Dünya Ateş Hattında: Gazze'de Gıda Silahı, Trump'ın İran Resti ve Nükleer Felaket Riski

Bir annenin fırından aldığı tek bir somun ekmek için saatlerce sıra beklemesi veya hastanedeki bir bebeğin cihazının durması artık birer tesadüf değil, birer strateji gibi görünüyor. Gazze'de un sevkiyatının durmasıyla fırınların kapanması ve hastanelerin yakıt kriziyle karanlığa gömülmesi, bugün masamızın en ağır başlığı.

Sosyal Kalkınma Bakanlığı'nın yazılı açıklamasına göre, un ve fırın malzemelerinin girişinin engellenmesi doğrudan sivillere karşı gıdanın bir silah olarak kullanılması demek. Bakanlık bu durumu Dördüncü Cenevre Sözleşmesi'nin açık bir ihlali olarak tanımlıyor.

Grafiklerdeki o büyük rakamlar fırınların kapandığını söylüyor ama sahada bu, çocukların boş tabakla kalması demek. Un gelmeyince sadece ekonomi değil, hayatta kalma mücadelesi de bitiyor.

Bu sadece bir lojistik sorun değil, mekanizmayı şöyle okumak lazım: Un sevkiyatına el konulduğunda, bu durum doğrudan sivil popülasyonun direnç kapasitesini kırmayı hedefleyen bir baskı aracına dönüşüyor. Geçen haftaki enerji kısıtlamalarıyla birleşince, bu bir bütünlük arz ediyor.

Baskı aracı demek yerine, uluslararası hukukun nasıl etkisizleştiğine bakmak lazım; çünkü bu durum sadece bir kısıtlama değil, doğrudan bir ihlal.

Ben buna katılmıyorum, bu bir ihlalden ziyade savaşın yeni bir doktrini haline geldi.

Doktrin dediğin şey, bir hastanenin jeneratörünün yüzde 70'inin çalışmamasıysa, bu doktrin değil doğrudan savaş suçudur.

Ama askeri operasyonun devamlılığı için bu tür kısıtlamaların kaçınılmaz bir yan ürün olduğu savunuluyor.

Yan ürün değil, Kerem Ebu Salim'de yardım tırlarının önüne geçen milletvekillerini gördüğümüzde bunun planlı bir eylem olduğunu anlıyoruz.

Kaan ve Çetin, bu iki farklı bakış açısını birleştirelim; bir taraf bunu savaşın bir sonucu, diğer taraf ise kasıtlı bir silah olarak görüyor. Peki, bu durumun uluslararası hukuk üzerindeki geri dönülemez etkisi ne olur?

Burada bir düzeltme yapmam gerekiyor; az önce bahsedilen jeneratör sorunu sadece yakıtla sınırlı değil, Sağlık Bakanlığı yağ ve yedek parça krizini de özellikle vurguladı.

Yani sadece yakıt bitmiyor, motorlar da yağsızlıktan yanıyor, bu da durumu daha da kötüleştiriyor.

Veriler şunu gösteriyor ki, Nasır Hastanesi gibi merkezlerde aylık 2 bin 500 litrelik yakıt ihtiyacı bile karşılanamıyor.

Milletvekili Malinovsky'nin tırların önüne geçmesi, bu sürecin devlet eliyle veya göz yumularak yapıldığının en net kanıtı.

Bir yanda hukuki boşluklar, diğer yanda tırların önüne yatan aktivistler; peki bu insani tıkanıklık, bölgedeki siyasi dengeleri nasıl değiştirecek? Trump'ın İran'a yönelik sert mesajları bu kaosu daha da derinleştirecek mi?

Trump sadece söylemle yetinmiyor, Hürmüz ve Basra Körfezi'ndeki saldırılarla aslında rejim değişikliği için gerekli olan askeri baskı zeminini hazırlıyor. Rejimin zayıfladığını iddia etse de, gemilere yapılan saldırılar bu zayıflığın bir illüzyon olduğunu gösteriyor.

Aslında saldırıların kapsamı Trump'ın tarif ettiğinden daha geniş; İran Devrim Muhafızları Ordusu'nun Basra Körfezi'nin kuzeyinde, petrol yükünü gemiden gemiye aktaran dört gemiyi eş zamanlı olarak vurduğu teyit edildi.

Elif'in belirttiği bu eş zamanlı saldırı verisi, Trump'ın 'askeri olarak zayıflatıldılar' tezini doğrudan çürütüyor. Geçen yılın aynı dönemine göre bölgedeki deniz trafiği güvenliği son üç ayda en düşük seviyesine geriledi.

Bu gemi saldırıları sadece siyaset değil, doğrudan yakıt fiyatlarına yansır. Petrol yükü taşıyan gemiler vurulursa, bu pazar arabasındaki yağın ve benzinin fiyatına doğrudan zam olarak döner.

Peki, bu ekonomik baskı ve askeri gerilim, Trump'ın istediği o rejim değişikliğini tetiklemek yerine tam tersine bir bölgesel savaşı mı tetikler?

Bence tam tersi; Trump bu riski göze alıyor çünkü mevcut statükonun sürdürülebilir olmadığını düşünüyor.

Gerilim bu kadar tırmanmışken, asıl korkutucu olan enerji hatlarındaki bu kırılma mı yoksa Zaporijya'daki nükleer tesislerden gelen o karanlık sinyaller mi?

Zaporijya meselesi sadece bir enerji krizi değil, doğrudan bir nükleer şantaj mekanizmasına dönüştü. Rosatom Başkanı Likhachev'in Moskova'daki açıklaması, Ukrayna'nın saldırılarını sivil tesis hedefi olarak tanımlayarak olayı küresel bir felaket eşiğine çekmeye çalışıyor.

Likhachev'in ifadesini biraz açalım; Rosatom yönetimi saldırıların askeri hedeflerden ziyade sosyal tesislere yönelik olduğunu iddia ediyor. Ancak bu iddiaların teyit edildiğine dair Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'ndan henüz resmi bir veri gelmedi.

Bu belirsizlik, bölgedeki risk primini matematiksel olarak imkansız bir noktaya taşıyor. Eğer Likhachev'in öngördüğü o bölgesel felaket senaryosu gerçekleşirse, bu sadece Ukrayna'yı değil, Avrupa'nın enerji arz güvenliği dengelerini de kökten sarsar.

Grafiklerle uğraşırken asıl meseleyi kaçırıyoruz; nükleer bir sızıntı demek, o bölgedeki tarım ve gıda zincirinin tamamen kopması demek.

Peki, bu felaket uyarısı sadece bir diplomatik manevra mı yoksa gerçekten geri dönülemez bir eşikte miyiz?

Bence ikisi de değil, bu bir stratejik risk yönetimi başarısızlığı. Kurumlar ve uluslararası denetçiler bu şiddet artışına karşı henüz somut bir bariyer kuramadı.

Bu güvenlik çıkmazı devam ederken, tüm bu gerilimin ortasında diplomasi trafiği neden rotayı başka bir yere, daha sakin görünen ama aslında çok daha stratejik bir düğüm noktasına kırıyor?

İstanbul'da yedi ülkeyi aynı masaya oturtan o yeni diplomatik formata bakalım: R4+E3 masasında kimler var ve bu oyunun kurallarını kim yazıyor?

Hakan Fidan başkanlığında yarın İstanbul'da toplanacak olan bu formatta, Türkiye, Mısır, Pakistan ve Suudi Arabistan'dan oluşan R4 grubuna; Almanya, İngiltere, Fransa ve Mısır gibi ülkeler de E3 kanadıyla eşlik edecek.

Almanya ve İngiltere'nin bu masaya dahil edilmesi, formatın tarafsızlığını değil, Batı'nın bölgeye yeniden müdahale arayışını gösterir.

Bence bu okuma çok keskin; aslında Türkiye, Kanada ile Ankara'da imzaladığı savunma ve enerji anlaşmalarıyla elini güçlendirirken, İstanbul'daki bu toplantıyla bölgesel aktörleri Batı'nın denetimine değil, kendi kurduğu yeni bir dengeye çekmeye çalışıyor.

Diplomatik denge falan dinlemiyoruz ama bu kadar farklı ülkenin İstanbul'da buluşması demek, şehrin trafiği ve turizm harcamaları için ciddi bir hareketlilik demek.

Peki, bu hareketlilik sadece turizmle mi sınırlı kalacak, yoksa bu diplomatik trafiğin ekonomik bir karşılığı var mı?

Kesinlikle var; Kanada ile imzalanan üç ayrı anlaşma, özellikle savunma ve enerji alanında uzun vadeli sermaye akışının önünü açıyor.

Aslında Kaan, Kanada ile yapılan anlaşmalar sadece savunma değil, hava ulaştırmasını da kapsıyor; yani lojistik bir koridor da hedefleniyor.

Lojistik koridoru kurmak kolay, peki bu koridorun güvenliğini sağlayacak kurumlar hazır mı?

Güvenlik meselesi tam da burada devreye giriyor; TDT zirvesi öncesi Ankara'da Ömüraliyev ile yapılan görüşme, Türk dünyasıyla olan entegrasyonun bu yeni savunma kapasitesiyle destekleneceğini gösteriyor.

Grafiklerdeki o büyük stratejik iş birlikleri, bizim marketteki et fiyatına veya mazot maliyetine ne zaman yansıyacak?

Meral, enerji anlaşmaları doğrudan maliyet düşürmez ama enerji arz güvenliği sağlandığında enflasyonist baskı azalır, veriler bunu gösteriyor.

Veriler öyle diyebilir ama jeopolitik kırılganlıklar her an o maliyetleri ikiye katlayabilir.

Yani bir yanda İstanbul'da kurulan devasa bir diplomasi masası, diğer yanda Ankara'da derinleşen savunma ve bölgesel ittifaklar var; peki bu enerji ve savunma trafiği, Avrupa'nın enerji açlığını kapatmak için bir araç mı?

Bence tam olarak bu; Kanada ile yapılan enerji iş birliği, Türkiye'nin bir enerji hub'ı olma iddiasını tahkim ediyor.

Bu enerji ve güvenlik dengeleri kurulmaya çalışılırken, asıl büyük krizin kapıda olduğu bir alan var: Enerji savaşları, Kuzey Akım ve Rusya'nın bir sonraki hamlesi ne olacak?

Rusya'nın bu hamlesi aslında bir rest çekmekten ziyade, Avrupa'daki maliyet artışını bir kaldıraç olarak kullanma stratejisi. Dmitriyev'in İstanbul'daki Verona Avrasya Ekonomik Forumu'nda belirttiği gibi, enerji fiyatlarının iki ila üç kat artması, siyasi kararları ekonomik zorunluluklara dönüştürebilir.

Burada bir noktayı netleştirmem gerekiyor; Dmitriyev bu açıklamayı yaparken boru hatlarının teknik olarak çalışmaya hazır olduğunu değil, ekonomik şartların bu süreci kaçınılmaz kılacağını vurguladı.

Ekonomik zorunluluklar güvenlik açığı yaratıyorsa, bu bir zafer değil, Avrupa için stratejik bir bağımlılık tuzağıdır.

Siyasetçiler ne derse desin, bu fiyat artışı pazar tezgahına yansıdığında kimse 'stratejik bağımlılık' diye düşünmüyor.

Peki, bu maliyet baskısı Avrupa'yı gerçekten Rus gazına geri mi döndürecek, yoksa yeni bir enerji rotası mı inşa edilecek?

Bence asıl soru şu; şirketlerin kâr marjı, devletlerin güvenlik doktrinlerinden daha mı ağır basıyor?

Maliyetlerin ve güvenlik dengelerinin bu kadar sıkıştığı bir dünyada, bir sonraki durak neresi olacak: Nijerya'daki çocukların geleceği mi yoksa mercan resiflerinin kaybı mı?

Nijerya'daki tabloyu ve okyanuslardaki kaybı birleştirdiğimizde, karşımızda sadece bir çevre sorunu değil, biyolojik bir çöküş var gibi görünüyor.

Mesele sadece ekosistem değil, Nijerya'da 80 milyon çocuğun kurşun riski altında olması demek, bu çocukların büyüyeceği bir gelecek kalmayacaksa mutfakta neyi pişireceğiz?

Meral haklı, bu bir kalkınma maliyeti meselesi; Bakan Salako'nun 'Tespitten Önlemeye' temasıyla yaptığı vurgu, aslında bu riskin ekonomik bir yük olarak geri döneceğini gösteriyor.

Aslında Bakan Salako sadece bir temadan bahsetti, doğrudan maruziyet kaynaklarının ortadan kaldırılmasının zorunlu olduğunu belirtti.

Kaynakları ortadan kaldırmak kolay mı? Kurşun maruziyeti sadece bir çevre sorunu değil, bir güvenlik açığıdır.

Güvenlik açığı falan anlamam, 80 milyon çocuk demek, bir neslin biyolojik olarak felç olması demek.

Buna paralel olarak IUCN raporuna bakarsak, mercan resiflerinin yüzde 96'sının yok olma riskiyle karşı karşıya olması küresel gıda zincirini de vuracak.

IUCN raporuna göre bu yok oluş süreci 2075 yılına kadar tamamlanabilir.

2075 çok uzak bir tarih gibi duruyor ama mercanların kaybı deniz ticaret yolları ve kıyı güvenliği için çok daha yakın bir tehdit.

Deniz ticaretini boşverin, mercanlar ölürse balık biter, balık biterse pazar fiyatı uçup gider.

Meral'in dediği gibi, mercan resiflerinin kaybı aslında okyanus ekonomisinin temeli olan biyolojik sermayenin iflası anlamına geliyor.

Yani hem Nijerya'da çocukların sağlığı hem de okyanuslardaki yaşam, aslında aynı büyük çöküşün parçaları mı?

Bence ikisi de aynı madalyonun iki yüzü: kontrol edilemeyen çevresel ve endüstriyel riskler.

Sonuçta ne kadar zirve yapılırsa yapılsın, eğer bu çocuklar ve denizler yok olursa masadaki hesap da tutmaz.

Görünen o ki dünya, hem biyolojik hem de çevresel bir kuşatmanın ortasında kalmış durumda; bugünlük bizden bu kadar, yarın Antalya'daki COP31 hazırlıklarının perde arkasına bakacağız, iyi akşamlar.