Dünya Çalkalanıyor: Venezuela'da Deprem Bilançosu, Trump'ın İran Resti ve Erbil'de İHA Alarmı

5 bin 398 kişi, Venezuela'daki son depremlerin sadece resmi can kaybı bilançosu. Bugün masada bu devasa yıkımın insani ve ekonomik boyutlarını, ardından Orta Doğu'daki gerilimi konuşacağız.

Ulusal Meclis Başkanı Jorge Rodriguez'in az önce paylaştığı verilere göre, 24 Haziran'daki sarsıntılarda ölü sayısı 52 artarak bu rakama ulaştı; yaralılar ise 16 bin 740 kişi olarak teyit edildi.

Bu tablo sadece bir can kaybı meselesi değil, UNDP'nin maliyet tahminlerine bakılırsa ekonomik bir çöküşün tetikleyicisi olabilir. Veriler, fiziksel hasarın boyutunun çok daha derinleşeceğini gösteriyor.

Bence durum o kadar karanlık değil.

Bu kadar büyük bir yıkımda nasıl iyimser olabilirsin Çetin?

Rodriguez'in belirttiği 30 bini gönüllü olmak üzere 60 bin kişilik seferberlik, toplumsal direncin hala çok yüksek olduğunu kanıtlıyor. Bu kadar hızlı organize olan bir yapı, lojistik krizi yönetebilir.

Çetin'in bu iyimserliği, 16 bin yaralının sağlık sistemine yükünü görmezden gelmek oluyor bence.

Lojistik ve sağlık sistemindeki bu büyük çatlağı bir kenara bırakırsak, bölgedeki hareketlilik başka bir cephede daha farklı bir alarmı tetikliyor.

Erbil'deki hava savunma sistemlerinin devreye girmesiyle birlikte, gerilimin sadece saha olaylarıyla sınırlı kalmadığını, diplomatik kanalların da kapandığını görüyoruz.

Evet, İngiltere Dışişleri Bakanlığı bölgedeki güvenlik risklerini gerekçe göstererek İran'daki tüm diplomatik personeli geçici olarak geri çektiğini resmen duyurdu. Bakanlık, büyükelçilik faaliyetlerinin uzaktan yürütüleceğini ve vatandaşlara yüz yüze konsolosluk hizmeti verilemeyeceğini belirtti.

İngiltere'nin bu kararı, bölgedeki risk algısının ne kadar somutlaştığını gösteriyor. Tahran ile Londra arasındaki iletişim kanallarının fiziksel olarak boşaltılması, olası bir kriz anında kriz yönetimini çok daha zorlaştıracaktır.

Bence bu bir geri çekilme değil, kontrollü bir mesafe koyma hamlesidir. Diplomatik personelin çekilmesi, sahadaki gerilimin bir sonucu olmaktan ziyade, diplomatik bir manevra alanı yaratmak için kullanılıyor.

Manevra alanı mı, yoksa bir kaçış mı? İngiltere'nin 'destek sağlayamayacağız' uyarısı, riskin yönetilemez seviyeye geldiğinin bir kanıtı.

Tam tersine, riskin farkında olup personeli korumak profesyonel bir yaklaşımdır.

Peki, Erbil'deki İHA meselesine dönersek; bu savunma refleksi bölgedeki dengeyi nasıl etkiler?

Iraklı güvenlik kaynakları, Başkonsolosluğu hedef alan 4 İHA'nın tespit edildiğini ve koalisyon güçlerine ait sistemlerle etkisiz hale getirildiğini bildirdi. Bazı kaynaklar düşürülen sayısını 3 olarak güncelledi ancak can kaybı veya maddi hasar rapor edilmedi.

Sistemin çalışmış olması aslında bir istikrar göstergesidir. Saldırının başarısız olması, bölgedeki savunma mimarisinin hala işlevsel olduğunu kanıtlıyor.

Çetin'in bu iyimserliği, Erbil'deki savunma sistemlerinin her an yeni bir saldırı dalgasına maruz kalabileceği gerçeğini gölgeliyor. Bir saldırıyı engellemek, gerilimin bittiği anlamına gelmez; sadece bir sonraki hamlenin daha ağır olabileceğini gösterir.

Sanki masada roller değişmiş gibi, Çetin savunma kapasitesine güveniyor, Kaan ise her an patlamaya hazır bir barut fıçısına odaklanıyor.

Ben sadece veriye bakıyorum; sistem çalıştı, hasar yok, bu bir başarıdır.

Başarı, sadece bir sonraki saldırı gerçekleşene kadar geçerli olan geçici bir durumdur.

Diplomatik kanalların bu denli daraldığı bir ortamda, Washington'ın Tahran'a karşı takındığı sert tavır bu düğümü çözebilir mi, yoksa daha da mı körüklüyor?

Tahran meselesini bir kenara bırakıp, küresel güçlerin asıl satranç tahtasına, yani Rusya'nın liman saldırılarıyla Ukrayna'nın lojistik damarlarını kesmeye çalışmasına bakalım.

Rusya Savunma Bakanlığı'nın aktardığına göre operasyonlarda Odessa Deniz Ticaret Limanı ve Novaya Poçta lojistik merkezleri hedef alındı. Bakanlık, saldırıların yüksek hassasiyetli silahlar ve İHA'larla yapıldığını teyit etti.

Bu saldırılar sadece fiziksel bir yıkım değil, Ukrayna'nın ihracat kapasitesini ve ordunun yakıt ikmal hattını doğrudan hedef alıyor. Geçen yılki saldırı verileriyle kıyasladığımızda, lojistik merkezlere odaklanmanın deniz ticaretini felç etme niyetini gösterdiğini söyleyebilirim.

Bence bu durum Rusya için stratejik bir zaferden ziyade, kendi lojistik maliyetlerini artıran bir çıkmaz sokak.

Nasıl yani, limanları kapatmak Rusya'nın elini güçlendirmez mi?

Aksine, Ukrayna'nın tahıl koridorunu tamamen bozmak, küresel piyasalardaki fiyat istikrarsızlığı üzerinden Rusya'nın diplomatik manevra alanını daraltıyor. Benzer bir durumda, hedef saptıran taraflar genellikle kendi tedarik zincirlerini de riske atıyor.

Peki, madalyonun diğer yüzünde, ABD'nin Suudi Arabistan ile imzaladığı o devasa nükleer anlaşma bu dengeyi nasıl etkiler?

ABD Enerji Bakanlığı, Chris Wright ve Prens Abdülaziz bin Selman Al Suud arasında imzalanan '123 Anlaşması' ile milyarlarca dolarlık bir iş birliğinin hukuki temelinin atıldığını duyurdu. Anlaşma, nükleer silahların yayılmasının önlenmesi dahil stratejik hedefleri kapsıyor.

Buradaki asıl risk, nükleer teknolojinin yayılımının bölgedeki güç dengesini öngörülemez bir noktaya taşıyabilecek olması. Kaan'ın az önce limanlar için söylediği risk uyarısı, bu milyar dolarlık nükleer ortaklık için de geçerli olabilir.

Güç dengeleri bu kadar hızlı yer değiştirirken, Latin Amerika'nın iç dinamikleri de benzer bir sarsıntı mı yaşıyor?

Aslında sarsıntı sadece dengelerde değil, doğrudan hukuk sisteminde yaşanıyor; New York Güney Bölgesi Federal Mahkemesi'nde Maduro ve eşi Flores için takvim netleşti. Hakim Alvin Hellerstein, jürili yargılamanın 1 Haziran 2027 tarihinde başlamasına karar verdi.

Bu tarih aslında çok uzak bir hedef gibi duruyor, ancak savunma ekibinin 2 Eylül 2026'ya kadar ilk başvurularını sunmak zorunda olması süreci hızlandırabilir. Benim endişem, bu uzun bekleme süresinin Maduro'nun Venezuela içindeki siyasi meşruiyetini nasıl etkileyeceği.

Bence tam tersi, bu süreç Maduro'nun eline büyük bir koz veriyor.

Nasıl yani, hukuki bir süreçten nasıl koz çıkar Çetin?

Maduro bu yargılamayı bir 'egemenlik saldırısı' olarak paketleyip iç siyasette konsolide olmak için kullanacaktır; bu durum rejimin ömrünü uzatabilir. Kaan, senin o her zamanki risk odaklı yaklaşımının aksine, burada siyasi bir direnç mekanizması görüyorum.

Yani hukuk süreci siyasi bir kalkana mı dönüşecek? Peki, bu hukuki gerilimler yerel gündemin önüne mi geçecek, yoksa Türkiye'deki gibi daha somut, doğrudan vatandaşın cebini ve geleceğini ilgilendiren konular mı konuşulacak?

Doğrudan vatandaşın gündemine dönelim: Meclis'te en düşük emekli aylığını artıracak o teklifin ilk 7 maddesi kabul edildi.

Evet, Celal Adan başkanlığındaki görüşmelerde yapılan oylamayla en düşük emekli aylığı 20 bin liradan 23 bin 552 liraya yükseltiliyor.

Bu artışın bütçe disiplini üzerindeki yükü, teklifin içinde yer alan nükleer enerji yatırımlarına yönelik damga vergisi muafiyetiyle dengelenmeye çalışılıyor gibi görünüyor.

Bütçeyi dengelemek için nükleer enerji gibi çok uzun vadeli bir alanı kullanmak riskli değil mi?

Aslında nükleer enerji yatırımlarının teşviki, enerji maliyetlerini uzun vadede düşüreceği için bir dengeleme mekanizması olarak kurgulanmış.

Ben bu noktada daha iyimser bakıyorum, bu tür stratejik vergi düzenlemeleri sermaye akışını tetikleyebilir.

Sadece ekonomi değil, akademi dünyasında da hareketlilik var; Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın imzasıyla 8 üniversiteye yeni rektörler atandı.

Bu atamaların üniversitelerin idari yapısı üzerindeki etkisi, Kaan'ın az önce bahsettiği o uzun vadeli planlama ihtiyacıyla çelişiyor olabilir.

Peki, bu atamalar ve emekli maaşı kararları toplumsal dengeleri nasıl etkileyecek? Şimdi biraz da dünyanın diğer köşelerindeki hareketliliğe, Şili, Almanya ve Ankara hattına bakalım.

Şili'den gelen veriler oldukça ağır; Coquimbo ve Atacama bölgelerindeki sel felaketinde 13 kişi hayatını kaybetti, 7 kişi ise hâlâ kayıp.

Senapred'in paylaştığı rakamlara göre 2 bin 800 ev yıkılmış durumda ve 87 bin kişi elektriksiz kalmış, bu da bölgedeki altyapı direncinin ne kadar düşük olduğunu gösteriyor.

Aslında bu tür ekstrem hava olayları artık bir istisna olmaktan çıktı, Şili hükümetinin iklim adaptasyon bütçesini daha önce de artırması gerekirdi.

Doğanın öngörülemezliği bir yana, toplumsal kutuplaşmanın yükseldiği başka bir coğrafyaya, Almanya'ya dönelim.

Almanya Cumhurbaşkanı Steinmeier, Münih'teki ırkçı terör saldırısının 10. yılında, aşırı sağın yeniden güç kazanmasına izin verilmemesi gerektiğini vurguladı.

Steinmeier'in bu çıkışı yerinde ama sadece retorik yetmez, Almanya Anayasası'nın koruyucu mekanizmaları bu ideolojilere karşı gerçekten hazır mı?

Bence Steinmeier'in bu kararlı duruşu, toplumdaki kırılganlığı azaltmak adına gerekli bir dengeleyici unsur olabilir.

Kaan, senin her zamanki risk odaklı bakış açın burada neden devre dışı kaldı?

Bu sefer kurumların anayasal çerçeveye yaptığı vurgu bana daha güven verici geldi, sadece felaket senaryosu yazmak istemiyorum.

Kurumsal tepkiler bir yana, Ankara'da bir kadının maruz kaldığı şiddet vakası sosyal medyayı ayağa kaldırdı; Elif, dosyanın detayları neler?

D.D. isimli kadın, 19 Temmuz'da eşinin ablasının evinde 4 saat boyunca hapsedildiğini ve sistematik şiddet gördüğünü iddia ediyor, Bakanlık ise adli süreci takip ettiğini açıkladı.

KADES uygulamasının bu süreçteki rolü tartışılsa da, şiddetin aile içi bir kuşatma şeklinde yaşanması koruma mekanizmalarının ne kadar geç kaldığını gösteriyor.

Dünyanın her yerinde farklı biçimlerde de olsa güvenlik ve adalet arayışı devam ediyor; bugünlük bizden bu kadar, yarın sabah aynı saatte görüşmek üzere, teşekkürler ekip.

Yarın sabah, küresel tedarik zincirindeki yeni kırılmaları konuşacağız, görüşmek üzere.

Gündemi kapatmadan önce, odağımızı biraz daha geniş bir coğrafyaya, Şili'deki sel felaketinden Almanya'daki toplumsal gerilime ve Ankara'daki o sarsıcı şiddet olayına çevirelim.