Orta Doğu'da Çember Daralıyor: Petrol 100 Doları Aştı, Trump'tan İran Tehdidi

Washington'da Trump'ın Axios'a verdiği demeçle birlikte, Şubat ayındaki 'Destansı Öfke Operasyonu'nun çok daha geniş kapsamlı bir hava saldırısına evrilebileceği ihtimali masaya geldi. Bölgedeki yerel gerilimlerin küresel bir çatışma çemberine dönüşme riskini masaya yatıralım: Bu durum sadece bir sınır güvenliği meselesi mi?

Bence bu artık bir güvenlik meselesi olmaktan çıktı, doğrudan bir sistem krizi. Trump'ın 'karar vermeye çok yakınım' ifadesi, diplomatik kanalların tamamen devre dışı kaldığını gösteriyor.

Trump'ın bu açıklamaları Truth Social üzerinden Husilerin Kızıldeniz'deki son saldırılarına, yani iki Suudi gemisine yapılan müdahaleye bir yanıt olarak geldi. Beyaz Saray, Husileri doğrudan İran'ın bir vekil gücü olarak tanımlıyor.

Buradaki risk, operasyonun ölçeği. Trump'ın bahsettiği yeni plan, geçen yılki operasyonlardan çok daha büyük bir maliyet ve lojistik yük demek.

Maliyetten ziyade, kontrol kaybından bahsedelim.

Kontrol kaybı derken, petrol fiyatlarının 100 doları aşmasıyla birlikte küresel tedarik zincirinin bir domino taşı gibi devrilmesini kastediyorum; bu, bir otomobilin yakıt deposunun sızması gibi değil, tüm motorun içten yanması gibi bir durum.

Kaan, motorun yanması için önce o yakıtın akması lazım; asıl tehlike, İngiltere'nin üslerinin bu sürece dahil edilmesiyle çatışmanın Avrupa'nın kapısına dayanması.

İran Dışişleri Bakanlığı zaten bu noktada çok net konuştu; İngiltere'nin üslerini ABD için açmasını BM Şartı'na aykırı bir 'saldırganlık eylemi' olarak tanımladılar.

İran'ın bu çıkışı, olası bir saldırıda İngiltere'yi de doğrudan hedef tahtasına koyabileceği anlamına geliyor.

İngiltere'nin iki dakika içinde İsrail ile koordineli olabileceği iddiası, bölgedeki tüm savunma denklemini altüst eder.

Peki, bu kadar çok aktörün aynı anda sahneye çıkması, BM'nin uyarılarını geçersiz mi kılıyor?

Guterres, Güvenlik Konseyi'nde durumun 'hayal edilemez bir noktaya' ilerlediğini bizzat söyledi. Gazze'den Hürmüz Boğazı'na kadar her yerin bu çemberin içinde olduğunu vurguladı.

Guterres'in bahsettiği bu coğrafi genişleme, aslında ekonomik bir kuşatmanın da habercisi.

Ekonomiden önce, askeri hazırlık seviyelerine bakmak lazım; kurumlar bu çapta bir bölgesel savaşa gerçekten hazır mı?

Veriler şunu söylüyor ki, taraflar artık caydırıcılıktan ziyade doğrudan cezalandırma aşamasına geçti.

İran tarafı, İngiltere'nin tutumunu 3314 sayılı BM kararına atıf yaparak hukuken geçersiz kıldığını belirtiyor.

Hukuk, tanklar hareket ettiğinde ikinci plana düşer.

Diplomasinin bu kadar hızlı aşındığı bir ortamda, sahadaki insani maliyetin nereye evrileceğini anlamak zorlaşıyor. Şimdi, bu gerilimin Gazze ve Batı Şeria hattındaki yansımalarına, yani Kudüs'teki duruma bakalım.

Kudüs tarafında tansiyon çok yüksek, Türkiye Dışişleri Bakanlığı Itamar Ben-Gvir'in Mescid-i Aksa'ya yönelik baskınını en güçlü biçimde kınadığını açıkladı. Bakanlık, bu eylemin kutsal mekanların statüsünü ihlal eden bir 'oldubitti' girişimi olduğunu vurguluyor.

Bu sadece bir kınama meselesi değil, statükonun sistematik olarak değiştirilmesi çabasıdır. Ben-Gvir gibi isimlerin korunan eylemleri, bölgedeki tüm diplomatik denklemi sarsacak bir risk taşıyor.

Aslında bu sarsıntı sadece siyasi değil, ekonomik bir yük de yaratıyor. Gazze'deki Sosyal Kalkınma Bakanlığı'nın verilerine göre yetim çocuk sayısı 65 bin 279'a, dul kadın sayısı ise 28 bin 224'e ulaştı; bu, bölgedeki sosyal yardım bağımlılığını devasa bir boyuta taşıyor.

Kaan, bu rakamların toplumsal maliyetini nasıl okumalıyız?

Şöyle düşünün, bu rakamlar neredeyse orta ölçekli bir şehrin tüm nüfusunun sosyal olarak çökmesi demek. Geçen yılın aynı dönemine kıyasla yardım programlarına bağımlı aile sayısında çok keskin bir artış var.

Şehir kıyaslaması fazla yumuşak kalıyor, bu bir toplumsal yıkım.

Belki de haklısın, ancak mekanizmanın nasıl işlediğini anlatmaya çalışıyorum; devletlerin bu kadar büyük bir nüfusu tek başına beslemesi imkansız.

Sadece sosyal tablo da değil, sahadaki doğrudan kayıplar sürüyor. Cibaliya Mülteci Kampı'nda, hastane yakınındaki bir grup hedef alındığında bir Filistinli hayatını kaybetti ve çok sayıda yaralı Şifa Hastanesi'ne nakledildi.

Hastane yakınındaki saldırı, sivil koruma normlarının tamamen devre dışı kaldığının en somut kanıtı.

Elif, bu saldırıların kronolojisinde bir değişim var mı?

Ateşkesin yürürlüğe girdiği 11 Ekim 2025 tarihinden Temmuz ayına kadar geçen sürede bile 2 bin 39 çocuğun daha yetim kaldığı verisi, şiddetin dinmediğini teyit ediyor.

Bu durum, uzun vadede bölge ekonomisinin toparlanma ihtimalini de matematiksel olarak imkansız kılıyor.

Ekonomi zaten bu yıkımın gölgesinde kalmış durumda.

İnsani yıkım ve statü ihlalleri bu kadar derinleşmişken, bu gerilimin küresel piyasaların can damarını nasıl etkileyeceğini merak ediyorum; çünkü sahadaki bu sarsıntı, çok yakında cüzdanlarımızı da sarsacak bir boyuta evriliyor olabilir.

İpek, bu sarsıntı sadece bir endişe değil; Brent petrolün 100,17 dolara çıkmasıyla birlikte, bir varil petrolün fiyatı geçen yılın aynı dönemine göre ciddi bir ivme kazandı. Bu artış, bir otomobilin deposunu doldurma maliyetini neredeyse bir akşam yemeği fiyatına eşitledi diyebilirim.

Akşam yemeği benzetmesi biraz hafif kalıyor Kaan.

Mesele sadece tüketici maliyeti değil, Hürmüz ve Babülmendep gibi boğazlardaki arz güvenliğinin fiziksel olarak kesilmesi riski; bu bir maliyet artışından ziyade bir lojistik felaket senaryosu.

Çetin'in bahsettiği bu riskler piyasaya çoktan yansıdı; veriler Brent petrolün yüzde 6,5'lik bir artışla 27 Mayıs'tan bu yana en yüksek seviyesine ulaştığını teyit ediyor.

Elif'in verdiği bu yüzde 6,5'lik veri, aslında piyasanın jeopolitik gerilimi ne kadar hızlı fiyatladığını gösteriyor.

Peki bu enerji maliyetindeki sıçrama, üretim hattındaki asıl kırılganlığı tetikleyecek mi, yoksa sadece geçici bir şok mu?

Enerji maliyeti tek başına bir sorun değil, asıl mesele TİM Başkanı Gültepe'nin İSO toplantısında işaret ettiği o faiz duvarı. Yüzde 50 faiz, bir sanayici için yeni bir makine yatırımı yapmak yerine mevcut borcu döndürmeye çalışmak demek; bu da son üç yılda konkordato sayılarının üç katına çıkmasıyla vücut buluyor.

Konkordato sayıları sadece faizle açıklanamaz.

Bence faiz oranı, bir fabrikanın yıllık kâr marjıyla kıyaslandığında, sanki her ay kârın yarısını bankaya hibe ediyormuşsunuz gibi bir baskı yaratıyor.

O kıyas çok iyimser, bence sanayici şu an sadece hayatta kalma maliyetini ödemeye çalışıyor.

Gültepe'nin vurguladığı nokta tam da bu; mevcut modelin sanayiciyi kilitlediğini ve marka değerini tehdit ettiğini söylüyor.

Peki bu kilitlenme sadece üretim rakamlarını mı düşürür, yoksa sanayicinin stratejik oyun alanını mı daraltır? Şimdilik bu ekonomik sıkışmışlığı bıraksak da, dünyanın başka bir ucunda bambaşka bir trajedi kapıyı çalıyor.

Nijerya'nın Zamfara eyaletinde, Sauna Ruwan bölgesindeki tarlada çalışan çiftçilere düzenlenen saldırıda 24 kişi hayatını kaybetti; Uluslararası Af Örgütü'nün ifadesiyle eyalet genelinde topluluklar sürekli bir sonraki saldırı beklentisiyle yaşıyor.

Zamfara'daki bu tablo, tarımsal üretimin güvensizlik nedeniyle durma noktasına gelmesi demek; yani bir bölgede 24 kişinin ölmesi, o bölgenin gıda arz zincirindeki yıllık kapasitesinin de çöktüğü anlamına geliyor.

Sadece gıda değil, güvenlik maliyetleri de katlanıyor.

Bu maliyet artışını şöyle düşünün; bir çiftçinin kendi güvenliğini sağlamak için harcayacağı bütçe, geçen yıl aldığı gübre miktarının neredeyse üç katına çıkmış durumda.

Kıyaslaman çok soyut kalıyor, asıl mesele devletin otorite boşluğu.

Somut bir veri üzerinden gidiyorum, gübre maliyetiyle güvenlik maliyeti arasındaki makas açıldıkça üretim kaçınılmaz olarak düşüyor.

Doğal afet boyutundaki trajediler de benzer bir yıkım getiriyor; Hindistan'ın Sikkim eyaletinde bir hidroelektrik tünelinin çökmesi sonucu 22 kişi yaşamını yitirdi, yerel yetkililer tünelde o an 25 kişinin bulunduğunu tahmin ediyor.

İnsani kayıpların bu kadar hızlı ve farklı coğrafyalardan gelmesi, küresel kırılganlığın ne kadar derin olduğunu gösteriyor; peki bu yıkımlar toplumsal dokuyu nasıl etkileyecek?

Şimdi bu küresel sarsıntıları bir kenara bırakıp, kendi topraklarımızın derinliklerine, o sarsılmaz sandığımız bağlara bakalım.

Bugün Erzurum Kongresi'nin 107. yıl dönümü; Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın mesajı da bu tarihi mirasın bugünkü kararlılığa referans olması gerektiğini söylüyor.

Erdoğan mesajında kongreyi milletin ortak ideali etrafında birleştiği bir dönüm noktası olarak tanımladı ve 'Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür' ilkesini vurguladı.

Bu birliği korumak, aslında bugün bir evin bütçesini yönetmek kadar hayati; eğer o temel ortak payda sarsılırsa, en küçük bir ekonomik dalgalanma bile toplumsal direnci bir anda sıfıra indirebilir.

Bütçe kıyaslaması çok yüzeysel kalıyor Kaan.

Neden öyle düşündün?

Çünkü kongre sadece bir hesap kitap meselesi değil, bir varoluş iradesiydi; ekonomik parametreler bu iradenin sadece sonucu olabilir, sebebi değil.

İki farklı perspektif; biri toplumsal dayanıklılığı rasyonel verilere, diğeri ise tarihsel motivasyona dayandırıyor. Bugünün muhasebesini böyle kapatıyoruz, yarın yeni bir gündemle görüşmek üzere, iyi geceler.