Nafaka Kararı Sonrası Yeni Dönem: Ekonomide İstihdam ve Vergi Hamlesi

Öğle yayınına o büyük belirsizlikle, yani AYM'nin nafaka kararının Resmi Gazete'de yayımlanmasıyla başlıyoruz. Süresiz nafaka dönemi hukuken kapandı, şimdi herkes yeni düzenlemenin dengeleri nasıl kuracağını bekliyor.

Resmi Gazete'deki bilgilere göre Antalya 12. Aile Mahkemesi'nin başvurusuyla başlayan bu süreçte, 9 aylık yeni bir yasal düzenleme takvimi de resmen işliyor.

Aslında mahkeme sadece bir ibareyi iptal etmedi; borçlu taraf üzerindeki ömür boyu süren mali yükün Anayasa'daki mülkiyet ve denge ilkeleriyle çeliştiğini tescilledi.

Ama bu denge dediğiniz şey, yarın öbür gün nafaka alacak tarafın geçimini nasıl sağlayacağı sorusunu da beraberinde getiriyor.

Meral, mesele sadece geçim değil, borçlunun ekonomik ömrünü bir kararla sonsuza kadar ipotek altına almanın hukuki olarak sürdürülebilir olmaması.

Grafiklerle konuşmak kolay ama sokaktaki kadının yarınki mutfak masrafı bu 'makul denge' içinde nerede duracak, onu görmüyoruz.

Bu süreçte nafaka hesaplamalarının dijitalleşen ekonomi modellerine ve güncel enflasyon verilerine daha entegre bir sistemle yapılması gerekebilir.

Peki, bu yeni yasal düzenleme sonrası ekonomik dengeler ve istihdam tarafında bizi neler bekliyor?

İstihdam ve ticaret tarafında iki büyük hedef masada duruyor; bir yanda 2029'a kadar 2,1 milyon yeni iş, diğer yanda ABD ile 50 milyar dolarlık ticaret hacmi.

Cevdet Yılmaz'ın açıkladığı verilere göre işsizlik oranı yüzde 7,8 ile 40 aydır tek haneli seyrediyor.

Grafikler tek haneli diyor ama bu 2,1 milyonluk vaat pazarın nabzını tutmaya yetecek mi?

Mesele sadece sayı değil, Bakan Bolat'ın Chicago'dan işaret ettiği 50 milyar dolarlık ABD hedefi bu istihdamı besleyecek motor gücü oluşturmak zorunda.

Bence bu rakamlar çok iyimser, o 50 milyar doların ne kadarı bizim esnafın cebine girecek?

Tam tersine, 2025'teki 38,5 milyar dolarlık hacmin 2028'de 50 milyar dolara çıkması demek, ihracatın katlanarak büyümesi ve doğrudan yeni iş alanları yaratılması demek.

Katılmıyorum, o büyüme hızı reel sektörün maliyet artışlarını karşılamazsa istihdam sadece kağıt üzerinde kalır.

Peki dinleyici, bu iki dev hedef arasında hanginize inansın; makro büyüme mi yoksa sahadaki maliyet baskısı mı?

Bu ticaret hacmi artışı demek, lojistik ve dijital ticaret altyapısının da aynı ölçekte büyümesi demek; yani sadece mal değil, sistem de satılmalı.

Bakan Bolat, ABD'nin 3,3 trilyon dolarlık devasa ithalat hacmine vurgu yaparak Türk iş insanlarının bu pazara erişimini kolaylaştırmayı hedeflediklerini belirtti.

İşte bu yüzden 2,1 milyonluk istihdam hedefi, ancak bu dış ticaret genişlemesiyle sürdürülebilir bir zemine oturabilir.

Peki, bu büyüme ve istihdam hedeflerinin finansman tarafında vergi denetimindeki yeni uzmanlaşma süreci nasıl bir rol oynayacak?

Aslında finansmanın anahtarı burada, çünkü 1 Ekim itibarıyla Ankara ve İstanbul merkezli üç yeni daire başkanlığı devreye giriyor. Özellikle organize vergi kaçakçılığına odaklanan bu birimler, sahte belge ve paravan şirket mekanizmalarını bütüncül bir yaklaşımla incelemeyi hedefliyor.

Vergi Denetim Kurulu'nun bu hamlesiyle birlikte Ankara'da Organize Vergi Kaçakçılığı birimi, İstanbul'da ise hem organize kaçakçılık hem de uluslararası vergilendirme ve transfer fiyatlandırması birimleri fiilen görev başında olacak.

Kağıt üzerinde çok iyi duruyor ama bu denetimler gerçekten esnafın değil de o büyük paravan yapıların cebine mi dokunacak?

Meral, bu yeni yapı tam olarak o karmaşık ve profesyonel aracılık sistemlerini hedefliyor; yani vergi kaybını azaltarak bütçeye doğrudan katkı sağlayacak bir mekanizma kuruyorlar.

Vergi kaybı azalsın da, bu denetimlerin getireceği yeni vergiler pazar fiyatına yansırsa o zaman başka bir mesele konuşuruz.

Bu süreçte dijital izlerin takibi de önem kazanacak, çünkü transfer fiyatlandırması gibi konular artık tamamen veri odaklı analizlerle çözülüyor.

Kaan ve Meral, biri bütçe disiplininden, diğeri ise maliyetin sahaya yansımasından bahsediyor; peki dinleyici hanginize inansın, bu denetimler gerçekten sistemi mi temizleyecek yoksa sadece yeni bir mali yük mü getirecek? Peki, Mersin'deki o büyük fabrika yangınında asıl perde arkasında ne var, asayişi sarsan o hareketlilik neyin habercisi?

Mersin'deki yangın konusunda henüz bir çıkış sebebi belirlenmiş değil; ancak olay yerine Mersin Büyükşehir Belediyesi itfaiyesi, Orman İşletme Müdürlüğü, AFAD ve polis ekiplerinin sevk edildiği teyitli.

Kimya fabrikası dediğimizde yangın yayılım hızı çok kritik, dumanın yoğunluğu da tesisin içindeki kimyasal bileşenlerin yanma karakterini gösteriyor olabilir.

Yangın riskinin yanında asayiş tarafındaki maliyeti de görmemiz lazım; İstanbul merkezli operasyonlarda yakalanan 5 şüphelinin hedefindeki iş yeri saldırıları, aslında yerel sermayenin güvenliğini doğrudan tehdit ediyor.

Kaan Bey, bu operasyonlar güvenliği sağlıyor diyor ama Avcılar'da kundaklanan, Kağıthane'de silahlı saldırıya uğrayan dükkanın sahibi o an kendini ne kadar güvende hissediyor, onu konuşalım.

Meral Hanım, operasyonun 4 ili kapsaması ve organize suç örgütlerine yönelik yapılması, aslında devletin bu riskleri minimize etmek için büyük bir kaynak ayırdığını gösteriyor.

Kaynak ayırmak yetmiyor, dükkanın camı kırıldıktan sonra o para geri gelmiyor!

Ama bu operasyonlar sayesinde suç maliyetinin uzun vadede düşeceği verilerle desteklenen bir gerçek.

Verilerle değil, o dükkanın önündeki enkazla konuşalım biz!

Peki dinleyici hanginize inansın, devletin operasyon gücü mü yoksa esnafın anlık güvenlik açığı mı daha gerçekçi?

İstanbul Emniyet Müdürlüğü'nün ifadesiyle bu şüpheliler 'yeni nesil çete' olarak adlandırılıyor ve 27 Ağustos'tan beri süregelen bir saldırı silsilesi söz konusu.

Bu 'yeni nesil' tanımı, suçun işleniş biçiminin de teknolojik veya sistematik bir değişim gösterdiğine işaret ediyor olabilir.

Güvenlik ve fiziksel riskler bu kadar tırmanırken, acaba hukuk sistemimiz bu karmaşık suç modellerine karşı ne kadar hazırlıklı?

Aslında hazırlanan iddianameler bu hazırlık sorusuna somut yanıtlar arıyor; mesela Gül Tut davasında Yalova Cumhuriyet Başsavcılığı, kızı Tuğyan Ülkem Gülter için 'tasarlayarak üst soya karşı kasten öldürme' suçundan ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası talep etti.

Yani bir pencereden düşme vakası, iddianameyle birlikte doğrudan bir cinayet dosyasına dönüştü; yarınki duruşma bu yüzden çok kritik.

Hukuki süreçlerin bu kadar uzun sürmesi, yani Gül Tut olayındaki gibi 11 aylık bir bekleme süresi, adalete olan güveni sarsan temel mekanizma haline geliyor.

Güven meselesi doğru da, bu davanın sonuçlanmasıyla sokaktaki insanın vicdanı rahatlayacak mı, asıl mesele o.

Mesele sadece vicdan değil, hukukun caydırıcılığı; Mardin'de 2021'de işlenen o cinayetin faili Şükrü Akçay ancak Yargıtay kararı onandıktan sonra Adana'da yakalanabildi.

Üç yıl sonra yakalanan bir suçlunun cezası, toplumdaki adalet algısını iyileştirmeye yetmez.

Bence aksine, failin kaçsa da eninde sonunda yakalanması sistemin çalıştığını gösteren bir veri.

Veri dediğin şey Adana'da yakalanmasıysa, bu sistemin çok yavaş işlediğinin kanıtıdır.

Peki dinleyici, sizce failin yıllar sonra yakalanması bir başarı mı, yoksa sistemin bir açığı mı? İkiniz de kendi pencerenizden haklı görünüyorsunuz.

Bu yakalanma süreçlerinde dijital izlerin takibi hızlanıyor ama yine de Mardin olayındaki gibi yıllar süren boşluklar teknik imkansızlıktan ziyade bürokratik bir gecikmeye benziyor.

Burada şunu netleştirelim; Akçay'ın yakalanması bir operasyon sonucu oldu ama Gül Tut dosyasında iddia edilen 'yalan tanıklık' suçlaması davanın seyrini tamamen değiştirebilir.

Hukuk dosyalarındaki bu ağır suçlamalar ve uzun bekleyişler bitmeden, Beyoğlu'ndaki hareketlilik ve hizmet fiyatlarındaki artışın perde arkasını merak ediyor musunuz?

Beyoğlu'ndaki o gergin atmosferden sonra rakamların yarattığı başka bir gerginliğe, hizmet maliyetlerine bakalım.

Beyoğlu'ndaki olayda Özcan D., 'yan bakma' tartışması sonrası darbedilerek Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi'ne kaldırıldı; hayati tehlikesi yok ama durum ciddi.

Sokaktaki bu şiddet sarmalı, dijital güvenlik ve şehir izleme sistemlerinin verimliliğini de sorgulatıyor.

Asıl mesele maliyetlerde; TÜİK verilerine göre hizmet üretici fiyat endeksi ağustosta yıllık yüzde 33,29 artış gösterdi.

Kaan, bu yüzde 33 demek, benim her ay gittiğim berberin veya mahalledeki kuryenin fiyatını doğrudan yukarı çekmek demek.

Aslında ulaştırma ve depolama hizmetlerindeki yüzde 40,07'lik artış, bu yükselişin ana motoru gibi görünüyor.

Motorcu arkadaşın Beyoğlu'nda birini darbedip kaçmasıyla bu ulaştırma maliyetleri arasında bir bağ kuramazsın, rakamı çok büyütüyorsun.

Ben rakamı büyütmüyorum, ulaştırma maliyetindeki o devasa sıçrama tüm hizmet zincirini tetikliyor.

Ama ulaştırma artınca her şey aynı oranda artmıyor, bu sadece bir kalem.

Peki dinleyici, ulaştırmadaki bu yüzde 40'lık artışın her mutfak masasına yansıyacağına mı, yoksa sadece bir sektörün sorunu olduğuna mı inansın?

Bu arada lojistik yazılımlarındaki maliyet artışları da bu döngünün bir parçası olabilir.

Beyoğlu'ndaki şiddet ve hizmet sektöründeki bu maliyet baskısı, günün tüm karmaşasını özetliyor; yarın sabah yeni verilerle görüşmek üzere, teşekkürler.