Riyad'da Alarm Sesleri ve Orta Doğu'da Diplomatik Satranç

Riyad'da erken uyarı sirenlerinin ardından gelen patlamaları sadece başarılı bir hava savunma operasyonu olarak okumak, savunma sistemlerinin aslında ne kadar kırılgan olduğunu görmezden gelmek olur.

Sivil Savunma Müdürlüğü'nün X üzerinden yaptığı açıklamaya göre sistem önce tehlikeyi duyurdu, ardından tehlikenin geçtiğini bildirdi.

Sadece tehlikenin geçtiğini söylemek yetmiyor, o üç patlamanın tam koordinatları neresiydi?

Arap Koalisyonu Sözcüsü Tümgeneral Turki el-Maliki, Yemen'deki Husiler tarafından fırlatılan bir balistik füzenin hava savunma sistemleri tarafından engellendiğini teyit etti.

Görünen o ki sistem işlevini yerine getirmiş ve füze düşmeden imha edilmiş, bu da savunma harcamalarının karşılığını aldığını gösteriyor.

Buna katılmıyorum, füzenin engellenmesi kentin ortasında üç büyük patlama sesi duyulması riskini ortadan kaldırmıyor.

Ama geçen yılki benzer saldırılara kıyasla bu kez sivil kayıp bildirilmemesi, mekanizmanın ne kadar stabil çalıştığına dair bir veri sunuyor.

Savunma hatlarındaki bu hassasiyet, sivil hayatın dijital izlerine de mi yansıdı?

Kesinlikle, saldırı anındaki hava savunma füzelerinin ve İHA'ların görüntülerinin paylaşılması artık doğrudan bir güvenlik ihlali sayılıyor.

Hatta ABD'nin Riyad Büyükelçiliği, bu görüntüleri kaydeden ABD vatandaşlarının gözaltına alındığını resmen duyurdu.

Yani telefonunuzla bir patlamayı çekip paylaşmak, Suudi İçişleri Bakanlığı nezdinde bir suç unsuru haline gelmiş durumda.

Bence bu durum, Suudi yönetiminin kriz anında veri kontrolünü tamamen elinde tutmak istemesinden kaynaklanan rasyonel bir adım.

Peki, bu sıkı denetim ve gözaltılar diplomatik bir krizi tetikleyebilir mi, yoksa Netanyahu'nun reddettiği o teklif mi asıl düğümü çözecek?

Netanyahu'nun bu hamlesi çözmekten ziyade sadece ateşe körükle gitmekten ibaret bir kumar.

Bence durum o kadar karamsar değil, Haaretz'in aktardığı bu teklif bile aslında iki tarafın birbirini denediğini gösteriyor.

Ancak haberde belirtildiği üzere, Muhammed bin Selman bu girişimi doğrudan veto etmiş durumda.

Veto etmesi çok doğal, çünkü İsrail ile askeri iş birliği yapmak Riyad için bir intihar senaryosu.

Sadece askeri değil, bu tür bir ortaklık bölgedeki siber savunma protokollerini de tamamen değiştirirdi.

Peki, bu reddediş sadece askeri bir mesafe mi yoksa Netanyahu'nun normalleşme kartını tamamen tüketmesi mi demek?

Veriler şunu gösteriyor ki, Suudi Arabistan kendi güvenliğini İsrail'in stratejik ajandasına emanet etmek istemiyor.

Peki bu diplomatik tıkanıklık sahada nasıl bir bedele dönüşecek, Gazze'de yaşanan yıkım ve zorunlu göç dalgası bu denklemi nasıl değiştirecek?

Sivil Savunma Teşkilatı'nın yazılı açıklamasında belirttiği üzere, İsrail ordusunun 'Sarı Hat' olarak tanımladığı bölgelerde bina patlatma ve yıkım operasyonları hız kazandı. Özellikle Şucaiyye, Tuffah, Zeytun ve Han Yunus'taki Beni Suheyla bölgelerinde sığınmacı çadırlarının tahrip edildiği ve evlerde ciddi çatlaklar oluştuğu teyit edilen bir veri olarak masada duruyor.

Bence bu rastgele bir yıkım değil, sistematik bir yerinden etme stratejisinin sahaya yansıması.

Çetin'in bu keskin yorumuna karşı biraz daha geniş bir perspektiften bakmak gerekirse, operasyonel hareketliliğin bölgedeki demografik yapıyı yeniden şekillendirme amacı taşıması muhtemel görünse de, bu durumun uzun vadeli bir güvenlik maliyeti yaratacağı kesin.

Kaan, bu operasyonel maliyetin ekonomik veya siyasi bir geri tepmesi olur mu?

Aksine, bu tür bir kontrol mekanizmasının bölgedeki istikrarsızlığı azaltarak uzun vadede daha öngörülebilir bir güvenlik hattı oluşturabileceğini düşünüyorum.

Buna katılmıyorum, yıkılan her bina daha büyük bir radikalleşme alanı açıyor.

Aslında bu yıkımın ölçeği sadece fiziksel değil, altyapısal bir çöküşü de beraberinde getiriyor; yani elektrik ve su hatlarının tamamen yok olması milyonlarca insanı doğrudan etkiliyor.

Peki, bu fiziksel yıkım ve göç dalgası Avrupa'nın güvenlik algısını nasıl sarsacak, Polonya'daki Pegasus meselesiyle bağlantılı bir güvenlik açığı mı bekliyoruz?

Aslında bu fiziksel yıkımın yarattığı güvenlik boşluğuyla, Polonya'da ortaya çıkan dijital egemenlik kaybı arasında doğrudan bir bağ kurabiliriz. Tusk'un suçlamalarına bakarsak, Pegasus üzerinden sızan verilerin İsrail tarafına aktarılmış olması, devletin en mahrem bilgilerinin kontrolünün kaybedildiğini gösteriyor.

Burada Tusk'un ifadesiyle 'devlete karşı işlenmiş ağır bir suç' vurgusu var. Polonya Ulusal Savcılık Ofisi, NSO Group'un İsrail istihbaratıyla iş birliği yaptığını ve kamu kaynaklarının bu amaçla kullanıldığını teyit etti.

Yani mesele sadece bir yazılımın telefona sızması değil, o yazılımın topladığı tüm veri setinin başka bir devletin kontrolüne geçmesi.

Ben buna katılmıyorum, bu bir güvenlik açığından ziyade devletlerin teknoloji tedarik ederken yaptığı bir stratejik hata.

Bu hata sadece bir yanlış karar mı, yoksa ulusal egemenliğin dijital çağdaki en büyük zaafiyeti mi?

Bence tam tersi, bu durum casus yazılım pazarının ne kadar denetimsiz olduğunu kanıtlayan bir emsal.

Veriler şunu söylüyor ki, eğer bu sızıntılar sistematikse, maliyet sadece veri kaybı değil, devletin karar alma mekanizmalarının felç olmasıdır.

Peki bu dijital sızıntıların yarattığı güven kaybı, yakında meclis koridorlarındaki ekonomik tartışmalara ve bütçe görüşmelerine nasıl yansıyacak?

Aslında beklenen oldu; fon mağdurları bugün Ankara'da İYİ Parti ve YENİ Parti gruplarına giderek taleplerini doğrudan ilettiler. İYİ Parti Grup Başkanvekili Turhan Çömez, krizin boyutuna dair 21 milyar dolarlık bir kaybın yaşandığını öne sürdü.

Bu 21 milyar dolarlık iddia, eğer rakamlar doğruysa, piyasa derinliği açısından çok ciddi bir sarsıntı demek; ancak ben bu durumun denetim mekanizmalarının yeni nesil regülasyonlarla hızla kendini toparlaması için bir katalizör olabileceğini düşünüyorum. Görünen o ki, bu sarsıntı şeffaflık standartlarını yukarı çekecek.

Kaan, sen fazla iyimsersin; bu kadar büyük bir boşluğun fark edilmemiş olması denetimin çalışmadığını değil, aslında kör noktaların ne kadar devasa olduğunu gösteriyor.

Gündoğdu Gıda örneğinde olduğu gibi piyasa değerinin spekülasyonla 105 milyar liraya çıkarılması, algoritmik işlemlerin denetimsiz kaldığını kanıtlıyor.

Yani sadece para değil, sistemin matematiksel güvenilirliği de sorgulanıyor; peki bu denetim zafiyeti sadece finansal bir hata mı yoksa daha derin bir güvenlik açığı mı?

Bence bu bir sistem güncellemesi fırsatı.

Ben katılmıyorum, bu bir sistem çöküşü belirtisidir.

Bu ekonomik sarsıntının siyasi yankıları Ankara'da devam ederken, rotamızı denizlerdeki hareketliliğe çevirebilir miyiz; acaba açık denizlerdeki yeni hareketlilik küresel ticaret rotalarını nasıl etkileyecek?

Fransız donanmasının Hint Okyanusu'ndaki müdahalesiyle birlikte, deniz güvenliği artık sadece yerel bir sorun olmaktan çıkıp küresel bir güç gösterisine dönüşüyor gibi.

Güç gösterisi mi, yoksa kontrolsüz bir genişleme mi, orası tartışılır. Macron'un DF Peak tankeri için kullandığı 'gölge filo' ifadesi, aslında mevcut uluslararası deniz hukukunun ne kadar delindiğinin bir itirafı.

Müdahalenin tam konumunu netleştirmek gerekirse, olay Réunion Adası'nın yaklaşık 450 deniz mili güneyinde gerçekleşti. Macron, tankerin sahte bandıra altında hareket ettiğini ve yasa dışı yakıt taşımacılığı yaptığını belirtti.

Bu operasyonun ekonomik boyutu aslında çok daha kritik. Eğer bu tür 'gölge filoların' faaliyetleri engellenemezse, küresel enerji emtia fiyatlarında öngörülemez dalgalanmalar görmeye devam edebiliriz.

Aslında bu müdahaleler artık sadece gemi takibiyle yapılmıyor. Uydu verileri ve yapay zeka destekli rota analizleri, sahte bandıra kullanan gemileri tespit etmeyi çok daha kolay hale getirdi.

Teknoloji tek başına yetmez, asıl mesele o gemiye el koyacak siyasi irade.

Ben tam tersini düşünüyorum, aslında bu durum küresel düzenin kendini yenileme kapasitesini gösteriyor. Fransa'nın bu hamlesi, deniz ticaret rotalarının güvenliği için yeni bir standart belirleyebilir.

Kaan, sen çok iyimser davranıyorsun; bu bir standart değil, maliyetli bir çatışma tetikleyicisi.

Peki bu güvenlik arayışı, siyasi bloklar arasında bir kopuşu mu beraberinde getiriyor?

Kopuşun sinyalleri sadece denizlerde değil, hukuk alanında da var. Kaja Kallas'ın Lüksemburg'daki açıklamasına göre, AB üye ülkeleri ABD'nin UCM üzerindeki yaptırımlarına rağmen mahkemeyi koruma konusunda kararlı.

Yani hukuk ve teknoloji birleşerek yeni bir denetim mekanizması kurmaya çalışıyor diyebiliriz.

Kallas'ın belirttiği gibi, yaptırımlardan önceki 6 aylık süreç bir diyalog fırsatı sunsa da, AB'nin bu duruşu Washington ile olan ilişkilerde yeni bir gerilim hattı oluşturabilir.

Benim gördüğüm şey şu: Bir yanda denizlerdeki fiziksel güç, diğer yanda hukuk üzerinden yürütülen siyasi savaş.

Bu siyasi gerilimin bir başka ayağı da Brüksel'de. 20 Kasım'da yapılacak ikinci AB-İngiltere zirvesinde savunma ve güvenlik ortaklığı ana gündem maddesi olacak.

Savunma iş birliği aslında AB'nin kendi güvenliğini sağlama arzusunun bir sonucu olarak okunabilir.

Katılmıyorum, bu daha çok İngiltere'nin Avrupa güvenlik mimarisinde yeniden yer bulma çabası.

Aslında bu zirve, savunma teknolojilerindeki entegrasyonun ne kadar ileri gidebileceğini de gösterecek.

Anlaşılan o ki, denizden hukuk sistemine, Brüksel'den Hint Okyanusu'na kadar her yer bir güç dengesi arayışında.

Küresel satranç tahtasındaki bu hamlelerin nereye varacağını yarın sabah tekrar konuşacağız; tüm ekibe teşekkürler, iyi geceler.