Orta Doğu'da Büyük Satranç: Boğazlar, Operasyonlar ve Yeni İttifaklar

Bu 7 günlük plan sadece bir geçiş koridoru önerisi değil, İran'ın enerji ihracatını doğrudan denetim altına alan bir mekanizma kurma girişimi gibi duruyor.

Bence tam tersi, bu plan İran'ı masada tutmak için sunulmuş bir zaman kazanma taktiği.

Kaan'ın aksine, Washington'dan gelen mesajın içeriği incelenmeye başlandığına dair Garibabadi'nin açıklaması, sürecin çoktan bir müzakere zeminine oturduğunu gösteriyor.

İyi ki dinleyici de bunu tam bu noktada duydu; Hürmüz'de diplomasi ve enerji krizi arasında gidip gelen bu karmaşayı şimdi resmi olarak açıyoruz.

Bugün Orta Doğu'daki satranç tahtasını, Hürmüz'deki 7 günlük planın perde arkasını ve İran'daki ani bakanlık değişimini konuşacağız.

Tesnim Haber Ajansı'nın aktardığına göre, Abbas Erakçi'nin New York'ta sunduğu planın ardından ABD kendi görüşlerini aracı ülkelerle iletmiş durumda.

Diplomasi konuşuyor ama bu belirsizlik petrol fiyatlarını tetiklerse pazarın hali ne olacak?

Meral'in endişesi haklı çünkü tam bu sırada Petrol Bakanı Paknejad'ın istifası, enerji yönetiminde bir boşluk veya geçiş sancısı olduğunu kanıtlıyor.

Bakanın istifası ile Hürmüz planı arasındaki korelasyonu görmezden gelemeyiz; bu bir hazırlık evresi olabilir.

Peki, bu bakanlık değişikliği ve Hürmüz'deki diplomatik trafik, bölgedeki askeri hareketliliğin bir öncüsü mü?

Peki, bu bakanlık değişikliği ve Hürmüz'deki diplomatik trafik, bölgedeki askeri hareketliliğin bir öncüsü mü?

Sadece diplomatik değil, sahadaki hareketlilik de çok somut bir aşamaya geçti. Yemen ordusu, Husi milislerine karşı 'kurtuluş savaşı' olarak tanımladıkları geniş kapsamlı bir operasyon başlattığını duyurdu.

Yemen Başkanlık Konseyi Başkanı Reşad Muhammed el-Alimi'nin açıklamasına göre hedef, devlet otoritesini ulusal topraklara yaymak. Albay Macid Abdullah en-Nezili bu mücadeleyi darbenin sonlandırılması için kritik görüyor.

Bu yerel operasyon, ABD'nin İsrail'e asker ve savaş uçağı takviyesi yapacağı iddialarıyla birleşince dengeler değişiyor. Walla haber sitesinin aktardığına göre, İsrail'deki mevcut 3 bin Amerikan askerinin yanına ciddi bir lojistik ve hava gücü eklenebilir.

Savaş uçağı gelmesi bizim marketteki yağın fiyatını nasıl etkiler, onu söyleyin.

Meral, bu bir doğrudan fiyat artışı değil ama lojistik maliyetlerin ve enerji rotalarının güvenliğiyle ilgili bir risk yönetimi.

Bence risk yönetimi değil, doğrudan bir caydırıcılık denemesi yapılıyor.

Katılmıyorum Çetin, veriler bunun bir hazırlık ve tahkimat olduğunu gösteriyor; görev süresi dolan birliklerin yerini doldurmak bir saldırı hazırlığı değil, mevcut varlığı korumaktır.

Ama sadece personel değişimi değil, savaş uçaklarının da devreye girmesi bir hazırlık aşamasını çoktan geçtiğini kanıtlar.

Burada bir ayrım yapmak lazım; ABD'nin takviyesi CENTCOM tarafından teyit edilmiş bir operasyon değil, Walla'nın aktardığı bir beklenti.

Askeri hareketlilik bu kadar netleşmişken, bu gücün İsrail içindeki siyasi karar alma mekanizmalarını nasıl tetikleyeceğini merak ediyorum; peki, Netanyahu bu desteği içerideki muhalefete karşı nasıl bir koz olarak kullanacak?

Netanyahu'nun bu dış desteği içeride bir kalkana dönüştürme çabası, İsrail'in içindeki güvenlik açıklarıyla çarpışınca işler değişiyor.

Aslında bu çatışma sadece siyasi değil, somut olaylarla da besleniyor; Naftali Bennett, Flydubai uçağında 174 yolcunun yaşadığı o krizi doğrudan 7 Ekim'deki güvenlik zafiyetine bağladı.

Bennett'in bu çıkışı, hükümetin güvenlik vaatlerinin artık sadece sınırda değil, sivil havacılık gibi en temel alanlarda bile sorgulandığını gösteriyor.

Bennett sadece bir siyasetçi gibi konuşuyor; asıl mesele Flydubai olayı değil, Batı Şeria'daki o devasa saldırı rakamları.

Komisyonun verilerine göre, 7 Ekim'den bu yana Batı Şeria ve Kudüs'te tam 63 bin saldırı kaydedildi.

63 bin çok büyük bir sayı, bu durumun sahadaki sivil yaşamı nasıl felç ettiğini tahmin bile edemiyorum.

Mesele sayı değil, bu saldırıların 48 bin 174'ünün İsrail askerleri tarafından yapılmış olması; yani devletin güvenlik mekanizması bizzat saldırganın kendisi haline gelmiş.

Bence bu durum Netanyahu'nun seçim stratejisini güçlendiriyor, çünkü kaosun içinde otorite ihtiyacını körüklüyor.

Tam tersine, bu kaos Netanyahu'nun meşruiyetini eritiyor.

Nasıl yani?

Seçim Komitesi'nin Netanyahu'ya asker görüntülerini propaganda için kullandığı gerekçesiyle 29 bin şekel ceza vermesi, devletin kurumlarının bile artık ona karşı bir direnç noktası olduğunu gösteriyor.

Ama o ceza sadece 9 bin dolar civarında, bu rakam Netanyahu gibi bir figür için bir caydırıcılık yaratmaz.

Rakamın büyüklüğü değil, kurumun verdiği kararın emsali önemli.

Siyasetçiler ceza alıp tartışırken, Batı Şeria'da 66 kişinin hayatını kaybettiği gerçeği masada duruyor.

Yani bir yanda Flydubai ve seçim cezalarıyla sarsılan bir otorite, diğer yanda 63 bin saldırıyla kanayan bir saha var; peki bu iç gerilim, İsrail'in bölgedeki ittifaklarını nasıl bir çıkmaza sürüklüyor?

Bölgesel gerilimler bir yana, Balkanlar'daki dengeler de ciddi bir kırılma yaşıyor; Bosna Hersek'te Devlet Başkanlığı Konseyi adayları netleşmeye başladı.

Merkez Seçim Komisyonu'nun açıkladığı resmi olmayan verilere göre, Boşnak üyeliği için Denis Becirovic yüzde 38,03 ile en önde, Hırvat üyeliğinde ise Darijana Filipovic yüzde 48,19 oy almış durumda.

Becirovic'in yüzde 38,03'lük oranı, Bakir İzetbegoviç'in yüzde 34,25'lik payıyla kıyaslandığında, Boşnak blokunda daha merkezi bir figürün öne çıktığını gösteriyor; bu da koalisyon süreçlerini daha öngörülebilir kılabilir.

Bence tam tersi, bu tablo çok daha kırılgan bir yapıya işaret ediyor.

Neden böyle düşünüyorsun Çetin?

Hırvat tarafında Filipovic'in yüzde 48,19 ile tek başına bu kadar yüksek alması, Sırp tarafındaki Zeljka Cvijanovic'in konumunu ve etnik bloklar arası müzakere gücünü zayıflatabilir, yani dengeyi bozabilir.

Siyasetçilerin bu oranları tartışması güzel de, Bosna'daki enflasyon ve alım gücü bu yeni konseyin gündemine girecek mi?

Meral'in sorusu aslında tüm seçimlerin temel sorusu; peki bu yeni isimler Balkanlar'daki güvenlik mimarisini nasıl etkileyecek?

Güvenlik mimarisinden biraz uzaklaşıp rotayı İzmir'e, Cemil Tugay'ın son açıklamalarına çevirelim; bu yanıt sadece bir personeli rahatlatma çabası mı yoksa beklenen siyasi geçişin sinyali mi?

Tugay'ın sosyal medya üzerinden verdiği 'Bundan sonra da işini yapan hiçbir kimseye hiçbir şey olmaz' yanıtı, 18 Haziran'da CHP'den istifa edip bağımsız kalmasının ardından kulisleri hareketlendirdi.

Bence bu ifade, 30 Eylül'deki Cumhurbaşkanı Erdoğan görüşmesinin ardından gelen bir hazırlık aşaması; çünkü bağımsız bir belediye başkanının personel güvencesi üzerinden bu kadar net bir taahhüt vermesi, yeni bir idari yapının işaretçisi olabilir.

Katılmıyorum, bu sadece bir yanlış anlaşılma.

Çetin, sadece bir yanlış anlaşılma diyerek bu kadar yoğun bir iddia setini nasıl açıklayabilirsin?

Siyasetçi her zaman çalışanını korumak zorundadır, bu bir geçiş stratejisi değil sadece bir kriz yönetimidir.

Siyasetin rengi değişse de İzmir'deki belediye çalışanının maaşı ve iş garantisi değişmeyecekse, bu tartışmaların halk için bir karşılığı yok.

Tartışmanın düğümü tam burada atılıyor; peki bu siyasi manevralar yarın sabah Rusya'daki belirsizliğin yerel etkilerine nasıl yansıyacak?

Rusya'daki durumu netleştirelim; Rospotrebnadzor, İrkutsk Veba ile Mücadele Enstitüsü'ndeki çalışanda görülen zatürrenin mesleki faaliyetiyle bağlantılı bir mikroorganizmadan kaynaklanmadığını teyit etti.

Bence bu durum Rusya'daki sağlık altyapısının şeffaflığı konusunda ciddi bir soru işareti yaratıyor; çünkü bir veba enstitüsünde nedenlenen bir hastalık söz konusuysa, veriler her zaman tam tabloyu yansıtmaz.

Katılmıyorum, kurumun yaptığı açıklama çok spesifik; örneklerde hiçbir mikroorganizmaya rastlanmadığını bizzat resmi makamlar söylüyor.

Ancak İgor Kobzev ve ekibinin 'durum istikrarlı' demesi, riskin yok olduğu anlamına gelmez; sadece kontrol altında tutulmaya çalışıldığını gösterir.

Risk analizi yaparken emsallere bakmak lazım; benzer bir vakada Sibirya'da önlemler alındığında durumun daha da karmaşıklaştığı görülmüştü.

Rusya'daki bu sağlık belirsizliği bir tarafta, Türkiye'deki asayiş haberleri diğer tarafta; Elif, Konya ve Lüleburgaz'daki olayların ortak bir noktası var mı?

Ortak nokta şiddet; Konya'da 55 yaşındaki İ.E. boşanma aşamasındaki eşini tabancayla yaraladı, Lüleburgaz'da ise 16 yaşındaki bir genç bıçaklı saldırıda hayatını kaybetti.

Sokaktaki durum çok gergin, her gün bir şiddet haberi duyuyoruz.

Bu asayiş olayları sadece bireysel öfke değil, toplumsal stresin bir sonucu gibi görünüyor; ekonomik baskı ve belirsizlik sokağa bu şekilde yansıyor.

Grafiklerle anlatılan ekonomik veriler bir yana, Lüleburgaz'daki o gencin ölümü ya da Konya'daki o kavga, insanların sabrının tükendiğinin kanıtı.

Bence bu olayları doğrudan ekonomik modele bağlamak çok kolaycılık olur; şiddetin kaynağı kurumların denetim yetersizliğidir.

Denetim mi? İnsanlar artık en temel güven duygusunu kaybetti, sokakta yürürken bile tedirginiz.

Meral haklı, makro veriler ne derse desin, toplumsal gerilim bu tür trajedilerle beslenmeye devam ediyor.

Görünen o ki dünya hem biyolojik hem de sosyal bir sınav veriyor; bugünlük bu kadar, yarın sabah Rusya'daki o enstitüden gelecek yeni bir gelişmeyi takip edeceğiz.

Katıldığınız için teşekkürler, iyi geceler.