Zelenskiy'nin 70 Milyar Avroluk Talebi ve Gazze'deki Ateşkes Çıkmazı

Brüksel'den yükselen 70 milyar avroluk talep ile Rusya ile kurulması planlanan diyalog kanalı, Avrupa'nın önünde aynı anda iki farklı uç tablo oluşturuyor. Zelenskiy'nin bu devasa bütçe isteğiyle masadaki ilk meseleyi açalım: Bu finansal yük Avrupa'nın sınırlarını zorlar mı?

Zelenskiy, Avrupa Konseyi toplantısında savaşın gelecek yılki toplam maliyetinin 155 milyar avroya ulaşacağını açıkladı. Mevcut finansman yetersizliğinin İHA üretim kapasitesini doğrudan kısıtladığını vurguluyor.

Görünen o ki bu rakam sadece bir yardım talebi değil, doğrudan bir kapasite artırım çağrısı. Geçen yılki bütçe kalemlerine kıyasla bu talep, AB'nin mevcut mali disiplin sınırlarını ciddi şekilde test edecektir.

Bence bu sadece bir bütçe meselesi değil, bir risk yönetimi hatası.

Neden öyle düşünüyorsun Çetin? Rakamlar çok net.

Rakamlar net ama maliyetin geri dönüşü belirsiz; Ukrayna İHA üretimini iki veya üç katına çıkarmak istiyor ama bu yatırımların askeri sürdürülebilirliği konusunda Avrupa'nın bir garantisi var mı?

Bu durum, hazırlık maçı yapmadan şampiyonluk kupası için transfer bütçesi istemeye benziyor; elinde net bir oyun planı olmadan bu kadar büyük bir yatırım riskli.

Peki, bu kadar büyük bir para talebi Avrupa içindeki siyasi blokları nasıl etkiler?

Katılmıyorum, asıl mesele paranın miktarı değil, bu paranın bir diyalog kanalı açma çabasıyla aynı anda gelmesi.

Zelenskiy'nin Brüksel'deki basın toplantısında belirttiği üzere, Avrupa ile Rusya arasında bir iletişim formatı kurulması için de görüşmeler sürüyor.

Diplomatik kanallar açılırken finansal taleplerin bu kadar yükselmesi, acaba masadaki pazarlık gücünü mü artırıyor? Peki, bu süreçte Gazze'de ateşkes için verilen sözler neden sahada bir güvenlik koridoruna dönüşemiyor?

Çünkü masadaki anlaşma ile sahadaki gerçeklik arasında devasa bir boşluk var.

BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği Sözcüsü Thameen Al-Kheetan, ateşkes ilan edilmesine rağmen 1500'ü aşkın Filistinlinin yaşamını yitirdiğini net bir şekilde bildirdi.

Bu rakam, ateşkesin sadece kağıt üzerinde kaldığını ve askeri operasyonların mekanik bir şekilde devam ettiğini gösteriyor.

Bu durum, maçın bitiş düdüğü çalmasına rağmen oyuncuların sahada hala darbe alması gibi bir şey.

Bence asıl sorun, tarafların bu anlaşmayı bir barış değil, sadece bir mola olarak görmesi.

Peki, bu güvensizlik ortamı sadece savaş alanıyla mı sınırlı kalıyor?

Haaretz gazetesinin aktardığına göre, cezaevlerindeki durum da benzer bir kontrolsüzlük ve şiddet sarmalına girmiş durumda.

Denetim raporlarının engellenmesi ve avukat desteğinin kısıtlanması, cezasızlığı besleyen bir mekanizma yaratıyor.

Katılmıyorum, bu bir mekanizma değil; doğrudan bir yönetim stratejisi.

Raporda, plastik mermilerin koğuş içinde çok yakın mesafeden kullanıldığına dair ifadeler de yer alıyor.

Peki, bu denetimsizlik ve şiddet sarmalı, yeni bir ekonomik dalgalanmanın ya da fon soruşturmalarının habercisi olabilir mi?

Aslında bu iki tabloyu birleştirdiğimizde, devletin fon piyasalarındaki sızıntıları temizleme çabasıyla ihracatın katma değerli hale gelmesi arasında bir paralellik kurmak mümkün.

Ben bu paralelliğe katılmıyorum.

Neden, Kaan?

Çünkü bir tarafta cerrah titizliğiyle denetlenen bir fon temizliği var, diğer tarafta ise birim değerindeki 20 sentlik artışın sürdürülebilirliği tartışmalı.

Bakan Bolat'ın verilerine göre, kilogram başına değer geçen yıl 1 dolar 53 sent iken bu yıl 1 dolar 73 sente çıktı.

Evet, ama bu artışın ne kadarının yapısal ne kadarının döviz kuru etkisiyle olduğunu ayırmak lazım; geçen yılın aynı dönemine göre ihracatın yüzde 5,2 artmış olması da bunu gösteriyor.

Bu durum, hazırlık yapmadan turnuvaya çıkıp tesadüfen gol atmaya benziyor; rakamlar iyi ama oyunun kalitesi hala şüpheli.

Peki, bu 'cerrah titizliği' dediğimiz süreç, piyasadaki güveni gerçekten geri kazanmaya yetecek mi?

Cumhurbaşkanı'nın 17 Eylül'den itibaren atılan adımların kontrol altına alındığına dair vurgusu, aslında piyasaya verilen bir güven mesajı.

Ancak unutmamak gerekir ki, tasfiye edilen fonlardaki birikimlerin ödeme süreci henüz yeni başlıyor.

Ödemelerin takvimi ve bu sürecin yaratacağı nakit akışı, acaba deprem bölgesindeki kredi taleplerini nasıl etkileyecek?

Aslında bu nakit akışı sorusu, deprem bölgesindeki işletmelerin üzerindeki baskıyı da doğrudan ilgilendiriyor.

Kesinlikle, çünkü KOSGEB'in deprem sonrası işletmeleri canlandırmak için sunduğu destek programında taksit ödemeleri Mart ayında başlamıştı.

Veriler gösteriyor ki, ekonomik sıkıntılar sebebiyle ödeme yapamayan çok sayıda işletme için artık hukuki süreçler devreye girdi.

Ama bu bir kriz yönetimi başarısızlığı değil mi?

Bence mesele sadece yönetim değil, Malatya Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Oğuzhan Ata Sadıkoğlu'nun belirttiği gibi, ödeme takvimi başlamadan önce yapılan erteleme çağrılarının karşılık bulmamış olması.

Yani kurumlar uyarmış ama mekanizma işlemiş; peki bu yapısal tıkanıklık sadece finansal mı kalıyor?

İstanbul'daki sel felaketi de benzer bir yapısal krizin fiziksel yansıması gibi duruyor.

İstanbul'daki bu durum, hazırlık yapmadan maça çıkmak gibi; sahada ne yaparsanız yapın, zemin kötüyse sonuç değişmez.

Zemin meselesine katılıyorum ama suçlu sadece zemin değil.

TMMOB Meteoroloji Mühendisleri Odası tam da bunu söylüyor; basında geçen '84 yılın en şiddetli yağışı' gibi ifadelerin sorumluluğu doğaya yükleyerek gerçeği gizlediğini iddia ediyorlar.

Görünen o ki, hatalı kentleşme politikaları ile ödeme takvimine sıkışmış ekonomi aynı noktada düğümleniyor.

Bu arada, İstanbul'daki sel felaketinde 4 kişi hayatını kaybetti, 6 kişi ise hala kayıp olarak bildiriliyor.

Bu ağır tablo, Türkiye'nin bölgesel liderlik ve güvenlik stratejilerindeki yeni dönemi nasıl şekillendirecek?

Bir yanda iç güvenlikte PKK/KCK'nın silahsızlandırılmasını hedefleyen 'Terörsüz Türkiye' vizyonu, diğer yanda İİT dönem başkanlığını Irak'a devretme süreci var; bu iki eksen arasındaki dengeyi nasıl okumalıyız?

Aslında bu iki gelişme birbirini tamamlayan bir stratejik sadeleşme gibi duruyor; Ayhan Oğan'ın Elazığ'da belirttiği silahsızlandırma hedefiyle iç cepheyi stabilize ederken, İİT başkanlığını devretmek dış politikadaki yükü bölgesel aktörlere paylaştırma hamlesi olabilir.

Bence bu bir paylaşımdan ziyade bir boşluk yaratma riski taşıyor.

Neden böyle düşünüyorsun, Irak'ın devralması bir risk mi?

Bağdat'ta yapılacak 52. Dışişleri Bakanları Konseyi toplantısının teması 'diyalog ve dayanışma' olsa da, Türkiye'nin liderlik vasfını devretmesi Gazze ve Filistin gibi krizlerdeki ağırlığını azaltabilir.

Dışişleri Bakanlığı kaynakları bu devrin planlı olduğunu belirtiyor ancak toplantının İsrail'in Gazze'deki uygulamalarını ele alacağı teyit edilmiş durumda.

Bu durum, sahada çok güçlü bir oyun kurucu olup, maçın geri kalanını takım arkadaşlarına bırakmak gibi bir şey; ama savunma hattı zayıf kalırsa geri tepme yapar.

Peki, içerideki bu güvenlik vizyonu dışarıdaki diplomatik rolü kısıtlar mı, yoksa daha sağlam bir zemin mi hazırlar?

Görünen o ki Türkiye, iç güvenlikteki maliyeti ve enerjiyi optimize ederek dış politikada daha seçici bir noktaya evrilmek istiyor; yani tüm cephelerde aynı anda en önde koşmak yerine, daha odaklı bir pozisyon alıyor.

Bu arada, Elazığ'daki programda katılımcı profili sadece siyasi değil, Fırat Üniversitesi Rektörü gibi akademik kanadın da çok yoğun olduğunu not düşmeliyim.

Güvenlik ve diplomasi dengesi bir yana, Elif'in az önce bahsettiği o yerel detaylardan biri de Elazığ'daki bu geniş katılımlı programın içeriğine dair mi?

Evet, programda sadece strateji değil, bölgedeki STK'ların güvenlik konusundaki beklentileri de tırnak içinde 'yeni bir toplumsal mutabakat ihtiyacı' olarak dile getirildi.

Peki, tüm bu bölgesel dengeler kurulurken, Osmaniye'de uzun süredir çözülemeyen o acı tabloya ne zaman döneceğiz?

Osmaniye'deki bu olayda, 2016 yılında 27 yaşındayken kaybolan Mehmet Çabuk'un akıbeti, cezaevindeki İbrahim Ozan D.'nin itirafıyla aydınlanmaya başladı; şüpheli, cesedi annesine ait evin bahçesine gömdüğünü söyledi.

Sekiz yıl boyunca bir cesedin bir evin bahçesinde durması, güvenlik ve takip mekanizmalarındaki ciddi bir boşluğa işaret ediyor.

Bence sorun sadece takip değil, bu kadar uzun süre failin cezaevinde olmasıyla dosyanın neden bir türlü sonuçlanmadığıdır.

Bunu açalım: sekiz yıl sonra gelen bu itiraf, adaletin gecikmiş olması mı yoksa sistemin işleyişindeki bir hata mı?

Bu durum, hazırlık yapmadan maça çıkıp son dakikada gol yemek gibi; oyun çoktan bitmiş ama hakem kararını yeni veriyor.

Aslında dosyanın en sarsıcı kısmı, kazı çalışması sırasında bulunan kemiklerin hemen yanındaki o ayrıntı; polisin henüz tam açıklamadığı ancak yerinde tespit ettiği başka bir bulgu var.

Yani teknik zorluklar, adaletin tecellisini daha da geciktirebilir; tüm ekibe teşekkürler, yarın akşam bu dosyanın hukuki boşluklarını ve yeni gelişmeleri konuşmaya devam edeceğiz.