Küresel Gerilim ve Piyasalarda Hareketli Sabah

Rusya'nın bu saldırılarını sadece askeri bir lojistik hamle olarak görmek, masadaki gerçekleri görmezden gelmek olacak; Çetin, bu sivil bilanço bir strateji mi?

Bence kesinlikle öyle, çünkü 12 farklı bölgenin aynı anda vurulması tesadüf olamaz. Hedef sadece askeri üsler değil, toplumsal direnci kırmak.

Zelenskiy'nin paylaştığı verilere göre saldırılar dün gece başlayıp bu sabah devam etti. Çernigiv'in Priluki şehrinde bir apartman X-101 tipi füzeyle vuruldu ve oradaki ölü sayısı 19'a çıktı.

Katılmıyorum, bu durumun sadece psikolojik bir savaş olduğu çıkarımı çok erken.

Ama Elif'in bahsettiği o X-101 füzelerinin kullanımı ve 12 bölgeye yayılması, saldırının kapsamını gösteriyor. Hayatını kaybedenler arasında 5 çocuk da var.

Peki bu yıkım sokaktaki insan için ne anlama geliyor, insanlar artık güvenli bir yer bulabilecek mi?

Peki, bu hava saldırılarının enerji hatlarını ve piyasaları nasıl sarsacağını birazdan konuşacağız; diplomatik kanallar bu sivil kayıplara nasıl bir yanıt verecek?

Diplomatik kanalların sivil kayıplara vereceği yanıtı konuşmadan önce, Tahran'ın masadaki pozisyonuna bakalım; İsmail Bekayi'nin açıklamaları bir uzlaşı sinyali mi yoksa bir zaman kazanma hamlesi mi?

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Bekayi, IRNA'ya yaptığı açıklamada yanıtların arabulucular aracılığıyla iletileceğini duyurdu. Tahran, tüm çatışmaların durdurulması ve Hürmüz Boğazı'nda güvenliğin tesisi için koşullarını net bir şekilde sunduğunu belirtti.

Bu doğrudan bir temas değil, arabulucular üzerinden yürütülen bir mesaj trafiği olduğu için temkinli yaklaşmak gerek. Geçen yılki benzer müzakere süreçlerine bakarsak, dolaylı kanallar genellikle tarafların kırmızı çizgilerini test etmek için kullanılıyordu.

Bence bu sadece bir diplomatik perdeleme.

Çetin, neden öyle düşünüyorsun? Veriler ne söylüyor?

Çünkü aynı anda Yemen'deki stratejik hareketliliğe bakmamız lazım. Hükümet güçleri Kahbub cephesini tamamen ele geçirmişken, İran'ın 'güvenlik tesisi' söylemi sahadaki gerilimi dindirmekten ziyade yeni bir dengenin habercisi olabilir.

Yemen'deki durumu netleştireyim; Vatan Kalkanı, Amalika Tugayları ve Müşterek Kuvvetler, 'Yemen Şafağı' operasyonuyla Kahbub'da tam kontrolü sağladıklarını açıkladı.

Peki bu askeri ilerleme, Babulmendeb Boğazı yakınlarındaki o gergin atmosferi halkın gözünde nasıl değiştirecek?

Halkın ne hissettiğinden ziyade, bu ilerlemenin stratejik maliyetine odaklanmalıyız; Kahbub'un kontrolü, deniz ticaret rotaları üzerindeki baskıyı doğrudan artıracaktır.

Haklısın, Kahbub'un kontrolü demek, Basra Körfezi'ne açılan kapılarda yeni bir güç odağının oluşması demek.

Yani bir yanda arabuluculuk trafiği, diğer yanda sahada hızlanan bir operasyon var; bu ikisi aynı anda nasıl yürüyebilir?

Diplomatik manevraların bu askeri gerçeklerle çarpışması bizi sivil haklar ve protestoların boyutuyla nasıl yüzleştirecek?

Aslında bu yüzleşme iki farklı coğrafyada çok farklı hukuki süreçlerle yaşanıyor. Ankara'da ANFİDAP öncülüğünde Kocatepe Camii önünden başlayan ve Melike Hatun Camii'nde sonlanan bir yürüyüş gerçekleşti.

Ankara'daki o kalabalığın içinde sadece sloganlar yoktu; akademisyenlerden sanatçılara kadar çok geniş bir kesimin sokaktaki varlığı, meselenin artık sadece siyasi değil, toplumsal bir refleks haline geldiğini gösteriyor.

Ben buna katılmıyorum, Ankara'daki durum bir hak arayışından ziyade mevcut siyasi atmosferin bir uzantısı gibi duruyor.

Ama Çetin, yürüyüşe katılan meslek gruplarına bakalım; hukukçular ve sağlık çalışanları da oradaydı, yani sadece bir grubun değil, toplumun farklı katmanlarının katılımı teyit edildi.

Fransa örneğiyle kıyasladığımızda asıl farkın hukuki zeminde oluştuğunu görüyoruz. Paris Emniyet Müdürlüğü, İçişleri Bakanı Laurent Nunez'in talimatıyla 7 Ekim'deki gösteriyi terör tehdidi gerekçesiyle yasaklamıştı.

Peki, bu yasak kararı bir mahkeme tarafından nasıl askıya alındı?

Urgence Palestine Derneği mahkemeye gitti ve mahkeme, gösterinin kamusal düzen açısından bir risk teşkil etmediğine hükmederek yasağı askıya aldı.

Fransa'daki bu karar, güvenlik risklerini görmezden gelen bir risk yönetimi hatasıdır.

Emniyetin gerekçesi Yahudi karşıtı eylemlerin tarihi seviyeye ulaşmış olmasıydı, ancak mahkeme bu riskin gösteriyi tamamen engellemeye yetmeyeceğine karar verdi.

Yani bir tarafta sokak hareketliliğinin doğal akışı, diğer tarafta ise devletin bu hareketliliği hukukla sınırlama veya serbest bırakma çabası var.

Sokaktaki bu hak arama iştahı ile devletlerin güvenlik bariyerleri arasındaki bu gerilim, ekonomik istikrarın ve büyüme rakamlarının gölgesinde nasıl bir denge kuracak?

Bu dengeyi kurmaya çalışırken rakamlar birbiriyle konuşmaya başladı bile; bir yanda Türkiye-AB ticaretindeki devasa büyüme, diğer yanda ise New York'u sarsan tahvil faizleri var.

Hemen rakamları netleştirelim: Ticaret Bakanı Ömer Bolat, İstanbul'daki zirvede Türkiye ile AB arasındaki ticaret hacminin geçen yıl 233 milyar dolara ulaştığını açıkladı.

Bakan Bolat'ın vurguladığı bu 11 katlık artış, 1996'daki 21 milyar dolarlık seviyeden bugüne gelen çok ciddi bir hacim birikimini gösteriyor.

Peki bu yerel başarı, küresel finansal fırtınanın önünde bir kalkan olabilecek mi?

Asıl risk burada başlıyor; ABD'nin 10 yıllık hazine tahvili faizi yüzde 5,36 ile Nisan 2002'den bu yana en yüksek seviyesine çıktı.

Hatta 30 yıllık tahvil faizi de yüzde 5,73 ile Mayıs 2002'den bu yana en yüksek noktasına ulaştı, bu da New York borsasını doğrudan aşağı çekti.

Bence bu durum, Türkiye'nin ticaret hacmindeki o güzel tabloyu doğrudan gölgeleyebilir.

Katılmıyorum, ticaret hacmi reel bir üretim ve ihracat başarısıdır, tahvil faizi ise likidite dengesidir.

Ancak faizler yükseldiğinde sermaye maliyeti artar ve bu durum ihracatçının finansman yükünü doğrudan etkiler, yani dolaylı bir sızıntı kaçınılmazdır.

Yani biz İstanbul'da ticaretin büyümesini kutlarken, aslında New York'taki bir faiz artışının maliyetini her bir ihracatçının bilançosunda hissetme ihtimalimiz var.

Yani küresel piyasalardaki bu faiz baskısı, yerel başarıların çarpan etkisini azaltabilir mi sorusu masada duruyor.

Peki, borsalardaki bu dalgalanmanın içinde, yatırımcıyı korumak için gereken denetim mekanizmaları ne kadar sağlam?

Aslında bu sorunun cevabı iki farklı olayda saklı; bir yanda SPK'nın Odine Solutions hisselerindeki işlemler için 21 kişi hakkında suç duyurusunda bulunması, diğer yanda ise Mersin'de borsa vaadiyle Yozgatlı üç kişiyi dolandıranların tutuklanması var.

SPK'nın Odine kararı aslında piyasa disiplini açısından önemli bir sinyal veriyor, çünkü 16 kişinin lisanslarının iptal edilmesi mekanizmanın çalıştığını gösteriyor.

Mekanizma çalışıyor mu yoksa sadece yangın söndürüyor mu, orası tartışılır.

Ama 2 yıl işlem yasağı ve suç duyurusu, caydırıcılık için gereken o sert eşiğin aşıldığını kanıtlıyor.

Bence tam tersi, Mersin'deki olayda görüldüğü üzere dolandırıcılık yöntemleri dijitalleşip hızlandıkça, denetimin hızı bu suçların gerisinde kalıyor.

Mersin'deki vaka borsa piyasasının kendisiyle değil, doğrudan sahte vaatlerle ilgili bir asayiş meselesi.

Yatırımcı bu ikisi arasındaki farkı nasıl ayırt edecek, bu güven kaybını nasıl telafi edeceksiniz?

Güven, kuralların esnetilmediğini gördükçe inşa edilir, Odine örneği de bunun bir parçası.

Kurallar var ama uygulama hızı saniyelerin önemli olduğu bir piyasada çok yavaş kalıyor.

Yani bir taraf kurumsal denetimin caydırıcılığına, diğer taraf ise sahte vaatlerin yarattığı sistemik güven erozyonuna odaklanıyor.

Bu durumun sokağa yansıması ise insanların 'borsa' kelimesini duyunca artık bir kazanç kapısından ziyade bir risk alanı görmeye başlaması olacak.

Peki, bu denetim ve güven sorunu çözülürken, şirketlerin finansal yapılarını güçlendirmek için başvurduğu yeni borçlanma stratejileri piyasayı nereye sürükleyecek?

Aslında SPK bu hafta bülteniyle çok somut bir tablo sundu. Akbank TAŞ'ın 30 milyar liralık yapılandırılmış borçlanma aracı ile 100 milyar liralık tahvil ve finansman bonosu ihracı onaylandı; ayrıca 4 milyar dolarlık yeşil ve sürdürülebilir borçlanma aracı başvurusu da kabul edildi.

Buradaki 4 milyar dolarlık rakam, sadece bir şirketin değil, piyasanın likidite ihtiyacının ne kadar devasa olduğunu gösteriyor. Geçen yılın aynı dönemine baktığımızda bu ölçekte bir dış borçlanma iştahı görmemiştik, bu da şirketlerin maliyetleri yönetmek için agresif bir döngüye girdiğini kanıtlıyor.

Bence bu bir iştah değil, bir zorunluluk.

Neden öyle düşünüyorsun Çetin?

Çünkü bu kadar büyük hacimli borçlanmalar, döviz kuru hareketliliğine karşı şirketleri doğrudan birer risk kumarına sürüklüyor; kurumların bu oynaklığı karşılayacak sermaye tamponları gerçekten hazır mı, şüpheli.

Yani bu devasa rakamlar aslında şirketlerin gelecekteki nakit akışlarını bugünden ipotek altına alması demek, bu da dolaylı olarak istihdam güvenliğini bile etkileyebilir.

Borçlanma döngüsünün büyüklüğü ve beraberinde getirdiği riskler masadaki yerini aldı; bugünlük bizden bu kadar, yarın sabah aynı saatte görüşmek üzere, iyi çalışmalar.