Orta Doğu'da Ateş Hattı: İHA Saldırıları, Gazze'de Çöküş ve Diplomatik Restleşmeler

Bir yanda can kaybı 73 bin 329'a ulaşan bir yıkım tablosu, diğer yanda ise sağlık sisteminin tamamen felç olma eşiğinde olduğu bir gerçeklik var. Masaya, Gazze'deki son tabloyu netleştirmek için Elif'i çağırıyorum.

Filistin Sağlık Bakanlığı'nın açıkladığı verilere göre, 7 Ekim 2023'ten bu yana toplam can kaybı 73 bin 329'a, yaralı sayısı ise 174 bin 9'a yükseldi. Bakanlık, son 24 saatte 3 kişinin öldüğünü ve 12 kişinin yaralandığını bildirdi; ancak asıl tehlike, ablukadan kaynaklanan yakıt ve yedek parça eksikliği nedeniyle sağlık ulaşımının birkaç gün içinde durma noktasına gelecek olması.

Bu durum, sadece bir lojistik sorun değil, sağlık hizmetlerinin sürdürülebilirliğini tamamen bitirecek bir mekanizma gibi görünüyor. Elif'in aktardığı yakıt ve yedek parça sıkıntısı, hastanelere ulaşımı imkansız kılarak, ateşkes döneminde bile ölüm oranlarının neden artabileceğini açıklıyor.

Sistemik çöküşten bahsediyoruz ama bu durumun sadece ablukaya bağlanması eksik bir okuma olabilir.

Neden böyle düşünüyorsun Çetin, bakanlık doğrudan ulaşım araçlarının işletilmesi için gereken malzemelerin tükendiğini söylüyor.

Mesele sadece malzeme değil, bu krizin yönetilememesi ve sahadaki operasyonel kapasitenin çoktan kırılmış olmasıdır; yani sadece yakıt bittiği için değil, altyapı çöktüğü için bu noktadayız.

Bir an karşı taraftan bakalım, yani bu çöküşün sorumluluğunu sadece ablukaya mı yıkmalıyız, yoksa sahadaki yönetim kapasitesi de mi tükendi?

Bakanlık açıklaması doğrudan ablukaya ve malzeme eksikliğine vurgu yapıyor; özellikle sağlık personeli ve hastaları taşıyan otobüslerin hizmet dışı kalacağı uyarısı yapıldı.

Sağlık hizmetlerinin bu denli kırılgan bir noktaya gelmesi, bölgedeki diğer askeri hareketliliğin de seyrini değiştirecek gibi duruyor.

Sağlık krizi bir tarafta dururken, gökyüzündeki hareketlilik masadaki gerilimi başka bir boyuta taşıyor. Suudi Arabistan'ın altyapısına yönelik İHA saldırısı, bu gerilimin artık sadece söylemde kalmadığını kanıtlar nitelikte.

Suudi Arabistan Savunma Bakanlığı'ndan Tümgeneral Türki el-Maliki, saldırı girişiminin Doğu Bölgesi'ndeki petrol tesislerini ve Riyad'ı hedef aldığını teyit etti. Bakanlığın ifadesiyle, Irak topraklarından fırlatılan ve İran destekli milislerin gerçekleştirdiği çok sayıda İHA hava savunma sistemlerince imha edildi.

Bu saldırıların koordinasyonu, bölgedeki enerji arz güvenliği üzerindeki maliyet baskısını artırabilir. Özellikle petrol tesislerine yönelik bu tür girişimler, piyasaların risk primini geçen dönemlere kıyasla daha yukarı çekme potansiyeline sahip.

Mesele sadece petrol fiyatı değil, bu saldırıların birer 'deneme atışı' olup olmadığı.

Bir an karşı taraftan bakalım, bu saldırılar sadece savunma amaçlı birer mesaj mı yoksa büyük bir çatışmanın ön hazırlığı mı?

İran'ın Tahran'daki açıklamalarını hatırlayın; Bekayi, ABD'nin savaş ve barış kararlarını belirlemesine izin vermeyeceklerini açıkça söyledi. Bu, savunma araçlarının diplomasiyle desteklendiği bir stratejinin parçası gibi duruyor.

Ancak İsrail kanadından gelen tepkiler bu stratejinin ne kadar kırılgan olduğunu gösteriyor.

Evet, Ben-Gvir Yedioth Ahronot'a verdiği demeçte Trump'ın İran politikasını 'son derece saf' olarak nitelendirdi. Ben-Gvir, Trump'ın bir iş insanı olmasının bu konuda bir zafiyet yarattığını savunuyor.

Ben-Gvir'in bu sert çıkışı aslında Washington ile Tel Aviv arasındaki diplomatik uyumun ne kadar riskli olduğunu gösteriyor.

Peki, Trump'ın Suudi Arabistan'a yönelik nükleer anlaşma şartı bu denklemi nasıl bozuyor?

Bekayi'nin belirttiği üzere, Washington'un Abraham Anlaşmaları'nı nükleer anlaşmaya bağlaması, İran tarafından 'alışılmış bir tutum değişikliği' olarak okunuyor. Bu durum, bölgedeki ittifak modellerini zorluyor.

Zorluyor ama asıl tehlike, diplomatik kanalların bu kadar agresif bir dille tıkanmış olması.

Söylem savaşları ve gökyüzündeki İHA'lar arasında sıkışan bu tablo, Ankara'nın komşularıyla yürüttüğü denge politikasının önemini de bir kez daha hatırlatıyor; bakalım bu dengeler Irak ve Sudan hattında nasıl şekillenecek?

Aslında bu trafik tek bir ülkeyle sınırlı kalmıyor; Irak Başbakanı Ali ez-Zeydi 28 Temmuz'da Erdoğan'ın davetiyle Ankara'da olacak, hemen ardından Sudan Dışişleri Bakanı Mohieddin Salem de 28 ve 29 Temmuz tarihlerinde Hakan Fidan ile görüşecek.

Zeydi'nin bu ziyareti, göreve gelmesinin ardından çıktığı yurt dışı turunun üçüncü durağı olması bakımından stratejik bir eşik gibi görünüyor. Özellikle enerji ve su yönetimi gibi teknik başlıklar, ekonomik bağımlılık üzerinden bir denge kurulmasını zorunlu kılıyor.

Peki bu denge gerçekten karşılıklı mı, yoksa sadece kriz yönetimi mi?

Bir an için karşı taraftan bakalım; bu yoğun ziyaret trafiği Türkiye'nin bölgedeki etkinliğini mi artırıyor yoksa sadece yangın söndürmeye mi çalışıyor?

Bence risk, Sudan örneğinde olduğu gibi sadece insani yardım ve toprak bütünlüğü desteğiyle sınırlı kalması. Sudan'daki istikrarsızlık Türkiye'nin bölgedeki diplomatik maliyetini her geçen gün artırıyor.

Ancak Sudan konusunda Dışişleri Bakanlığı'nın 'egemenlik ve toprak bütünlüğü desteği' vurgusu, bölgedeki aktörlere karşı net bir duruş sergileme amacı taşıyor.

Sadece teyit etmek yetmez, maliyetin kimin üzerinde kalacağı asıl soru.

Çetin, yani diyorsun ki bu diplomatik yoğunluk aslında bir güç gösterisinden ziyade bir savunma refleksi?

Veriler ve bölgedeki kırılganlıklar bunu gösteriyor; Ankara şu an geniş bir diplomatik koridor açmaya çalışıyor ama koridorun sonu henüz belirsiz.

Diplomatik koridorun bu kadar genişlemesi, Ankara'nın iç siyasetindeki hareketliliğe nasıl yansıyacak, asıl o merak konusu; birazdan Bahçeli'nin o sert çıkışına bakacağız.

Bahçeli'nin bu ifadeleri sadece bir eleştiri mi yoksa muhalefetin meşruiyetine yönelik bir saldırı mı, bunu bir an karşı taraftan bakalım; bu suçlamalar sadece birer siyasi polemik olamaz mı?

Bahçeli yazılı açıklamasında CHP'nin rozet törenindeki iddialara atıfta bulunarak, cast ajansı aracılığıyla ücretli figüran taşındığını öne sürdü.

Bu iddia, aslında siyasi partilerin taban hareketliliğini sorgulayan bir mekanizmaya dokunuyor; eğer bu tür organizasyonlar gerçekse, seçmen güveni üzerinde uzun vadeli bir maliyet yaratabilir.

Bence mesele güven değil, doğrudan bir itibarsızlaştırma çabası.

Az önce söylenenin aksine, Bahçeli'nin 'Türk siyasi hayatının kalbine ağır bir darbe' ifadesini kullanması, olayı basit bir polemik boyutundan çıkarıp devletin bekasıyla ilişkilendirdiğini gösteriyor.

Ancak benzer durumlarda bu tür sert çıkışlar, muhalefeti birleştiren bir reaksiyon yaratmıştı, burada ters tepme riski çok yüksek.

Bahçeli açıklamasında, CHP'nin köklü geçmişinin yapay kalabalıklar ve sahte görüntüler üzerine inşa edilmeye çalışıldığını belirtti.

Yani Bahçeli, tartışmanın merkezine sadece partileri değil, siyasetin doğasını koyuyor; peki bu iç gerilim, dışarıdaki o büyük dengeleri nasıl sarsacak?

Siyasetin bu kadar içe dönükleşmesi, bizi aslında çok daha somut ve fiziksel bir yıkımın eşiğine, doğanın sert yüzüne doğru sürüklüyor.

Siyasetin bu kadar içe dönükleşmesi, bizi aslında çok daha somut ve fiziksel bir yıkımın eşiğine, doğanın sert yüzüne doğru sürüklüyor. Masadaki veriler, bu yıkımın artık coğrafi sınır tanımadığını gösteriyor.

Kesinlikle, özellikle Fransa'dan gelen veriler tablonun vahametini kanıtlıyor. İçişleri Bakanı Laurent Nunez, yıl başından bu yana 13 bin 566 yangın çıktığını ve yanan alanın Paris şehir merkezinin yaklaşık 11 katı büyüklüğüne ulaştığını açıkladı.

Bu sadece bir çevre felaketi değil, aynı zamanda devasa bir ekonomik maliyet. Gironde vilayetinde sadece bir haftada 42 bin hektarın kül olması, tarımsal üretim ve yerel ekonomiler üzerinde geçen yılların en ağır baskısını oluşturuyor.

Maliyet meselesine tek taraftan bakmamak lazım. 200 binden fazla insanın tahliye edilmesi, devletin güvenlik ve lojistik kapasitesinin ne kadar zorlandığını gösteren bir sınav.

Bir an karşı taraftan bakalım, yani bu tahliyeler ve müdahaleler aslında sistemin çalıştığını mı gösteriyor, yoksa bir hazırlıksızlık mı?

Hazırlıksızlık değil, kapasite aşımı diyelim. 2 bin 500 itfaiyeci ve 18 hava aracıyla müdahale edilmesine rağmen yangının kontrol altına alınamaması, riskin artık yönetilemez bir boyuta geçtiğinin kanıtı.

Risk sadece Avrupa'da değil, Pakistan tarafında can kaybı boyutuna ulaşmış durumda. Pakistan Ulusal Afet Yönetim Kurumu, muson yağmurları ve seller nedeniyle can kaybının 109'a yükseldiğini teyit etti.

Pakistan'daki bu tablo, iklim krizinin sosyoekonomik kırılganlığı nasıl tetiklediğinin somut örneği. Ölümlerin yarısı Hayber Pahtunhva eyaletinde gerçekleşti ve çoğu ev veya çatı çökmelerinden kaynaklandı.

Yani coğrafya değişiyor ama sonuç hep aynı: en kırılgan olan en ağır bedeli ödüyor. Peki ya gelişmiş sanayi toplumları, Belçika örneğindeki gibi bu durumdan muaf mı?

Tam tersi, EuroMOMO verileri Belçika'nın Haziran sonundaki sıcak dalgasında %48 oranında aşırı ölüm kaydettiğini gösteriyor. Bu, Fransa'daki %23 ve Hollanda'daki %13'lük oranların çok üzerinde.

Belçika'daki bu uçurumun sebebi, yoğun kentleşme yapısının serinleme imkanlarını kısıtlaması ve dezavantajlı bölgelerdeki sosyoekonomik eşitsizlikler olarak okunabilir.

Veriler çok net; kentleşme modeli bu yeni iklim koşullarına tamamen aykırı hale gelmiş.

Görünen o ki, ne siyasi manevralar ne de gelişmiş şehir altyapıları doğanın yeni normaline karşı bir kalkan oluşturabiliyor. Bugünlük bizden bu kadar; tüm bu yıkımın ve eşitsizliğin ortasında yarın nelerin değişeceğini konuşacağız, iyi akşamlar.

Katılımınız için teşekkürler, yarın gece yeni bir gündemle görüşmek üzere.