Gökyüzünde İntihar Planı ve Orta Doğu'da Kanlı Bilançolar

Tek bir yardımcı pilotun, 11 Eylül saldırılarını model alarak bir yolcu terminaline dalma planı; Dubai'de havacılık güvenliğinin en zayıf halkasıyla karşı karşıyayız. Bugün gökyüzündeki bu gizli tehdidi ve Orta Doğu'daki kanlı bilançoyu masaya yatırıyoruz.

BAE Başsavcısı Hamad Seyf eş-Şamisi'nin dün yaptığı açıklamaya göre, 29 yaşındaki Umman vatandaşı yardımcı pilot 30 Eylül'de FZ1073 sefer sayılı uçağın kontrolünü ele geçirmeyi hedeflemiş. Şamisi, saldırının hedefinin Tel Aviv'deki Ben Gurion Havalimanı'nın yolcu terminali olduğunu net bir şekilde ifade etti.

Bu olay sadece psikolojik bir vaka değil, sistemin açıkça delindiğinin kanıtı. Bir pilotun kokpitteki yetkisini bu kadar kolay bir silaha dönüştürebilmesi, güvenlik protokollerinin sadece dış tehditlere odaklandığını, içerideki riski ıskaladığını gösteriyor.

Aslında riskin boyutu, bir uçağın taşıyabileceği yolcu sayısı kadar büyük. Bu durum, havayolu şirketlerinin personel denetim maliyetlerini artıracaktır.

Maliyet değil, doğrudan hayatta kalma meselesi bu.

Haklısın ama bu denetimlerin artması, operasyonel süreçlerdeki verimliliği de düşürebilir.

Bu durum, savunma hattı çökmüş bir takımın maçın ortasında kendi kalesine gol yemesi gibi bir hazırlıksızlık.

Peki, bu güvenlik açığı sadece havacılıkla mı sınırlı kalacak, yoksa Orta Doğu'daki genel şiddet sarmalının yeni bir parçası mı?

Bu şiddet sarmalı sadece bir havalimanı saldırısından ibaret değil, bölgenin her yanına yayılan bir can kaybı tablosuna dönüşüyor.

Riyad'daki saldırıda Hindistan Büyükelçiliği'nin teyidiyle ölü sayısı 13'e çıkarken, Sudan'daki altın madenlerine yapılan hava saldırısında Acil Durum Avukatları en az 72 sivilin öldüğünü bildiriyor.

Bu rakamlar rastlantısal değil; hedef doğrudan sivil lojistiği ve ekonomik kaynaklar.

Sudan'daki can kaybı, Riyad'daki saldırının yarattığı sarsıntıdan çok daha büyük bir ekonomik yıkıma işaret ediyor.

Benim gördüğüm şey bir strateji değişikliği; artık doğrudan askeri üsler yerine sivil madenler ve terminaller seçiliyor.

Sudan'daki 72 can kaybı, geçen yılki benzer çatışma dönemlerine kıyasla sivil hedef alma sıklığının katlandığını gösteriyor.

Bu durum, taktiksel bir geri çekilme değil, doğrudan tribündeki taraftara saldırmak gibi bir şey.

O kıyaslama çok hafif kalıyor, bu daha çok oyunun kurallarının tamamen iptal edilmesi demek.

Sudan'daki füze sayısı ve maden ocaklarının çökmesi, saldırının bir hata değil, sistemli bir imha operasyonu olduğunu kanıtlıyor.

Sudan Doktorlar Birliği'nin verileriyle Acil Durum Avukatları'nın sayıları arasında hala bir teyit farkı var ama tablo çok karanlık.

Peki, bu sivil hedef alma stratejisi bölgedeki tüm diplomatik dengeleri mi değiştirecek?

Peki, bu sivil hedef alma stratejisi bölgedeki tüm diplomatik dengeleri mi değiştirecek? Peki, bu şiddet sarmalı Netanyahu'nun yeni belgesel kriziyle nasıl birleşecek?

Şiddet sarmalının ortasında Netanyahu, şimdi de ordunun yapay zekâ kullanımını deşifre eden NAZA belgeseli üzerinden bir hukuk savaşı başlatıyor. Askerlerin bu sistemleri anlatması bir güvenlik açığı mı, yoksa denetimsiz bir teknoloji kullanımı mı?

Bence bu bir güvenlik meselesinden ziyade, Netanyahu'nun operasyonel yöntemlere yönelik eleştirileri susturma çabası. Belgeseldeki bilgiler, bir istihbarat sızıntısından çok, ordunun algoritma kararlarına dair şeffaflık talebi gibi duruyor.

Netanyahu'nun talebinde 'ikincil zarar' kavramına atıf var; yani sistemin hata payının siyasi ve güvenlik riskleri yarattığını savunuyor. Şin-Bet ve Başsavcılık'tan soruşturma talep edildiği teyit edildi.

Buradaki risk, yapay zekâ sistemlerinin operasyonel maliyetinin, siyasi maliyetin çok altında kalması. Geçen yılın benzer krizlerine bakarsak, teknolojik şeffaflık talepleri genelde askeri disiplin suçlamalarıyla bastırılıyor.

Bu durum, hakem kararlarını video analizinden izleyip sonra da o analizi yapanları cezalandırmaya benziyor. Hazırlıksız yakalanmış bir savunma hattı var ortada.

O benzetme çok hafif kaldı; bu, maçın skorunu değiştiren bir VAR kararı sonrası tüm teknoloji odasını kapatmaya çalışmak gibi bir şey.

Peki, bu teknolojik denetim talebi ordunun iç işleyişini mi kilitleyecek yoksa yeni bir hesap verebilirlik dönemini mi başlatacak? Suçla mücadelede beklenen o büyük operasyonun detayları ise birazdan masamızda.

Bakan Gürlek'in açıkladığı rakamlar masadaki tartışmanın merkezinde; 70 bin 853 şüpheli hakkında işlem yapılmış, peki bu sayı suçun kökünü mü kurutuyor yoksa sadece bir dalı mı buduyor?

Verilere baktığımda, 8 ayda 7 bin 818 operasyon yapılması ve bunun sonucunda 32 bin 882 tutuklama gelmesi, yakalanan her iki şüpheliden birinin doğrudan cezaevine girdiğini gösteriyor; bu, operasyonun sadece gözdağı değil, doğrudan bir infaz mekanizması gibi çalıştığına işaret ediyor.

Bence bu rakamlar tek başına bir başarı hikayesi değil.

Aslında operasyonların MİT, MASAK ve Vergi Denetim Kurulu gibi kurumların koordinasyonuyla yapıldığını, yani sadece sokak polisinin değil, mali takip mekanizmalarının da işin içinde olduğunu Bakanlık vurguluyor.

Çetin'in az önceki benzetmesine dönersek, bu durum sanki ligin en çok gol atan oyuncusunu cezalandırıp tüm ligi bir anda temizlemek gibi, ama takımın savunma hattı hala açık mı göreceğiz.

Doruk'un savunma hattı benzetmesi yerinde ama ben meseleyi daha geniş görüyorum; 70 bin kişiyle uğraşmak, bir stadyum dolusu insanı aynı anda sorguya çekmek gibi devasa bir lojistik yük demek.

Peki bu lojistik yükün maliyeti ve etkisi bizi Düzce ile Diyarbakır'daki o hareketli gelişmelere nasıl bağlayacak?

Düzce'den gelen haberle başlıyoruz; Çilimli ilçesinin Karaçörtlen köyünde bir traktör römorku devrildi ve içindeki 11 kişi yaralandı.

Bu tür kazalar sadece şanssızlık değil, köy yollarındaki denetim eksikliğinin bir sonucu.

Asfalt yola devrilme detayı önemli, çünkü kontrol kaybı sadece yolun yapısıyla değil, yük dengesiyle de ilgili olabilir.

Diyarbakır'da da benzer bir hareketlilik var ama bu sefer durum farklı; Silvan karayolunda lastiği patlayan bir pikap şarampole devrildi ve bir kişi yaralandı.

Bir yanda yaralanmalar, diğer yanda Diyarbakır Çermik'teki bereketli hasat; Anadolu'nun bugün iki farklı yüzünü izliyoruz.

Çermik'te Kuyu Mahallesi'ndeki binlerce dönüm bağda üzüm hasadı başladı; Cuma Çınar ve diğer üreticiler yüksek rekolte bekliyor.

Yılın bol yağışlı geçmesi rekolteyi artırmış görünüyor, bu da piyasadaki arz dengesini olumlu etkileyebilir.

Bu rekolte artışı, geçen yılın aynı dönemine göre üreticinin cebine girecek parayı ne kadar artıracak, asıl soru bu.

Veriler şunu gösteriyor ki; hastalık görülmemesi satış fiyatlarını doğrudan yukarı çekecek bir etken.

Üretici için bu bereket, bir kamyon dolusu üzümün piyasada değer bulması kadar basit bir matematik değil.

Çetin'in bu 'kamyon dolusu' benzetmesi biraz abartılı kalmış, burada mesele bir lojistik operasyonu değil, doğrudan pazar payı.

Bence Çetin'in dediği gibi, bu hasat sezonu bir stadyum dolusu insanı doyuracak kadar büyük bir hacme ulaşabilir.

Stadyum mu? Bu üzümler ancak bir ligin tüm sezonu boyunca tüketilecek kadar çok olabilir.

Doruk'un kıyaslaması mı yoksa Çetin'in risk odaklı bakışı mı daha gerçekçi, kararı dinleyiciye bırakıyorum.

Hasat edilen çeşitler arasında Genç Mehmet, abderi ve öküz gözü gibi spesifik türler de var.

Bu çeşitlilik, hem yaş meyve hem de pestil ve pekmez üretimi için ciddi bir sanayi girdisi demek.

Ancak ulaşım maliyetleri ve yol güvenliği, yani az önce konuştuğumuz o kazalar, bu ürünün pazara ulaşma hızını kesebilir.

Peki, bu yerel hareketlilikten sonra Avrupa sahasındaki o büyük mücadeleye, Fenerbahçe'nin sınavına nasıl geçeceğiz?

Birmingham'da çok sert bir sınav var; Aston Villa maçında hakem Ivan Kruzliak düdük çalacak.

UEFA'nın duyurduğu kadroya göre Kruzliak'ın yardımcılıklarını Branislav Hancko ve Jan Pozor üstleniyor, VAR koltuğunda ise Portekizli Tiago Martins var.

Slovak hakemlerin yönetim tarzı genellikle oyunun akışını bozmamaya yönelik, bu da fiziksel temasın yüksek olduğu İngiliz ligi takımlarına karşı bir risk oluşturabilir.

Bu hakem ataması Fenerbahçe'nin Avrupa yolculuğunda bir avantaj mı yoksa dezavantaj mı yaratacak?

Bence tam tersi bir durum söz konusu, Kruzliak'ın standartları çok katı ve bu durum Fenerbahçe'nin oyun temposunu sabote edebilir.

Katılmıyorum, hakemin oyun kurallarına sıkı bağlı olması Fenerbahçe'nin disiplinli oyununa daha çok yarar.

Bu iddia çok riskli; Slovak hakemlerin sertlik eşiği, bir borsa endeksinin ani çakılması gibi maçın kontrolünü bir anda kaybedebilir.

O kıyaslama biraz abartı oldu ama hakemin maçın ritmini belirleyeceği kesin.

Rakamlar yalan söylemez, benzer sertlikteki maçlarda Slovak hakemlerin verdiği faul ortalaması Avrupa ortalamasının üzerinde.

Ama Fenerbahçe'nin son 4 maçtaki 3 galibiyetlik formu, hakem ne olursa olsun sahada çözüm üreteceklerini gösteriyor.

EuroLeague'deki Zalgiris maçı öncesi bu futbol trafiği, oyuncuların fiziksel yükünü de hesaba katarsak dengeleri değiştirebilir.

Hakem yönetimi mi yoksa fiziksel yorgunluk mu daha belirleyici olacak, bunu zaman gösterecek; masadaki herkese teşekkürler, yarın sabah yeni gelişmelerle görüşmek üzere.