Kızıldeniz'de Gerilim ve Türkiye'nin Ekonomi Karnesi

Dün akşamki piyasa hareketliliğinin ardından, bu sabah Kızıldeniz'den gelen haberler küresel ticaret rotalarındaki o kırılganlığı tekrar masaya getiriyor. Kızıldeniz'de bir Suudi gemisine yapılan saldırı ve Hudeyde'deki bombardıman, bölgedeki gerilimin sadece bir çatışma değil, bir lojistik tehdidi olduğunu gösteriyor.

Olayın detaylarına bakarsak, Suudi Arabistan resmi ajansı SPA'nın aktardığına göre gemide sadece hafif bir gövde hasarı var ve mürettebat güvende. Hudeyde tarafında ise durum daha karmaşık; El-Mesira kanalı, saldırıların Suudi Arabistan tarafından gerçekleştirildiğini ve bir iletişim tesisinin hedef alındığını iddia ediyor.

Aslında bu durum, deniz ticaretinin ne kadar dar bir koridora sıkıştığını kanıtlıyor. Bir geminin sadece hafif hasar alması bile, sigorta maliyetlerinin ve rotaların değişmesiyle tüm tedarik zincirini sarsmaya yetebilir.

Maliyet meselesinden önce, asıl soru şu: Bu saldırılar birer caydırıcılık denemesi mi yoksa kontrolsüz bir tırmanma mı?

Peki, bu tırmanma sadece bir güvenlik meselesi mi, yoksa ekonomik bir savaşın ön hazırlığı mı?

Bence her ikisi de değil, bu daha çok kurumsal hazırlıksızlığın bir sonucu. Hudeyde'deki İHA yoğunluğu ve patlamalar, bölgedeki savunma hatlarının ne kadar esnek olduğunu sorgulatıyor.

Ancak yerel kaynaklar, Hudeyde'de patlamaların halkta ciddi bir panik yarattığını ve dumanların yükseldiğini teyit ediyor.

Elif'in bahsettiği o panik hali, aslında bölgedeki istikrarsızlığın en somut göstergesi; çünkü belirsizlik başladığı an sermaye ve sevkiyat durur.

Sermayenin durmasından ziyade, askeri kapasitenin bu asimetrik saldırılara yanıt verip veremeyeceği asıl risk.

Güvenlik ve maliyet dengesi bu kadar hassasken, şimdi bu gerilimin küresel kredi notları üzerindeki yankılarına, yani Moody's'in Türkiye değerlendirmesine bakalım.

Moody's'in 16 Temmuz'daki incelemede 'Ba3' notunu ve 'durağan' görünümü koruması, aslında piyasaya çok net bir 'izle ve gör' mesajı veriyor. Kuruluş, Türkiye'nin çeşitlendirilmiş ekonomisini ve düşük kamu borcu yükünü destekleyici unsur olarak tanımlasa da, TCMB'nin 2023 ortalarından bu yana sürdürdüğü sıkı para politikasının sonuçlarını somut verilerle görmek istiyor.

Moody's raporunda özellikle TCMB'nin enflasyonla mücadele adımlarına vurgu yapıldı. Ancak kurum, bu değerlendirmenin kısa vadede bir not eylemi gerçekleşip gerçekleşmeyeceğine dair bir gösterge taşımadığını da açıkça belirtti.

Yani Elif'in belirttiği o belirsizlik, Kaan'ın bahsettiği bu 'izleme' sürecinin tam merkezinde yer alıyor.

Bence bu bir güven mesajından ziyade, riskin henüz fiyatlanmadığı bir bekleme odası.

Çetin'in şüpheci yaklaşımı aslında verilerle örtüşüyor çünkü kurumun not eylemi için bir işaret vermemesi, mevcut rasyonel adımların henüz yeterli ikna ediciliğe ulaşmadığını gösteriyor olabilir.

Ekonomik dengeler bu kadar hassas bir bekleme sürecindeyken, madem masadaki rakamlar yerinde sayıyor, o zaman bu dengelerin arka planındaki hukuki süreçlere, yani siyaset ve adalet dosyalarına geçelim.

Adalet Bakanı Akın Gürlek'in Muhsin Yazıcıoğlu dosyasındaki açıklamalarıyla hukuk gündemi oldukça hareketli başladı.

Bakan Gürlek, TRT Haber'de yaptığı açıklamada Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı'nın incelemeleri sonucunda helikopter kazasının bir kaza değil, FETÖ tarafından planlı bir organizasyon olduğuna dair ciddi deliller bulunduğunu söyledi. Bu kapsamda 19 kişinin tutuklandığını, 21 kişinin ise gözaltına alındığını bildirdi.

Bu tür operasyonların hukuki süreci, geçmişteki benzer dosyalarda görüldüğü gibi, kurumların geçmişteki ihmallerini de masaya yatırabilir.

Mesele sadece ihmal değil, bu delillerin ne zaman ve hangi siyasi iklimde ortaya çıktığı.

Peki, bu yeni delillerin hukuki süreçteki ağırlığı ne olacak?

Bakanlık, teknik incelemelerin helikopterin düşüşünden hemen önce kritik bulgular sunduğunu belirtiyor ancak dosyanın tam kapsamı henüz netleşmiş değil.

Aslında bu durum, devlet içindeki yapısal dönüşümün yargı kararlarıyla tescillenmesi gibi görünüyor.

Veriler şunu söylüyor ki, bu tür dosyalar her zaman birer siyasi koz olarak kullanılmaya müsaittir.

Tunceli'deki Gülistan Doku soruşturmasında da benzer bir hareketlilik var; dönemin Tunceli Valisi Tuncay Sonel'in eşi Handan Sonel, suç delillerini yok etme ve gizleme suçlamasıyla tutuklandı.

Soruşturmanın JASAT ekiplerinin incelemesiyle cinayet dosyasına dönmesi, dosyanın niteliğinin değiştiğini kanıtlıyor.

Ama asıl soru, bu tutuklamaların soruşturmanın derinleşmesini mi sağlayacağı yoksa üzerini mi örteceği.

Siyasi alanda ise CHP İstanbul'da ciddi bir yönetim krizi yaşanıyor.

İl Başkanı Gürsel Tekin, Özgür Özel liderliğinde kurulan Yeni Parti ile temas kurduğu iddia edilen 33 ilçe başkanını görevden aldı.

Siyasetin bu iç hesaplaşmaları, aslında bizi çok daha uzak coğrafyalardaki güç dengelerine, mesela Venezuela'daki o belirsiz atmosfere götürecek gibi duruyor.

Venezuela'daki bu belirsizlik sadece iç siyasetle sınırlı değil; Dışişleri Bakanı Felix Plasencia'nın UCM'den çekilme kararını BM'e iletmesiyle mesele çok daha hukuki bir boyuta taşındı.

Plasencia'nın X üzerinden yaptığı açıklamada belirttiği üzere, bu çekilme Roma Statüsü'nün 127. maddesi uyarınca kesin ve geri dönülemez olarak tanımlanıyor.

Bu karar, Latin Amerika ve Afrika gibi bölgelerde mahkemenin faaliyetlerinin Küresel Güney aleyhine işlediği iddiasını kurumsallaştırıyor.

Bence bu bir 'hak arayışı' değil, doğrudan bir yaptırım koruması çabası.

Ama bu durum, uluslararası denetim mekanizmalarının bölgedeki etkinliğini tamamen sıfırlayabilir.

Mekanizmalar zaten tek taraflı çalıştığı iddiasıyla karşı karşıyaydı, şimdi sadece bu iddiayı resmiyete döktüler.

Peki bu hukuki kopuş, sahada bir güvenlik boşluğu mu yaratacak yoksa sadece sembolik bir rest mi?

Güvenlik boşluğu sorusunu sahada, yereldeki hareketlilikle birleştirelim: Elif, gece ve sabah saatlerinde ajandayı hangi somut olaylar meşgul ediyor?

Güvenlik ve kaza haberleri yoğunlukta; Kırıkkale-Çorum kara yolunda yol yapım çalışması yapılan bölgede, Bursa'dan Kars'a giden 44 PU 999 plakalı otobüs şarampole devrildi ve yaralı sayısı 40'a yükseldi. Aynı zamanda Karaman'da bir ATV uçuruma yuvarlandı, sürücü Vural Kayalık hayatını kaybetti, 3 kişi yaralandı; Muğla'da ise Bodrum'da iki ayrı operasyonla 7 göçmen kaçakçısı tutuklandı.

Kırıkkale'deki kazanın gerçekleştiği bölgede yol yapım çalışmalarının devam ediyor olması, lojistik maliyetlerin ve altyapı risklerinin doğrudan bir yansıması gibi görünüyor.

Sadece altyapı demek yetersiz kalır, yağışın yolu kayganlaştırmasıyla birleşen bir ihmal zinciri var burada.

ben şunu netleştirmeliyim; Kırıkkale'deki kazada 20 yaralı Yüksek İhtaş Hastanesi'ne, 20 yaralı ise Tıp Fakültesi'ne sevk edildi, yani operasyonel kapasite iki hastane arasında bölündü.

Yani bir yandan altyapı kaynaklı kazalarla uğraşırken, diğer yandan Bodrum'daki gibi sınır ve kaçakçılık operasyonları devreye giriyor; Çetin, bu operasyonların kapsamı neyi gösteriyor?

Bodrum'daki operasyonlar sadece bir yakalama değil, sahadaki teknik takibin sonucudur.

Aslında her iki durum da yerel yönetimlerin ve güvenlik birimlerinin üzerindeki yükün arttığını gösteriyor.

Bence bu durum bir yük artışından ziyade, denetim mekanizmalarının sıkılaştırılması çabası.

Bodrum'daki operasyonlar Muğla İl Emniyet Müdürlüğü ve Bodrum İlçe Emniyet Müdürlüğü ekiplerince Yalıkavak ve Bitez bölgelerinde eş zamanlı yapıldı.

Bodrum'daki bu operasyonel hareketlilik, turizm sezonunun ortasında güvenlik maliyetlerini de yukarı çeken bir unsur.

Kaza ve operasyonlar arasında bir ortak payda aramak zor ama yerel ajandanın bu kadar parçalı olduğunu söyleyebiliriz; Elif, son bir veri var mı?

Karaman'daki kazada 70 ACF 128 plakalı ATV'de bulunan 11 yaşındaki Y.K. ve 4 yaşındaki E.S.G. dahil 3 yaralı hastaneye kaldırıldı.

Yereldeki bu hareketli tabloyu bir kenara bırakıp, şimdi gözümüzü daha hareketli bir alana, spor sahalarına ve piyasanın kapanış rakamlarına çevirelim.

Sahalardaki skorlar ile borsa endeksleri arasında tuhaf bir zıtlık var gibi görünüyor.

Avusturya'nın Linz kentindeki Raiffeisen Arena'da oynanan maçta Galatasaray, kampın ilk hazırlık müsabakasında AC Monza'ya 2-0 mağlup oldu; goller 23. dakikada Carboni ve 49. dakikada Cutrone'den geldi.

Saha sonuçları bu kadar negatifken, Avrupa borsalarındaki pozitif seyir şaşırtıcı değil; Stoxx Europe 600 endeksi yüzde 0,82 artışla 644,51 puana yükselerek günü kapattı.

Sadece endekse bakmak yanıltıcı olabilir.

Neden, Elif'in bahsettiği spor verisiyle piyasanın yönünü nasıl bağdaştırmıyorsun?

Bağdaştırmıyorum çünkü Almanya'daki DAX 40 endeksinin yüzde 1,36 artışla 25.099 puana çıkması, jeopolitik gerilimlerin yarattığı risk iştahının henüz tam sönmediğini, sadece sektörel bir ayrışma yaşandığını gösteriyor.

Yani bir tarafta hazırlık maçındaki mağlubiyetin yarattığı moral düşüklüğü, diğer tarafta ise gümrük tarifesi haberlerine rağmen yükselen bir Avrupa piyasası var.

Galatasaray'ın bu mağlubiyetten sonra 27 Temmuz Pazartesi günü Venezia ile yapacağı maç kritik olacak.

Skorlar ve endeksler arasındaki bu iniş çıkışlı tabloyla bugünü de noktalıyoruz; yarın sabah yeni verilerle görüşmek üzere, iyi akşamlar.