Orta Doğu'da Ateşkesin Çöküşü ve Küresel Piyasalarda Petrol Alarmı

Gazze'de ateşkesin sağladığı sessizlik yerini sivil yerleşimlerdeki yeni can kayıplarına bırakırken, Washington'daki askeri yardım tartışmaları diplomatik gerilimi başka bir boyuta taşıyor. Bugünün masasında Gazze'deki insani yıkımı ve bu yıkımın siyasi yansımalarını konuşacağız.

Haber merkezinden gelen son bilgilere göre, bugün sabaha karşı Gazze kentinin batısında, Şifa Tıp Kompleksi yakınlarındaki bir konuta düzenlenen saldırıda 39 yaşındaki Ekrem Bisam Yasin ile 36 yaşındaki eşi Dina Nebil Yasin hayatını kaybetti. Görgü tanıkları, İsrail ordusuna ait bir helikopterden roket atıldığını ve saldırı sonrası evde yangın çıktığını teyit ediyor.

Bu saldırıların ateşkes protokolü devam ederken gerçekleşmesi, sahadaki askeri operasyonların diplomatik metinlerden tamamen bağımsız bir rotada ilerlediğini gösteriyor. Yani kağıt üzerindeki anlaşma, sivil yerleşimlerin güvenliğini sağlamak konusunda hiçbir işlev görmüyor.

Çetin'in belirttiği bu kopukluk, aslında Sanders'ın ABD'deki çıkışıyla ekonomik ve stratejik bir boyuta evriliyor. Bernie Sanders, Trump'ın Netanyahu desteğine atıfla, Washington'ın İsrail'e yönelik askeri yardımları sonlandırması gerektiğini açıkça talep etti.

Sanders'ın bu talebi siyasi bir söylem mi yoksa hukuki bir yaptırım zemini mi, onu ayırmak lazım. Ancak askeri yardımın kesilmesi talebi, uluslararası hukukta devletlerin sorumlulukları açısından çok kritik bir eşik.

Peki Harun, bu yardım kesilmesi talebi pratikte bir yaptırım mekanizmasını tetikler mi?

Şu aşamada sadece bir senatörün beyanı olarak kalıyor, ancak kongre süreçleri farklı işler.

Haklısın, konuyu dağıtmayalım; peki bu gerilimin bir de dijital ve aşağılayıcı boyutu var, ne diyorsun Elif?

Ben-Gvir'in paylaştığı yapay zeka destekli o video, Gazze'de kalan Filistinlilere yönelik 'eşek' benzetmesi içeren çok ağır hakaretler barındırıyor. Videonun hem Arapça hem İbranice olarak yayınlandığı teyit edildi.

Bence asıl tehlike bu videonun sadece bir hakaret değil, bir tahliye politikasının dijital propagandası olması. Ben-Gvir, sivil halkı bölgeyi terk etmeye zorlayan psikolojik bir baskı kurmaya çalışıyor.

Bu psikolojik baskı, az önce belirttiğim askeri yardımların kesilmesi tartışmasıyla birleşince, bölgedeki istikrarsızlık riskini katlıyor. Veriler gösteriyor ki, diplomatik kanallar açık görünse de sahadaki söylem sertleşiyor.

Bu tür hakaret içerikli videoların uluslararası hukuk nezdinde bir 'nefret söylemi' olarak tescillenmesi süreci de başlı başına bir hukuki dosya.

Çetin, sence bu sert söylemler İsrail'in iç siyasetindeki bir hesaplaşmanın sonucu mu?

Kesinlikle, içerdeki aşırı sağın sahadaki kontrolü ele geçirme çabası bu.

Katılmıyorum, bu sadece iç siyaset değil; bu, bölgesel bir nüfus mühendisliği stratejisinin parçası olabilir.

İki farklı okuma var ve bu düğüm çözülmüyor. Peki, bu sivil saldırılar ve diplomatik kriz enerji koridorlarını nasıl etkileyecek?

Asıl mesele o koridorların güvenliği değil, Yemen'deki bu saldırının piyasaya verdiği sinyal; Brent petrolün 110 dolara dayanması artık sadece bir risk değil, doğrudan enflasyonist bir şok.

Şebve'deki saldırının boyutlarını netleştirmek gerekirse, Şebve Valisi Avad el-Vezir'in verilerine göre can kaybı 58'e yükselmiş durumda ve 200'den fazla yaralı var.

Bu sadece yerel bir trajedi değil, Husilerin balistik füze kapasitesini doğrudan enerji hatlarına yönlendirme tehdididir.

Saldırının hedef aldığı El-Alam eğitim kampındaki personelin durumuyla ilgili hukuki süreçten ziyade, bu operasyonun uluslararası hukuktaki savaş suçları boyutu tartışılmalı.

Peki Kaan, bu petrol fiyatı artışı sadece bir geçiş süreci mi yoksa kalıcı bir maliyet artışı mı?

Bence kalıcı bir maliyet artışına dönüşebilir çünkü arz güvenliği endişesi piyasaya bir kez yerleştiğinde geri dönüşü zor oluyor.

Katılmıyorum, arzın fiziksel olarak kesilmesi gerekmiyor, bu sadece bir algı yönetimi.

Algı yönetimi bile 110 dolarlık bir fiyatı tetikliyorsa, pratikte sonuç aynıdır Çetin.

Ancak Husilerin Suudi Arabistan'a yönelik İHA ve füze tehditleri devam ederken, piyasanın bu 'algı'yı fiyatlamaya devam etmesi kaçınılmaz görünüyor.

Enerji fiyatlarındaki bu dalgalanma tüm küresel dengeleri sarsacak gibi duruyor; peki bu gerilim Karadeniz'deki gıda güvenliğini ve savunma stratejilerini nasıl etkileyecek?

Enerji koridorundaki sarsıntıya bir de Karadeniz'in gıda koridoru eklendi, Kaja Kallas'ın Strazburg'daki açıklaması durumu netleştirdi.

Kallas, Rusya'ya ait olduğu düşünülen İHA'ların Karadeniz'de son 10 günde 6 saldırı gerçekleştirdiğini ve Moskova'nın temmuzdan beri gıdayı bir silah olarak kullandığını belirtti.

Bu durum sadece bir güvenlik sorunu değil, Kallas'ın vurguladığı gibi Afrika ve Orta Doğu'yu vuran bir ekonomik yaptırım mekanizmasına dönüşmüş durumda.

Peki bu gıda tehdidine karşı Türkiye'nin mühimmat tarafındaki hamlesi sadece bir savunma değil, bir stratejik bağımsızlık ilanı mı?

Bence tam tersi, bu bir bağımsızlık ilanından ziyade, artan maliyetlere karşı bir zorunluluk.

MKE'nin mühimmat kapasitesini artırma hamlesi, uluslararası hukukta devletlerin kendi savunma ihtiyaçlarını karşılama hakkı kapsamında değerlendirilmeli.

Hukuki boyuttan ziyade rakamlara bakarsak, MKE'nin 1,5 milyar doları aşan yatırımla 155 mm obüs mühimmatı kapasitesini 54 kat artırması başlı başına bir ölçek değişimi.

Çetin, hep sen soruyorsun, bir de sana soralım; bu kapasite artışı gerçekten Karadeniz'deki bu yeni 'gıda savaşı' senaryosuna bir yanıt mı?

Evet, çünkü mühimmatın sürekliliği sağlanmadan gıda rotalarını korumak imkansız.

Yatırımın Kırıkkale, Kırşehir ve Samsun'daki merkezlerde bu yıl tamamlanacağı bilgisi de bu stratejik takvimi destekliyor.

Savunma sanayiindeki bu devasa kapasite artışı, Avrupa'nın diplomatik manevra alanını nasıl daraltacak, Brüksel'deki trafiği birazdan açalım mı?

Brüksel'deki Egmont Sarayı'nda 10 yıl aradan sonra bir araya gelen bu heyet, sadece protokolü mü yeniliyor yoksa somut bir iş birliği zemini mi arıyor?

Bence bu sadece protokol değil, Kaan'ın az önce bahsettiği savunma kapasitesinin yarattığı yeni dengeye bir yanıt gibi duruyor; Türkiye'nin üç bakanla orada olması, göç ve güvenlik gibi maliyetli dosyalarda Belçika'ya bir ortaklık teklif ettiğini gösteriyor.

Ben buna katılmıyorum, Brüksel'deki bu hareketlilik güvenlik iş birliğinden ziyade Avrupa'nın Türkiye'yi göç yönetimi konusunda bir tampon bölge olarak kullanma çabasıdır.

Çetin, az önce bahsettiğin tampon bölge meselesine ek bir veri sunayım; toplantı metninde özellikle 'güvenlik ve göç' vurgusunun yapıldığı teyit edildi.

Adalet Bakanı Akın Gürlek'in de masada olması, işin sadece sınır güvenliği değil, suçluların iadesi ve hukuki süreçlerin koordinasyonu boyutuna da işaret ediyor.

Peki Kaan, hep biz soruyoruz, bir de sana soralım; bu diplomatik yakınlaşmanın ekonomik bir karşılığı olacak mı?

Veriler şu an için doğrudan bir ticaret artışı vaat etmiyor ama diplomatik normalleşme, orta vadede Belçika üzerinden Avrupa pazarlarına girişin önünü açabilir.

Peki, bu diplomatik trafiğin gölgesinde kalan, sınır ötesindeki asayiş operasyonlarının uyuşturucu rotalarıyla bağlantısı ne olacak?

Sınırların ötesindeki hareketlilik sadece siyaseti değil, yerel asayişi de doğrudan etkiliyor; İstanbul'da 10 ton maddenin imhası ve havalimanlarındaki devasa yakalamalar bu savaşın ne kadar büyük olduğunu kanıtlıyor.

İstanbul İl Emniyet Müdürü Selami Yıldız'ın ifadesiyle bu bir 'topyekûn savaş' ve 14 Ekim'de bir fabrikada 10 ton uyuşturucu yakılarak imha edildi.

Burada önemli olan, imha edilen bu 10 tonun yargılaması tamamlanmış ve hukuken el konulmuş kesinleşmiş dosyalara ait olmasıdır.

Hukuki süreç bitse de ekonomik döngü bitmiyor; havalimanlarında 253 operasyonda yakalanan 8 ton 875 kilo madde, suç ağlarının finansal hacminin ne kadar devasa olduğunu gösteriyor.

Bence bu rakamlar sadece bir başarı tablosu değil, aynı zamanda kaçakçıların yöntem değiştirdiğinin bir kanıtı.

Ama Çetin, havalimanındaki yakalamalar suç trafiğinin kesildiğini göstermiyor mu?

Tam tersi, Nurhak Demirtaş'ın belirttiği gibi yoğun kargo trafiği bu kaçakçılar için bir kamuflaj alanı yaratıyor.

Gözaltı ile tutuklama arasındaki farkı burada net görmeliyiz; havalimanlarındaki yüzlerce kişinin tutuklanması sürecin bir parçası ancak asıl mesele bu ağın finansal kaynağını kurutmak.

Kesinlikle, Menemen'de yakalanan o 1 kilogram metamfetamin ve silahlar, büyük ağların mikro dağıtım noktaları gibi duruyor.

Kaan, sence bu operasyonlar suçun maliyetini artırıp piyasayı gerçekten daraltır mı?

Hep sen soruyorsun İpek, bir de biz soralım: Bu imha operasyonları sence sokaktaki satıcıyı korkutur mu?

Sadece operasyonun etkisini merak ediyorum, topu sana geri atıyorum.

Bana sorarsanız, yakalanan miktar arttıkça uyuşturucu birim fiyatı yükselir ve bu da suç örgütlerini daha agresif hale getirir.

Hukuken bu agresifleşme, suçun niteliğini değiştirip daha ağır yaptırımlar gerektiren yeni suç türlerini beraberinde getirebilir.

Peki, bu suç ağlarının finansal izini sürmek ne kadar mümkün? Bursa'daki o tuhaf nota meselesinde her şeyin bir maliyeti var mı?

Maliyetten ziyade farkındalığa odaklanmış bir durum var; Bursa'da Nilüfer Kadın Korosu Derneği'nden 175 kadın, Karaman Dernekler Yerleşkesi'nde bir araya geldi.

Bu tür sivil inisiyatiflerin toplumsal maliyeti düşürdüğünü söyleyebilirim; Dr. Aysel Gürel'in hazırladığı o özel beste, kamuoyuna yapılacak bilgilendirme kampanyalarının çok daha organik bir kanalını oluşturuyor.

Bence bu sadece bir farkındalık etkinliği olarak kalıyor.

Aslında sadece bir etkinlik değil, yaşları 37 ile 80 arasında değişen ve müzik eğitimi almamış kadınların bu sürece dahil olması çok önemli bir veri.

Erken teşhisin hayati önemini vurgulamaları, sağlık hakları açısından toplumsal bilinci güçlendiriyor.

Hep sen soruyorsun, bir de sana soralım; bu kadar sert ve teknik konulardan sonra bu koro hikayesi masayı gerçekten yumuşatır mı?

Günün yoğun gündeminde bu tip bir dayanışma örneği, aslında ihtiyacımız olan o insani dengeyi sağlıyor.

Belki de en çok ihtiyacımız olan şey budur; bugünü burada noktalıyoruz, yarın sabah yine aynı masada görüşmek üzere, iyi akşamlar.