Küresel Satranç: St.

Bir yanda Basra Körfezi'ndeki yangının yarattığı enerji belirsizliği, diğer yanda St. Petersburg'dan yükselen yeni bir ittifak sesi... Bugün küresel dengelerin gerçekten mi değiştiğini, yoksa sadece eski bir oyunun yeni dekorlarını mı izlediğimizi anlamaya çalışacağız.

St. Petersburg'daki 31. Olağan Toplantı'da Çin Başbakanı Li Qiang, uluslararası düzenin karmaşık bir dönemden geçtiğini vurguladı. Li, Çin ve Rusya'nın dünyadaki nadir istikrar unsurları olduğunu belirterek Şanghay İşbirliği Örgütü ve BRICS vurgusu yaptı.

Li Qiang'ın bu söylemi, aslında ekonomik bir bloklaşmanın sinyali gibi duruyor. Geçen yılın aynı dönemine kıyasla BRICS içindeki ticaret hacmindeki artış, bu retoriğin sadece kağıt üzerinde kalmadığını, somut bir finansal koridor oluşturmaya çalıştıklarını gösteriyor.

Bence bu sadece diplomatik bir illüzyon.

Neden böyle düşünüyorsun Çetin?

Çünkü Çin'in ekonomik çıkarları, Rusya'nın askeri riskleriyle her zaman örtüşmez; benzer durumda 2014'te de benzer bir bloklaşma söylemi vardı ama sonuç değişmedi. Sadece hegemonyaya karşı ortak bir söylem geliştiriyorlar, gerçek bir kurumsal yapı henüz masada değil.

Hukuki açıdan bakıldığında, bu tür stratejik ortaklıkların uluslararası antlaşmalarla ne kadar bağlayıcı olduğu ve mevcut küresel normları nasıl etkileyeceği hala büyük bir soru işareti.

Peki, bu yeni bloklaşma sadece bir savunma refleksi mi yoksa gerçekten yeni bir dünya düzeninin temeli mi? Bu sorunun cevabını ararken, Ukrayna ve Suudi Arabistan'daki hareketliliğin perde arkasında neler olduğunu birazdan konuşacağız.

Stratejik bloklaşmaların teorik tartışmasını bir kenara bırakıp sahadaki somut ve kanlı tabloya, yani Ukrayna ve Suudi Arabistan'daki son gelişmelere bakalım.

Dammam'daki saldırı sonrası GACA, biri Hindistan uyruklu toplam 2 kişinin öldüğünü ve 8 kişinin yaralandığını teyit etti; Ukrayna'da ise Zelenskiy, 12 bölgeye yapılan füze saldırılarında 2 kişinin öldüğünü, 34 kişinin yaralandığını duyurdu.

Bu sivil kayıplar aslında bölgesel istikrarsızlığın maliyetini gösteriyor; özellikle Suudi Arabistan'da havalimanı gibi kritik bir noktanın hedef alınması, enerji koridorlarındaki risk primini doğrudan yukarı çekecektir.

Bence bu sadece bir risk primi meselesi değil, doğrudan bir güvenlik mimarisinin çöküşü.

Ancak Çetin, bu tür asimetrik saldırıların her zaman büyük bir bölgesel savaşı tetikleyeceğini varsaymak verilerle pek uyuşmuyor.

Veriler şunu söylüyor: Suudi ordusunun 4 İHA'yı imha etmesi, savunma kapasitesinin hala çalıştığını ama saldırganların artık en yumuşak noktaları denediğini kanıtlıyor.

Burada önemli olan, saldırıların hedef aldığı sivil altyapının uluslararası insancıl hukuk nezdindeki statüsüdür.

Zelenskiy'in belirttiği üzere Ukrayna'da metro ve manastır gibi sivil yapılar da bu saldırılardan hasar görmüş durumda.

Sivil yerleşimlerin hedef alınması, savaş suçları kapsamında değerlendirilecek bir usul hatası değil, doğrudan bir ihlaldir.

Yani bu saldırılar sadece askeri değil, toplumsal dokuyu ve hukuki normları da hedef alıyor diyebilir miyiz?

Kesinlikle, çünkü bu bir strateji değil, doğrudan bir yıldırma politikası.

Peki, bu bölgesel gerilimlerin küresel siyasetin kalbine, yani ABD'deki seçim atmosferine ve İsrail'in bu denklemdeki konumuna nasıl sirayet edeceğini birazdan açalım mı?

Demokratların Trump ve Adalet Bakanlığı'na açtığı dava, seçim güvenliği tartışmalarını bir üst perdeye taşıdı.

Washington Bölge Mahkemesi'ne sunulan 44 sayfalık dilekçede, eyaletlerdeki seçmen listelerinin vatandaşlık gerekçesiyle temizlenmesi için yürütme organının baskı kurduğu iddia ediliyor.

Burada asıl mesele, seçmen listelerinden çıkarma işleminin yasal bir idari süreç mi yoksa demokratik katılımı engellemeye yönelik bir müdahale mi olduğunun mahkemece belirlenmesi.

Veriler gösteriyor ki bu dava, 3 Kasım'daki Kongre ara seçimleri öncesinde siyasi kutuplaşmayı hukuki bir çatışmaya dönüştürüyor; yani sadece bir usul tartışması değil, doğrudan sandığın meşruiyet savaşı.

Bence durum tam tersi; bu davalar aslında sistemin kendi kendini koruma mekanizması ve Trump'ın seçim güvenliği üzerinden kurmaya çalıştığı baskıya karşı bir savunma hattı.

Katılmıyorum, çünkü dilekçedeki tehdit iddiaları doğrudan Adalet Bakanlığı'nın tarafsızlığını hedef alıyor.

İddia ile gerçek farklıdır; bu hamle sadece seçmen tabanını konsolide etmek için kurgulanmış bir siyasi manevradan ibaret olabilir.

İçerideki bu hukuk savaşı sürerken, dışarıdaki İsrail meselesi de Kongre'de farklı bir kırılma yaratıyor.

Temsilciler Meclisi Üyesi Ramirez, İsrail'e yönelik silah yardımlarının durdurulması için bir yasa tasarısı önerdi ve Gazze'deki durumu soykırım olarak nitelendirdi.

Ramirez'in bu çıkışı, ABD'nin geleneksel dış politika doktriniyle doğrudan çatışıyor ve Kongre içinde kontrol edilmesi güç bir blok oluşturma riski taşıyor.

Peki, bu iç siyasi ve dış politika gerilimi, Türkiye'nin kendi ekonomik borçluluk dengeleri ve beklenen büyüme rakamları üzerinde nasıl bir gölge oluşturacak?

Bunu açalım: bir yanda Bakan Şimşek'in düşük borçluluk vurgusu var, diğer yanda ise tüketicinin cebindeki yangın.

Aslında iki veri de kendi içinde tutarlı görünüyor; TÜİK verilerine göre tüketici güven endeksi ekimde yüzde 7,7 azalarak 84,8'e geriledi ve bu son dokuz ayın en düşük seviyesi.

Bence bu tutarlılık değil, tam tersine bir kopuş.

Neden öyle düşünüyorsun Çetin?

Bakan Şimşek'in bahsettiği düşük borçluluk makro bir dayanıklılık sağlıyor olabilir ama tüketicinin maddi durum endeksinin yüzde 9,3 düşerek 68,3'e gerilemesi, bu dayanıklılığın halka henüz ulaşmadığını gösteriyor.

TÜİK ve TCMB iş birliğiyle yapılan ankette, tüketicilerin mevcut maddi durumlarına dair beklentilerindeki bu sert düşüş tescillenmiş durumda.

Burada borçluluk kavramını netleştirmek lazım; devletin borç seviyesi ile hanelerin kredi yükü farklı hukuki ve ekonomik sonuçlar doğurur.

ben şunu eklemeliyim ki, Şimşek'in vurguladığı küresel hasılaya oranla düşük borçluluk, ekonomik şoklara yanıt verme kapasitesini artırıyor; yani devletin manevra alanı var.

Manevra alanı olması, tüketicinin güven kaybını telafi etmeye yetmiyor.

Yani makro veriler iyileşme vaat ederken, mikro veriler sert bir daralma sinyali veriyor, öyle mi?

Görünen o ki, makro dengeler kurulurken mikro beklentilerde ciddi bir uyumsuzluk yaşanıyor.

Peki, bu ekonomik iç gerilim, Türkiye'nin sınır ötesindeki güvenlik mimarisini ve savunma sanayii harcamalarını nasıl etkileyecek?

Aslında bu iki gelişme, yani İstanbul'daki R4+E3 zirvesi ve Libya mutabakatının onaylanması, Türkiye'nin bölgesel bir dengeleyici olma stratejisinin somut çıktıları olarak okunabilir. Özellikle R4 grubunun Türkiye, Mısır, Pakistan ve Suudi Arabistan'dan oluşması, enerji ve ticaret koridorları üzerindeki ağırlığımızı artırıyor.

Bence bu durum bir dengeleyici olmaktan ziyade, çok fazla aktörü aynı masaya çekerek riskin dağıtılması anlamına geliyor. E3 grubunun, yani Almanya, Fransa ve Birleşik Krallık'ın bu formatta olması, yerel çıkarların küresel güç rekabetine kurban edilme ihtimalini artırıyor.

Çetin, masadaki aktörlerin profili aslında Dışişleri Bakanlığı'nın vurguladığı o çok taraflı diplomasi modelini destekliyor. Yarın İstanbul'da Almanya'dan Wadephul, Birleşik Krallık'tan Miliband ve Fransa'dan Barrot gibi isimler bizzat masada olacak.

Ama mesele sadece kimin masada oturduğu değil, masadan neyle kalkıldığı; Libya'daki mutabakatın Temsilciler Meclisi tarafından 20 Ekim'de onaylanması, deniz yetki alanları konusunda hukuki zeminimizi perçinledi.

Libya tarafındaki bu onay, mutabakatın uluslararası hukuk nezdindeki geçerliliğini ve uygulanabilirliğini bir üst aşamaya taşıyor. Ancak bu sürecin sahada, yani deniz yetki alanlarının fiili kullanımında nasıl bir hukuki koruma sağlayacağını görmemiz lazım.

Hukuki zemin tek başına yetmez, saha gerçekleri her zaman kağıt üzerindeki metinleri zorlar.

İşte bu yüzden MSB'nin MEHDEN-26 kapsamında paylaştığı elektronik harp denemeleri görüntüleri, bu stratejik hamlelerin arkasındaki teknik kapasiteye işaret ediyor. Yani sadece masada değil, sahada da bir caydırıcılık mekanizması kurulmaya çalışılıyor.

Katılmıyorum, bu tür teknolojik gösteriler bazen sadece birer göz korkutma operasyonu olarak kalabiliyor.

Veriler ise bunun sadece bir gösteri olmadığını, yeni geliştirilen sistemlerin etkinliğini tespit etmek için Hava Kuvvetleri bünyesinde yapıldığını gösteriyor.

MSB'nin açıklamasına göre, bu denemelerin temel amacı mevcut sistemlerin yanı sıra yeni geliştirilenlerin taktiksel ihtiyaçlarını belirlemek.

Teknik bir kapasite artırımı ile siyasi bir hamlenin eş zamanlı yürütülmesi, savunma sanayii harcamalarının stratejik bir plan dahilinde olduğunu kanıtlar nitelikte.

Peki, bu kadar çok cephede aynı anda oyun kurmaya çalışmak maliyet yönetimini nasıl etkileyecek?

Kaan'ın sorduğu o maliyet sorusu aslında az önce konuştuğumuz ekonomik iç gerilimle doğrudan bağlantılı; yani savunma harcamaları ile bütçe disiplini arasında çok ince bir çizgi var.

Diplomasi ve savunma hattı arasındaki bu denge, Türkiye'nin önümüzdeki dönemdeki en büyük sınavı gibi görünüyor; kararı dinleyiciye bırakıyoruz.

Peki, Mersin'deki cinayet davasında yeni bir delil mi ortaya çıktı, dosyadaki o kritik eksiklik nasıl giderildi?

Dosyadaki boşluk aslında adli tıp raporuyla doldu; maktullerin yangından önce öldürüldüğü kesinleşti. Savcı, C.Ö. için iki kez ağırlaştırılmış müebbet ve 27 yıl hapis istedi.

Mütalaanın bu şekilde netleşmesi usul açısından önemli ancak mahkemenin bilirkişi raporundaki teknik detayları hükme nasıl geçireceği asıl mesele. Ağırlaştırılmış müebbet talebi, suçun işleniş biçimindeki canavarlık unsurlarına dayanıyor.

Bence bu mütalaa, olayın bir kaza değil, planlı bir tasfiye olduğunu kanıtlayan ekonomik veya kişisel bir motivasyonun izini sürüyor. Veriler, yangının sadece bir örtbas yöntemi olarak kullanıldığını çok net gösteriyor.

Katılmıyorum, burada motivasyondan ziyade operasyonel bir hata var. Yangın süsü verilmiş bir cinayette delillerin bu kadar hızlı çürütülmesi, aslında suçun kurgusundaki zayıflığı gösteriyor.

Zayıflık değil, Çetin, sadece yangın sonrası ilk incelemede yanıltıcı bir tablo çizilmiş.

Ama maliyet kısmına bakarsak, bu tür kurgulu cinayetlerde yargı sürecinin uzaması kamu güvenine olan inancı daha çok zedeliyor.

Adli tıp raporuyla şekillenen bu davanın sonucunu hep birlikte bekleyeceğiz; Mersin'deki bu karanlık dosya, adaletin yangını söndürüp söndüremeyeceğini gösterecek. Katıldığınız için teşekkürler, yarın sabah yeni gelişmelerle tekrar buradayız.