Trump'ın İran Kararı ve Hazar Denizi'ndeki Gerilim

Beyaz Saray'ın koridorlarında son 13 gündür her akşam onaylanan o saldırı emirlerinin, dün gece aniden durdurulmasıyla bir belirsizlik dalgası yayıldı. Trump'ın bu son dakika geri adımı gerçekten stratejik bir duraklama mı, yoksa lojistik bir tıkanıklık mı?

The New York Times'ın aktardığına göre Trump, Cuma günü saldırıların şiddetleneceğine dair sinyal vermişti ancak operasyonu askıya aldı. Kararın arkasında Orgeneral Dan Caine'in CENTCOM'daki füze stoklarının kritik seviyeye düştüğüne dair sunduğu uyarı var.

Veriler aslında bir kapasite sorununa işaret ediyor; zira son iki haftalık operasyon trafiği, CENTCOM'un elindeki önleyici mühimmatı beklenen hızın çok ötesinde tüketti. Trump'ın bu kararı, askeri bir hazırlıksızlık yerine, stokların yeniden doldurulması için gereken zamanı kazanma çabası olarak okunabilir.

Bence bu bir zaman kazanma değil, doğrudan bir zafiyet itirafı.

Ama Çetin, stokların yenilenmesi için gereken tedarik zinciri süreci zaten planlanmış bir mekanizmadır.

Mekanizma çalışıyor olabilir ama operasyonun ortasında mühimmatın bitmesi, planlamanın başarısız olduğunu gösterir. Eğer Trump her gün yeni bir plan onaylıyorsa, bu stokların ne kadar hızlı eridiğini görmeliydi.

Peki bu askeri tıkanıklık, diplomatik bir kapı mı açıyor, yoksa sadece zaman kaybı mı?

Axios'un iddiasına göre bu reddediş, Umman heyetinin Tahran'daki görüşmelerinin hemen ardından geldi. Yani askeri duraksama ile diplomatik temas arasında doğrudan bir zamanlama benzerliği var.

Askeri mühimmatın bitmesiyle diplomatik trafiğin hızlanması arasındaki bu garip korelasyon, gözümüzü bölgenin diğer bir gerilim noktasına, Hazar Denizi'ne çevirmemize neden oluyor.

Hazar Denizi'ndeki bu gerilim artık doğrudan bir can kaybıyla somutlaştı. İran Dışişleri Bakanlığı, Ukrayna güçlerinin saldırısı sonucu bir denizcinin öldüğünü ve birinin yaralandığını teyit etti.

Zelenskiy'nin açıklaması aslında operasyonun kapsamını netleştiriyor; Ukrayna, uzun menzilli silahlarla Rusya'ya ait savaş gemileri ile İran bağlantılı askeri kargo taşıyan gemileri hedef aldığını söylüyor. Bu, lojistik hatların doğrudan vurulmaya başlandığı anlamına geliyor.

Bence bu sadece bir lojistik hamlesi değil, Ukrayna'nın sınırlarını Hazar'a kadar genişletme riski taşıyan bir provokasyon.

Ancak Çetin, Ukrayna'nın bunu Rusya ile devam eden savaşın bir parçası olarak tanımlaması, savunma odaklı bir strateji olarak okunabilir.

Savunma mı yoksa yeni bir cephe açma girişimi mi, bunu zaman gösterir; ama İran'ın bu saldırıya vereceği yanıtın maliyeti çok daha büyük olacaktır.

Hazar'daki bu patlama, bölgedeki dengeyi tamamen değiştirecek bir kırılma noktası mı, yoksa kontrol edilebilir bir çatışma mı, tartışmaya açık. Şimdi rotamızı, Orta Doğu'nun iç dinamiklerini sarsan başka bir meseleye, İsrail'deki yerleşim gerilimlerine çevirelim.

İsrail'de yerleşim birimlerini genişletme kararı sadece bir toprak meselesi mi, yoksa iç siyasetteki bir varoluş mücadelesi mi?

Maliye Bakanı Smotrich, Nablus'taki Eli yerleşim yerinde 763 yeni konut inşa edilmesinin planlandığını duyurdu. Bu hamleyle yerleşim yerinin üç kat genişleyeceğini belirtti.

Smotrich'in bu planı, 2022 sonundan bu yana onaylanan 104 yerleşim yeri ve 160 tarım merkezi verisiyle birleşince, Batı Şeria'daki demografik değişimin artık bir plan değil, bir süreç olduğunu gösteriyor.

Bu bir süreç değil, doğrudan bir genişleme stratejisi. Ve bu strateji, İsrail'in en büyük güvenlik açığını, yani iç toplumsal bölünmeyi besliyor.

Ama bu genişleme, hükümetin kendi tabanını konsolide etmesi için ekonomik ve siyasi bir zorunluluk gibi görünüyor.

Ekonomik bedel kısmını atlıyorsun Kaan.

Haaretz'in son analizinde belirttiği gibi, 7 Ekim'den bu yana ödenen ekonomik maliyet zaten çok ağır.

Haaretz'in 'tarihin en kötü başbakanı' ifadesi sadece bir eleştiri değil, bir sonuç tespiti. Yerleşimleri genişletmek kısa vadede sağcı koalisyonu tutabilir ama uzun vadede İsrail'i uluslararası alanda izole ediyor.

ABD Dışişleri Bakanlığı da bu durumu takip ediyor; Batı Şeria'daki şiddet olaylarını kınayan bir mesaj yayınladılar.

Kınama mesajı sadece bir diplomatik nezaket, asıl mesele yerleşimlerin hukuki statüsü.

Buna rağmen, yerleşimlerin genişlemesi İsrail'in savunma bütçesi üzerinde de ciddi bir baskı oluşturacaktır.

Savunma bütçesi mi, yoksa kontrol edilemeyen bir iç güvenlik krizi mi?

Çetin, bu iç gerilim güvenlik bürokrasisini de etkiliyor mu?

Ulusal Güvenlik Bakanı Ben-Gvir'in evinin yakınında bir dron düştüğü bildirildi. Olayda yaralanan olmadı ancak IDF parçaları incelemeye aldı.

Bak, bu dron olayı sembolik değil. Yerleşimcilerin hedef alınması, çatışmanın artık yerleşim birimlerinin tam kalbine indiğini kanıtlıyor.

Bu durum, bölgedeki güvenlik maliyetlerini tahminlerin çok ötesine taşıyabilir.

Maliyet sadece para değil, İsrail'in bölgedeki meşruiyetinin erimesidir.

İçerideki bu kırılma, İsrail'in dış dünyayla olan ticaret dengelerini de sarsacak gibi duruyor; tıpkı Güney Amerika'da yaşanan o beklenmedik diplomatik kriz gibi.

Brezilya tarafında durum oldukça net; Agencia Brasil'in aktardığına göre Riley Barnes ve Samuel Samson isimli iki ABD'li müsteşar yardımcısının vize talebi reddedildi. Brezilya Dışişleri Bakanlığı, bu isimlerin seçim sürecinde ifade özgürlüğünü görüşmek istediğini ancak ziyaret gerekçesini uygun bulmadıklarını açıkladı.

Ekim ayındaki seçimler öncesinde bu kararın alınması, Brezilya'nın dış yatırım ve diplomatik ilişkilerinde bir korumacılık dönemine girdiğini gösteriyor olabilir. Veriler, seçmen davranışının dış müdahaleye karşı hassaslaştığını söylüyor; bu da hükümetin ABD ile olan ekonomik iş birliğini riske atma pahasına bu adımı attığını kanıtlar nitelikte.

Bence bu bir korumacılık değil, doğrudan bir egemenlik restidir.

Ama Çetin, bu restin ekonomik maliyetini görmezden geliyorsun; ABD ile yaşanan bu gerginlik ticaret kanallarını tıkar.

Mesele ticaret değil, seçim güvenliği ve iç işlerine müdahale algısıdır; Brezilya burada maliyetten ziyade diplomatik bir sınır çiziyor.

Bir taraf ekonomik dengeyi, diğer taraf ise siyasi bağımsızlığı önceliyor; bakalım bu vize kararı seçim sonuçlarına nasıl yansıyacak. Şimdi rotayı biraz daha yakına, Türkiye'nin iç gündemine, yerel haberlerin nabzına çevirelim.

Küresel gerilimlerden biraz uzaklaşıp bugün Türkiye'nin farklı noktalarından gelen asayiş haberlerine bakalım; Elif, sabahın ilk saatlerinden itibaren ajandada neler var?

Adana'da Seyhan ilçesi Uğur Mumcu Meydanı'nda geniş kapsamlı bir denetim yapıldı; Adana İl Emniyet Müdürlüğü ekipleri 182 araç ve sürücüyü kontrol ederken, 11 sürücüye ihlal nedeniyle işlem uyguladı.

Adana'daki bu denetim sayısı aslında trafik güvenliği için bir gösterge ama asıl maliyet kalemine bakarsak, 11 sürücünün ihlal tipi arasında alkollü araç kullanmanın olması ciddi bir risk faktörü.

Sadece ceza yazmakla çözüm olacağını sanmıyorum.

Çetin, denetimlerin caydırıcılığına dair veriler genelde bu tür operasyonların ardından ihlal oranlarının düştüğünü gösteriyor.

Ama Uşak'taki kaza bunun kanıtı; Hacıkadem Kavşağı'nda bir otomobilin tır dorsesine arkadan çarpmasıyla 4 kişi yaralandı, yani denetimler her zaman önleyici olmuyor.

Uşak'taki kazada A.K. idaresindeki 64 ABK 394 plakalı otomobil ile G.B.Ö. yönetimindeki tırın çarpışması sonucu yaralılar hastaneye kaldırıldı.

Yollardaki hareketlilik sadece kazalarla değil, bazen de gizemli olaylarla devam ediyor; Kastamonu'dan gelen haber neydi?

Kastamonu'nun Tosca ilçesinde 34 FFJ 662 plakalı Peugeot marka hafif ticari araç D100 kara yolunda orta refüjde devrildi ancak araç sürücüsü olay yerinden ayrılmış, polis kimliğini belirlemeye çalışıyor.

Bu durum bir kaçış mı yoksa kaza sonrası panik mi, henüz net değil ama güvenlik açığı olduğu kesin.

Kastamonu'daki bu olay, aslında trafik güvenliğinin sadece teknik değil, sürücü psikolojisiyle de ilgili olduğunu bir kez daha gösteriyor.

Haberlerin sonuncusu daha trajik bir son; Niğde'den gelen bilgi nedir?

Niğde'nin Kale Mahallesi'nde 76 yaşındaki A.Ç., kendisinden haber alınamaması üzerine yakınlarının ihbarıyla evinde ölü bulundu.

Maalesef yaşlı nüfusun yalnızlaşması, bu tür haberlerin sıklığını artırıyor; Niğde'deki bu durum sosyal bir izolasyonun sonucu olabilir.

Sosyal izolasyon mu yoksa sadece bir sağlık sorunu mu, bunu söylemek için çok erken.

Benim tahminim, bu tür vakaların artması kamu sağlığı ve yerel destek mekanizmalarının yetersizliğini de sorgulatacaktır.

Yani bir yanda trafik güvenliği, diğer yanda ise toplumsal yalnızlaşma gibi farklı katmanlar var; bugünlük yerel haberlerin özetini böylece tamamlamış olduk.

Teşekkürler ekip, yarın sabah Hazar Denizi'ndeki yeni diplomatik hamleleri masaya yatırmak üzere görüşmek üzere.