Skor iki iki'den sonra masanın odağını, devasa rakamların gölgesinde kalan insani krizlere ve gündemin diğer notlarına çeviriyoruz.

Yemen'deki tablo çok karanlık; UNICEF Yemen Temsilcisi Achille Aier, 5 yaş altı 2,2 milyondan fazla çocuğun akut yetersiz beslenme sorunu yaşadığını, bunun 515 binden fazlasının şiddetli risk altında olduğunu açıkladı.

Bu sadece bir açlık meselesi değil, çatışmalar ve sağlık hizmetlerine erişimdeki kopuşun bir sonucu; 2026 boyunca 500 bin çocuğun şiddetli zayıflama yaşayabileceği öngörülüyor.

Dünyanın bir ucunda çocuklar yemek bulamazken, bizde de mutfaklarda devasa bir israf döngüsü var.

TİDER Başkanı Hande Tibuk'un verilerine göre, tarih etiketlerindeki yanlış anlaşılmalar nedeniyle her yıl 70 milyar ile 130 milyar dolar arasındaki gıdanın yüzde 7 ila 10'u çöpe gidiyor.

Bence tam tersi, sorun etiket değil, insanların alım gücü düştüğü için en ucuzuna kaçıp son kullanma tarihini de karıştırması.

Aslında Tibuk'un dediği gibi SKT ve TETT arasındaki farkın bilinmemesi, ülke ekonomisine milyarlarca dolarlık zarar veriyor.

Grafik güzel de kasada durum farklı; o milyarlarca dolar çöpe giderken pazar arabası boş kalıyor.

İsraf ve açlık arasındaki bu uçurumda skor bir sıfır öne geçiyor, peki ya spor dünyasındaki o büyük finansal hedef?

Galatasaray tarafında hedef çok net; Başkan Özbek, sponsorluk gelirlerinde 120 milyon euro barajını aşmayı hedefliyor.

Özbek, toplantıda Okan Buruk ile kriz iddialarının asılsız olduğunu ve tam bir uyum içinde olduklarını belirtti.

Buruk'un son 4 sezondaki şampiyonluk başarısı masada bir argüman olarak kullanılıyor; 5. şampiyonluk hedefi için hazırlıklar sürüyor.

120 milyon euroluk hedef, kulübün finansal sürdürülebilirliği açısından oldukça agresif bir rakam.

Yine de sponsorluk geliriyle voleybol takımının forma sırt sponsorluğunun üstlenilmesi, yerel kaynakların kulübe akması açısından değerli.

Yani bir yanda Yemen'de hayatta kalma mücadelesi, diğer yanda milyon euroluk sponsorluk yarışları; skor iki iki'den üç iki'ye döndü, israf ve açlık tarafı önde.

Günün özeti; dünya ya israfın ya da yokluğun sancısını çekiyor, biz ise rakamların içinde rotamızı bulmaya çalışıyoruz; teşekkürler ekip, yarın akşam yeni bir gündemde görüşmek üzere.