Ateşkesin Gölgesinde Yeni Dengeler: Enerji, Savunma ve İnsani Kriz

Trump'ın enerji altyapısı için ilan ettiği ateşkes, sahada sadece bir kağıt parçası mı? Zelenskiy'nin açıkladığı 76 saldırı, bu anlaşmanın fiilen çöktüğünü mü gösteriyor?

Zelenskiy'nin verilerine göre 11 Ekim'deki duyurunun üzerinden sadece bir hafta geçti ve saldırılar Vinnıtsa'dan Odesa'ya kadar geniş bir hattı vurmuş durumda. Özellikle 17 Ekim'i 18 Ekim'e bağlayan gece trafo merkezleri doğrudan hedef alındı.

Bu rakamlar, enerji arz güvenliğinin siyasi deklarasyonlardan ziyade sahadaki askeri kontrolle belirlendiğini kanıtlıyor. Trump'ın 11 Ekim'deki hamlesi piyasalarda bir rahatlama yaratsa da, 76 saldırı bu beklentinin gerçeklikle uyuşmadığını gösteriyor.

Katılmıyorum, bu saldırılar ateşkesin bittiğini değil, tarafların hala stratejik üstünlük kurmaya çalıştığını gösteriyor.

Ama Çetin, trafo merkezlerinin sistematik hedef alınması stratejik bir hamleden ziyade, ateşkesin uygulama alanını tamamen yok ediyor.

Peki bu durum, bu sabah evinde elektriği kesilen veya ısınma sorunu yaşayan bir Ukraynalı için sadece bir istatistik mi? Sokaktaki insan için ateşkesin bir anlamı kalmamış gibi görünüyor.

Enerji hatlarındaki bu belirsizlik, savunma sanayisindeki yeni hareketliliği nasıl tetikleyecek?

Savunma sanayisindeki bu yer değiştirme hamlesi, sadece bir korunma refleksi mi yoksa daha büyük bir hazırlığın ön hazırlığı mı?

Bence bu bir korunma hamlesinden ziyade, doğrudan bir saldırı hazırlığının lojistik altyapısını kurma çabasıdır.

Yeni Savunma Bakanı Kitapçi, üretim tesislerinin dağlık ve güvenli bölgelere taşındığını bizzat IRNA üzerinden duyurdu.

Kitapçi'nin bu açıklaması, Şubat ayındaki saldırılarda Aziz Nasırzade ile birlikte yaşanan boşluğu doldurma isteğiyle de örtüşüyor.

Katılmıyorum, bu sadece bir boşluk doldurma değil, stratejik bir mevzi değişikliğidir.

Peki, bu dağlara çekilme durumu sıradan bir vatandaşın hayatını nasıl etkileyecek?

İnsanlar bu tesislerin nerede olduğunu bilmedikçe, her sarsıntıda veya her uçak sesinde yeni bir tehdit bekleyecekler.

Veriler şunu söylüyor; üretim tesislerinin yer değiştirmesi, maliyetlerin ve lojistik hatların tamamen yeniden kurgulanması demek.

Bakanlık, yerli imkanlarla geliştirilen ağır savaş uçağının üretiminin de bu yeni stratejinin parçası olduğunu belirtti.

Bu askeri tahkimatın gölgesinde, sivil halkın yaşadığı o derin insani krizin boyutu ne olacak?

Gazze'nin Al-Daraj Mahallesi'nde, 13 Aralık 2023'teki saldırılardan bu yana enkaz altında kalan 75 Filistinlinin naaşına ulaşıldı ve bugün Şeyh Rıdvan Mezarlığı'na defnedildi.

Bu sadece bir defin değil, o enkazın altından çıkan her bir isimle mahallenin kolektif hafızasının sarsılması demek.

Peki bu sarsıntı sadece bir yas mı, yoksa Yemen örneğinde gördüğümüz gibi bir hayatta kalma savaşına mı dönüşüyor?

Yemen'in Taiz kentinde durum çok daha somut bir ekonomik kuşatma; benzin fiyatları yüzde 135, mutfak tüpü fiyatları ise yüzde 300 artmış durumda.

Bu rakamlar sadece bir piyasa dalgalanması değil, Husilerin ikmal yollarını kapatmasıyla oluşan kasıtlı bir strateji.

Yemen Sağlık ve Nüfus Bakanlığı, bu durumun hastaların sağlık merkezlerine erişimini doğrudan engellediğini teyit etti.

Bence tam tersi, bu bir strateji değil, savaşın lojistik maliyetinin en alt tabakaya doğrudan yansıması.

Katılmıyorum, ikmal yollarının kapatılması askeri bir hamle olarak kullanılıyor.

Sonuçta Taiz'deki bir anne için bu rakamlar, mutfaktaki tüpün bitmesi ve çocukların aç kalması demek.

Bu insani maliyetin ötesinde, bu krizlerin yarattığı boşluk bölgesel güç dengelerini nasıl bir güvenlik açığına sürükleyecek?

Güvenlik açığı derken tam olarak neyi kastediyoruz; diplomatik korumaların bile yetersiz kaldığı bir ortamda yeni ittifaklar mı kuruluyor yoksa mevcutlar mı çöküyor?

Batı Şeria'da Belçika, Fransa ve Polonya konvoyuna yapılan saldırı aslında bu belirsizliği kanıtlıyor; Belçika'nın Kudüs Başkonsolosu Anick Van Calster bu durumu yeni bir tırmanış olarak tanımladı.

Bu tırmanış sadece sahada değil, masada da yaşanıyor; Mısır Meclisi'nin Suudi Arabistan'a askeri destek konusunu pazartesiye ertelemesi, bölgesel ittifaklarda bir duraksama dönemine girildiğini gösteriyor.

Erteleme değil, bir geri adım bu; Mısır, Suudi desteğinin maliyetini ve riskini şu an hesaplayamıyor.

Peki bu belirsizlik sokaktaki insana nasıl yansıyor, diplomatlar bile güvenli değilse halkın kendini güvende hissetmesi imkansız değil mi?

Asıl mesele Lavrov'un Manama'daki önerisi; Rusya, Körfez ülkelerine kolektif bir güvenlik sistemi teklif ederek Batı eksenine alternatif bir denge kurmaya çalışıyor.

Ben katılmıyorum, Lavrov'un önerisi bölgeye güvenlik değil, sadece yeni bir vesayet alanı getirir.

Ama veriler şunu söylüyor; Lavrov, belirleyici söz hakkının kıyıdaş ülkelere ait olması gerektiğini savunarak Körfez'in yalnızlaştırılmasını engellemeyi hedefliyor.

Kıyıdaş ülkeler dediği Irak ve Ürdün'ü de işin içine katınca, bu sistemin işlevselliği tamamen tartışmalı hale geliyor.

Mısır'ın ertelemesi de tam bu noktada, yeni ittifak modelleri arasında nerede duracağını seçmeye çalışıyor olabilir.

Mısır'ın seçimi güvenliğe değil, kendi iç dengelerine bağlı.

Ancak Batı Şeria'daki saldırıların boyutu, bu siyasi hesapların çok ötesinde bir kaosun kapıda olduğunu gösteriyor.

Yani bir tarafta Lavrov'un kolektif güvenlik denemesi, diğer tarafta diplomatik konvoyların bile hedef alındığı bir saha gerçekliği var.

Biri kağıt üzerinde denge arıyor, diğeri sahada kontrolü kaybediyor; ikisi de aynı amaca hizmet etmiyor.

Peki bu jeopolitik satranç tahtasındaki hareketlilik, Türkiye'deki ekonomik dengeleri ve anma törenlerini nasıl etkileyecek?

Bir yanda savunma sanayisinin sembol isimlerinden biri anılıyor, diğer yanda piyasayı sarsan tasfiye süreçleri sonuçlanıyor; bu tablo bugün cebindeki parayı korumaya çalışan biri için ne ifade ediyor?

Aslında iki farklı kutupta büyük bir hareketlilik var; Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz'ın açıkladığı üzere, tasfiye sürecindeki fonlardan 45 binden fazla yatırımcıya toplam 40,8 milyar TL ödeme yapıldı.

Bu ödemelerin Ziraat Bankası aracılığıyla gerçekleştirildiğini ve A1, Bulls ile Pardus portföylerindeki 66 ayrı fonu kapsadığını belirtmek lazım.

Peki bu ödeme, piyasadaki güveni gerçekten geri mi getiriyor yoksa sadece sönümlenmesi gereken bir krizi mi yönetiyor?

Veriler şunu söylüyor ki, SPK'nın 15 Ekim tarihli kararıyla tasfiye kapsamı genişletilince fon sayısı 131'den 65'e kadar geriledi, yani sistem daralarak temizleniyor.

Ekonomik rakamlar bu kadar sertken, toplumun bir diğer gündemi de Özdemir Bayraktar'ın vefatının beşinci yılı olması.

İletişim Başkanı Burhanettin Duran da bir anma mesajı yayımlayarak, Bayraktar'ın savunma sanayisine bıraktığı mirasa ve gelecek nesillere vereceği ilhama vurgu yaptı.

Ancak bu tür anmaların siyasi bir sembolizmden öteye geçip geçmediği her zaman tartışılır.

Bence burada sembolizmden ziyade, Baykar gibi kurumların yarattığı teknolojik katma değerin ekonomik bir gerçekliğe dönüştüğünü görmeliyiz.

Yine de insanların bu dönemde hem piyasadaki belirsizliği hem de bu tür toplumsal anmaları aynı anda sindirmesi zor.

Kaan, bu 40,8 milyar TL'lik nakit çıkışı piyasada bir likidite sıkışıklığı yaratır mı?

Görünen o ki, bu miktarın doğrudan yatırımcıya dönmesi piyasaya taze kan sağlayabilir ama tasfiye edilen fonların sayısı hala yüksek.

Katılmıyorum, asıl risk bu tasfiye sürecinin ne kadar süreceği ve yeni fonların bu boşluğu doldurup dolduramayacağı.

Sadece fonlar değil, Duran'ın Azerbaycan'ın bağımsızlığının 35. yılı için yayımladığı mesaj da diplomatik takvimde yerini aldı.

Masa ekonomi ve diplomasi arasında gidip gelirken, Alanya'da bir anda yükselen o gerginlikte neler yaşandı?

Alanya'daki o olayda durum maalesef ağırlaştı; 10 Ekim akşamı Fığla Mahallesi Bağcı Caddesi'ndeki oto yıkamacıda yaralanan Halil Topal, 8 gün sonra hastanede hayatını kaybetti. Böylece borç meselesiyle başlayan o tartışmada ölenlerin sayısı 3'e çıktı.

Sadece bir borç meselesi, bir oto yıkama işletmesini nasıl bu kadar hızlı bir mezarlığa dönüştürebilir? Bu sabah işine giden birinin, böyle bir gerginliğin bir cinayete evrileceğini öngörmesi mümkün mü?

İnsanlar artık en küçük anlaşmazlığı bile bir çözüm yolu olarak değil, bir güç gösterisi olarak görüyor; o sokaktaki gerginlik aslında çoktan birikmiş bir öfkenin patlamasıydı.

Selin'in bahsettiği o toplumsal öfke, ekonomik daralma dönemlerinde çok daha hızlı tetikleniyor; borç gibi en temel finansal gerginlikler, bu tip küçük ölçekli işletmelerde doğrudan fiziksel çatışmaya dönüşebiliyor.

Bence mesele sadece ekonomik değil, güvenlik mekanizmalarının bu tür yerel çatışmaları önlemedeki yetersizliği de bir risk faktörü.

Çetin, olay anında polis ve sağlık ekipleri bölgeye sevk edilmişti ama müdahale sonrası tablo bu hale geldi.

Katılmıyorum, müdahale hızı değil, o silahın o işletmeye nasıl girdiği ve tartışmanın o noktaya nasıl geldiği asıl soru.

Tartışmanın boyutu her zaman kanlı bitmiyor ama Alanya'daki bu tablo çok ağır; bugünlük bu kadar, yarın sabah enerji koridorlarındaki yeni kırılmaları konuşacağız, iyi geceler.