Orta Doğu'da Ateşkes mi, Dinlenme mi?

Tahran ve Washington hattında füze izlerinin gökyüzünden silindiği, silah seslerinin yerini ağır bir sessizliğe bıraktığı bir sabahla başlıyoruz. ABD ve İran arasındaki karşılıklı saldırıların durması, bölgedeki yangını söndürür mü yoksa sadece külleri mi korur?

Pentagon'un son iki gece üst üste gerçekleştirdiği hava bombardımanlarını durdurmasıyla birlikte, İran Ordusu Sözcüsü Muhammed Ekreminiya da karşı operasyonların sonlandırıldığını resmen duyurdu. Ekreminiya, Washington'un stratejik karar alma sürecinde zorlandığını iddia ederek tüm senaryoların masada olduğunu vurguladı.

Ekreminiya'nın ifadesine bakılırsa, bu duraksama ekonomik ve askeri kapasitenin sınırlarına dayanılmasından kaynaklanıyor olabilir. Veriler, son iki haftalık füze trafiğinin her iki tarafın lojistik hatlarını ciddi şekilde zorladığını gösteriyor.

Sadece lojistik değil, asıl mesele stratejik bir geri çekilme mi yoksa yeni bir hamle için zaman kazanma mı?

Bence ikincisi; çünkü taraflar henüz masaya oturmaya değil, eksikleri tamamlamaya odaklı görünüyor.

Geçmişteki benzer ateşkes protokollerine baktığımızda, bu tip 'nefeslenme' dönemlerinin genellikle daha büyük bir saldırının ön hazırlığı olduğunu görüyoruz.

Bu sessizlik aslında fırtına öncesi bir durgunluk mu, bunu biraz daha açalım ama önce rotamızı kuzeye, Hazar'ın soğuk sularına çevirmemiz gerekiyor.

Hazar'daki bu gerilim sadece bir gemi saldırısı değil, çatışmanın coğrafyasını genişletme hamlesi. İran Meclis Başkan Yardımcısı Ali Nikzad'ın Ukrayna'yı doğrudan hedef göstermesi, meselenin artık deniz güvenliğinden çıkıp bir misilleme döngüsüne girdiğini kanıtlıyor.

Nikzad'ın ifadesiyle, saldırıda bir denizci hayatını kaybetti ve bu durum İran silahlı kuvvetleri için Ukrayna'yı 'meşru hedef' kategorisine soktu. Ukrayna tarafı henüz bu sert açıklamaya resmi bir yanıt vermedi.

Bu durum, Ukrayna'nın denizdeki hareketliliğinin İran'ın savunma doktrininde yeni bir risk alanı açtığını gösteriyor. Geçen yılın aynı dönemindeki gerilim seviyelerine kıyasla, tehditlerin doğrudan devlet kurumları üzerinden yapılması çok daha riskli bir eşik.

Peki, bu tehdit gerçekten bir savaşın yeni cephesi mi yoksa sadece iç kamuoyuna yönelik bir gözdağı mı?

Gözdağı olsa bile maliyeti çok yüksek.

Ben de aynı noktaya geliyorum; Nikzad'ın 'akılsızca' vurgusu, aslında diplomatik kanalların tıkandığını ve askeri seçeneklerin masaya getirildiğini gösteriyor.

Hazar'ın suları ısınırken, güneydeki sessizliğin aslında bir geri çekilme mi yoksa bir stratejik bekleyiş mi olduğunu anlamak için şimdi başka bir yöne, Suriye sınırına bakmamız gerekecek.

Şara'nın bu 'müdahale etmeyeceğiz' çıkışı, aslında Lübnan'ın kaosuyla uğraşacak lüksünün kalmadığını itiraf etmekten başka bir şey değil. Kendi sınırlarını koruma refleksi, bölgedeki güç boşluğunu doldurmaya yetecek mi, orası şüpheli.

Şara'nın Al Jazeera'ya yaptığı açıklamada vurguladığı nokta aslında bu; Lübnan hükümetiyle çözüm yolları üzerinde çalıştıklarını ve çözümün sadece güvenlik odaklı olmaması gerektiğini söyledi.

Elif'in belirttiği o kapsamlı yaklaşım ihtiyacı, Suriye'nin ekonomik maliyetlerini de göz önüne alınca mantıklı görünüyor. Geçen yılki askeri harcamaların bütçe üzerindeki yükü düşünüldüğünde, Şara'nın Lübnan'da silah kullanımında tek yetkilinin devlet olması gerektiğini söylemesi, aslında dolaylı bir istikrar talebi.

İstikrar mı, yoksa sadece bir bekleyiş mi?

Bence bu bir bekleyiş, çünkü Şara'nın ifadesiyle kaos doğrudan Suriye'ye yansıyacak. Bu yüzden riskleri minimize etmek için askeri değil, diplomatik bir tampon bölge yaratmaya çalışıyorlar.

Suriye'nin bu temkinli tavrı, bölgedeki tüm denklemi değiştirebilir; peki bu yeni denge arayışı Ankara'nın iç siyasetindeki hareketliliğe nasıl yansıyacak?

Aslında bu iç siyasi hareketliliğin odağında DEM Parti'nin beklentisi var; Tuncer Bakırhan Mersin'deki kongrede çerçeve yasanın bu hafta Meclis'e sunulacağını söyledi.

Hükümet kanadından sızan bilgilere göre teklif 10 veya 11 maddeden oluşuyor ve temelinde PKK-KCK terör örgütünün feshi ile silah bırakması maddesi yer alıyor.

Sadece madde sayısı üzerinden bakmak yanıltıcı olabilir.

Bunu açalım: Bu yasa şiddeti gerçekten bitirecek bir hukuki zemin mi, yoksa siyasi bir taktik mi?

Benim endişem, bu denli geniş kapsamlı bir yasal düzenlemenin sahadaki silahlı unsurların dağılımı ve kurumların hazır bulunuşluğuyla örtüşmemesi.

Bakırhan'ın ifadesiyle bu, meseleyi şiddet zemininden çıkarıp müzakereye taşıyacak bir aşama olarak tanımlanıyor.

Ancak geçen dönemdeki benzer girişimlerin sonuçlarına baktığımızda, yasanın içeriği ile sahadaki gerçeklik arasındaki kopukluk riskini göz ardı edemeyiz.

Siyasi irade bu yasal çerçeveyle masaya oturmaya gerçekten hazır mı, yoksa asıl mesele bu yasanın ekonomik maliyetleri gölgeleyip gölgelemeyeceği mi?

Maliyetlerin ötesinde, bu ekonomik dengesizliğin toplumsal katmanları nasıl ayırdığını da konuşmamız lazım; yani bu para nerede birikiyor?

Özgür Karabat'ın verileri tam da bu ayrımı gösteriyor; vadeli mevduatlarda 17,5 trilyon TL, para piyasası fonlarında ise 3,33 trilyon TL gibi devasa rakamlar var. Görünen o ki, yüksek faiz üretimi teşvik etmekten ziyade, parayı finansal varlıklarda tutmayı daha kârlı bir seçenek haline getirmiş durumda.

Karabat'ın sosyal medya üzerinden paylaştığı bu rakamlar, sistemin çalışma mantığına dair çok net bir tablo çiziyor.

Sadece rakamlar yetmez, bu durumun üretim kapasitesindeki kaybı ne kadar telafi edebilir?

İşte asıl risk burada başlıyor; sermaye üretim döngüsünden çıkıp faiz getirisine odaklandığında, sanayicinin kredi maliyeti artarken finansal varlık sahiplerinin kazancı katlanıyor.

Bu bir ekonomik tercihten ziyade, sınıfsal bir kazanç mekanizmasına dönüşmüş durumda.

Peki bu mekanizma, yarın bir gün üretim bandının tamamen durmasına yol açacak kadar derinleşebilir mi? Neyse, şimdi bu finansal tabloların yarattığı gerilimi bir kenara bırakıp, sokağın ve güvenliğin başka bir boyutuna, yani daha somut ve sarsıcı gelişmelere bakacağız.

Sokağın nabzı bugün oldukça sert ve trajik gelişmelere gebe görünüyor; Elif, haber merkezinden son asayiş notlarını aktarabilir misin?

Elbette, öncelikle Antalya'dan çok sarsıcı bir haber var; Kepez'de Berat Bozçalı isimli şahıs, eski sevgilisi Azize Tekin'i öldürdükten sonra kendi yaşamına son verdi. Aynı şehirde Döşemealtı'nda ise bir kadın ve 7 yaşındaki kızı, silahlı bir saldırgan tarafından rehin alındı ancak KADES uygulaması sayesinde polis müdahalesiyle kurtarıldılar.

KADES'in çalışması bir başarı ama bu olaylar zinciri güvenlik protokollerinin ne kadar kırılgan olduğunu gösteriyor.

Güvenlikten ziyade, bu tür ani şiddet olaylarının toplumsal maliyeti ve yarattığı travmanın uzun vadeli psikolojik etkisi çok daha ağır.

Şiddetin bir türü de uyuşturucu trafiğiyle gelen riskler; Elif, narkotik operasyonlarındaki son durum nedir?

Konya'da bir yabancı uyruklu şüphelinin midesinden toplam 590,4 gram metamfetamin çıktı; şüpheli 5 gün hastanede kaldıktan sonra tutuklandı. İstanbul Havalimanı'nda ise İran uyruklu Faysal J. isimli şahsın midesinde 26 adet kapsül tespit edildi.

Bu yöntem, lojistik maliyetleri düşürmek için kullanılan çok tehlikeli bir kanal haline geldi.

Maliyet değil, doğrudan hayati bir risk bu; midedeki kapsüllerin patlaması durumunda operasyonun tıbbi boyutu bir felakete dönüşebilir.

Ayrıca Malatya'da da bir operasyon yapıldı; 14 bin 446 adet sentetik ecza hapı ile birlikte 7 şüpheli tutuklandı.

Malatya'daki rakam, sentetik maddenin piyasadaki hacminin ne kadar genişlediğini açıkça ortaya koyuyor.

Uyuşturucuyla mücadele devam ederken, bir yandan da doğa olaylarının yarattığı yıkımlara bakmamız gerekiyor; Çin'den gelen haberler ne durumda?

Çin'in Gansu eyaletinde ani seller nedeniyle 10 kişi hayatını kaybetti, 23 kişi ise yaralandı; Xinhua ajansına göre afet Dingşi kentinde yoğunlaştı.

Ani sel felaketleri artık tahmin edilebilir bir risk olmaktan çıktı, bu bir iklim krizinin doğrudan sonucu.

Bu felaketlerin ekonomik yıkımı, sadece can kaybıyla sınırlı kalmıyor, altyapı maliyetlerini de katlıyor.

Peki ya dayanışma? İspanya'daki yangınlara müdahaleyi nasıl okumalıyız?

Türkiye, İspanya'nın Avrupa Birliği Sivil Koruma Mekanizması üzerinden yaptığı talep üzerine iki uçak gönderdi; Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı bu desteği sosyal medya hesabından duyurdu.

Yardım göndermek diplomatik bir nezaket ama İspanya'daki yangınların kontrol altına alınamaması bölgedeki güvenlik riskini artırıyor.

Aslında bu uçakların gönderilmesi, bölgesel kriz anlarında Türkiye'nin lojistik kapasitesini de bir nevi sergilemiş oluyor.

İspanya'da yangınlar Madrid, Avila ve Castellon bölgelerinde hala etkisini sürdürüyor.

Ama asıl soru şu; bu tür yardımlar karşılıklı bir kapasite paylaşımı mı yoksa sadece anlık bir müdahale mi?

Benim tahminim, bu tür mekanizmaların daha sistematik hale gelmesi gerekeceği yönünde.

Yani sadece yangın söndürmek değil, afet yönetimini de standardize etmekten bahsediyoruz.

Evet, çünkü Çin'deki sel örneğinde gördüğümüz gibi, hazırlıksız yakalanan her yer ağır bedel ödüyor.

Kesinlikle, hazırlık eksikliği her zaman en büyük maliyettir.

Ve bu maliyet sadece para değil, doğrudan insan hayatı.

Bugün sokağın şiddetinden sınır ötesindeki sel felaketine, uyuşturucu trafiğinden uluslararası yardımlara kadar çok geniş bir yelpazeyi taradık. Katılımlarınız için teşekkürler; yarın akşam, küresel piyasaların yeni dengelerini ve yaklaşan seçimlerin gölgesindeki jeopolitik riskleri masaya yatıracağız, görüşmek üzere.