Dünya Düzeninde Kırılmalar ve Yerel Sarsıntılar

21 Kasım 2024 tarihli tutuklama emriyle masada duran bir karar, şimdi New York koridorlarında diplomatik bir restleşmeye dönüşüyor. Netanyahu'nun BM Genel Kurulu'na katılma kararı, hukuk ile siyaset arasındaki o ince çizgiyi yeniden test edecek.

Netanyahu, Fox News'e yaptığı açıklamada güvenlik gerekçelerini öne sürerek Eylül ayında New York'ta olacağını net bir şekilde belirtti. UCM'nin Gazze'deki savaş suçları gerekçesiyle çıkardığı bu emir, aslında Netanyahu ve eski Savunma Bakanı Yoav Gallant'ı kapsıyor.

Hukuki bir emrin bu denli açık bir meydan okumayla karşılanması, kurumun caydırıcılığını yerle bir eder. Benzer durumlarda siyasi aktörler genellikle geri adım atar, ancak burada kurumun otoritesi doğrudan hedef alınıyor.

Aslında bu durum, 21 Kasım'da çıkan kararın yarattığı siyasi maliyetin, diplomatik izolasyondan daha düşük görüldüğünü kanıtlıyor. Görünen o ki, Netanyahu için New York'a gitmek, hukuki bir riskten ziyade bir meşruiyet arayışı.

Peki, bu risk bir meşruiyet zaferine mi yoksa daha büyük bir yalnızlığa mı yol açacak? Şimdi bu düğümün nerede koptuğuna, yani bölgedeki sarsıntının asıl kaynağına bakalım.

Arap Birliği'nin doğrudan Trump yönetimine sorumluluk yüklemesi, diplomatik nezaketin sınırlarını zorlayan bir hamle gibi duruyor.

Bu bir nezaket meselesi değil, doğrudan bir başarısızlık tespiti.

Aslında Nebil Fehmi'nin vurguladığı o 9 aylık tıkanıklık, Trump'ın barış planındaki ikinci aşamanın neden durduğunu açıklıyor.

Arap Birliği Genel Sekreteri, planın ilan edilmesinin üzerinden 9 ay geçmesine rağmen ikinci aşamada hiçbir ilerleme kaydedilemediğini açıkça belirtti.

Mesele ilerleme sağlanamaması değil, planın uygulanabilirliğinin zaten tartışmalı olması.

Kaan'ın az önce bahsettiği meşruiyet arayışına dönersek, Trump'ın planı bölgedeki statükoyu korumaktan öteye geçemediği için bu tıkanıklık yaşanıyor.

Peki, bu tıkanıklık sadece bir planın durması mı, yoksa bölgedeki tüm denklemin çöküşü mü?

Bence bu bir çöküşün ön habercisi, çünkü Arap Birliği artık 'sorumluluk üstlenin' diyerek topu doğrudan Beyaz Saray'a atıyor.

Bakanlık kaynaklarından edinilen bilgiye göre, Guterres'in Suriye ve Kıbrıs ziyaretleri de bu gergin atmosferde gerçekleşiyor.

Guterres'in ziyaretleri aslında bu patlama noktasının ne kadar geniş bir coğrafyaya yayıldığını gösteren bir veri.

Veriler şunu söylüyor; diplomatik çabalar, sahadaki tıkanıklığı aşmaya yetmiyor.

9 aylık bu durgunluk, aslında bölgedeki tüm güvenlik mimarisinin ne kadar kırılgan olduğunu kanıtlayan o kilit rakam.

Diplomatik kanalların bu kadar tıkandığı bir noktada, gerilim sadece karada mı kalacak?

Gözümüzü biraz daha güneye, suların altındaki ve üzerindeki hareketliliğe çevirmemiz gerekecek.

Sular artık sadece bir ticaret yolu değil, doğrudan bir misilleme sahası haline geldi. Putin'in St. Petersburg'daki o emri, Rusya'nın artık uluslararası deniz hukukunu bir savunma kalkanı değil, bir saldırı gerekçesi olarak kullanacağını gösteriyor.

Kremlin'in yaptığı açıklamada, bu çalışmaların 'etkin olacağı' vurgulanırken, Deniz Kuvvetleri Komutanı Aleksandr Moiseyev ve filo komutanlarının operasyonel hazır bulunuşluk raporu sunduğu belirtildi.

Aslında Putin'in bu çıkışı, Rusya'nın ticari filolarını koruma bahanesiyle deniz yetki alanlarını genişletme stratejisinin bir parçası gibi duruyor. Geçen yılki deniz trafiği verilerine baktığımızda, Rus gemilerine yönelik kısıtlamaların arttığı dönemlerde bu tarz sert söylemlerin her zaman bir karşılık bulduğunu görüyoruz.

Ama bu sadece Rusya ile sınırlı değil, Hürmüz Boğazı'ndaki durum da benzer bir risk taşıyor.

Hürmüz meselesini biraz açalım: İran'ın Umman üzerinden yürüttüğü diplomasi bu gerginliği gerçekten soğutabilir mi?

Bence soğutmaz, aksine İran'ın Umman'ı bir tampon bölge olarak kullanması, olası bir çatışmada sorumluluğu dağıtma hamlesidir. Benzer durumda 2019'daki gerilimde de diplomatik kanallar açık görünmesine rağmen sahadaki risk katlanarak artmıştı.

Burada asıl paradoks şu; Putin'in 'etkin çalışma' dediği şey, aslında küresel deniz sigortası maliyetlerini bir sonraki aşamaya taşıyacak olan o görünmez maliyet artışıdır.

Yani denizdeki bu sertleşme, sadece gemilerin rotasını değil, yarın sabahki piyasaların yönünü de değiştirebilir. Peki, bu küresel sarsıntılar yerel düzlemde, özellikle de bizim iç siyaset ve teknoloji eksenindeki dönüşümlerimizi nasıl etkileyecek?

Kaan'ın az önce işaret ettiği o görünmez maliyetlerin yerel karşılığını, önce teknoloji yatırımlarında, sonra da siyasetin iç dinamiklerinde arayalım.

Teknoloji tarafında Atatürk Havalimanı'ndaki Terminal İstanbul projesiyle ilgili Bakan Kacır'ın açıkladığı rakamlar aslında büyük bir ölçek değişimine işaret ediyor. Projenin başlangıç etabı için verilen bütçe ve beklenen girişimci sayısı, geçen yılki teknopark yatırımlarının ortalamasını ciddi şekilde yukarı çekiyor.

Bakanlığın ifadesiyle bu merkez, 'dünyanın en büyük girişimcilik merkezi' olma vizyonuyla hareket ediyor. 16 farklı kaynaktan gelen bilgiye göre, Terminal İstanbul çok yakında hizmete girecek ve Techstars gibi küresel aktörlerle iş birliği hedefleniyor.

Peki bu devasa fiziksel alanın, küresel teknoloji döngüsüne ne kadar hızlı entegre olabileceği sorusu hala yanıtsız.

Aslında bu bir risk değil, bir kaldıraç meselesi; çünkü bu büyüklükteki bir merkez, yerli yazılım ihracatını son üç dönemdeki artış hızının iki katına çıkarabilir.

Ben buna katılmıyorum, altyapı her şey değildir.

Altyapıdan ziyade bu dinamizmin siyasi partilerin iç işleyişine, yani CHP'deki yeni dengelere yansıması nasıl olacak?

CHP'de grup başkanlığı seçimi sonuçlandı ve Tekirdağ Milletvekili Faik Öztrak yeni grup başkanı oldu. İkinci turda 21 oy alan Öztrak, 17 oyda kalan Gürsel Erol'un adaylıktan çekilmesiyle seçimi tamamladı.

Oylama sonuçlarındaki bu dar fark, parti içindeki kanat ayrışmasının hala çok taze olduğunu gösteriyor.

Bu ayrışma sadece seçimle sınırlı kalmadı, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı Sarıyer'deki üye katılım törenine dair bir soruşturma başlattı. İddiaya göre, organizasyona cast ajansları aracılığıyla kişi başı 950 TL ödenerek gerçekte üye olmayan kişiler dahil edildi.

Siyasi partilerin bu tip operasyonel maliyetleri, aslında Kaan'ın az önce bahsettiği o 'görünmez maliyetler' kavramının mikro bir örneği gibi.

Bu bir maliyet meselesi değil, doğrudan bir meşruiyet sarsıntısıdır.

Yani bir tarafta teknolojiyle inşa edilmeye çalışılan devasa bir gelecek vizyonu, diğer tarafta ise organizasyonel usulsüzlük iddialarıyla sarsılan bir siyaset tablosu var.

Sonuç olarak Terminal İstanbul'un getireceği yüksek katma değerli büyüme potansiyeli ile siyasi partilerdeki bu tür kurumsal güven krizleri, ülkenin yatırım iklimine zıt yönlü sinyaller gönderiyor.

Bu karmaşık tablo, bizi bir sonraki aşamada çok daha sert ve insani bir gerçeklikle, doğanın ve şiddetin o ağır tablosuyla yüzleştirecek.

Kaan'ın bahsettiği yatırım iklimi ile yereldeki bu ani ve trajik kayıplar arasındaki uçurumu anlamak için doğrudan somut verilere bakmamız gerekiyor.

Kastamonu Cide'de Meteoroloji'nin turuncu kodlu uyarısının ardından çay taşmasıyla 150'den fazla ev, iş yeri ve depo su altında kaldı; şu an AFAD ve Jandarma ekipleri su altında kalan binalardan tahliye ve temizlik çalışmalarını sürdürüyor.

Cide'deki bu 150 birimlik yıkım, aslında sadece bir doğa olayı değil, altyapı maliyetlerinin ve iklim risklerinin yerel bütçeler üzerindeki görünmeyen yüküdür.

Maliyetten ziyade hazırlıksız yakalanma riskine bakmak lazım; turuncu kod verilmişken tahliye süreçlerinin neden bu denli ağır bir yıkımla sonuçlandığını sorgulamalıyız.

Mersin Tarsus'ta da benzer bir kontrol kaybı söz konusu; Tarsus Çayı'nın denize döküldüğü bölgede akıntıya kapılan 5 kişilik bir aileden anne, baba ve teyze hayatını kaybetti, bir çocuk ise hâlâ kayıp.

Doğanın kontrol edilemeyen gücü bir yanda, diğer yanda ise Batman'da mezarlıkta yaşanan o karanlık şiddet var; bunu nasıl okuyacağız?

Batman Güneykent'teki Asri Mezarlık'ta düzenlenen silahlı saldırıda, AK Parti Merkez İlçe Yönetim Kurulu Üyesi Mehmet Direk, oğlu Ercan Direk ve yeğeni Bekir Direk hayatını kaybetti.

Bir mezarlıkta, yani en güvenli olması gereken yerde bu saldırının gerçekleşmesi, güvenlik algısının ne kadar kırılganlaştığını gösteriyor.

Aslında bu üç ölümün yarattığı toplumsal maliyet, sadece yas tutmak değil, yerel siyasi aktörlerin ve ailelerin güvenli alanlarının nasıl yok olduğunu görmektir.

Ama bu sadece güvenlik meselesi değil, bir güç gösterisi de olabilir.

Benim gördüğüm asıl risk, bu tür vakaların yerel dinamikleri nasıl istikrarsızlaştırdığı; yani Batman'daki bu kayıp, aslında toplumsal dokudaki bir çatlağın sonucu olabilir.

Ekipler Batman'daki olayla ilgili incelemeyi sürdürürken, cenazeler otopsi için Batman Eğitim ve Araştırma Hastanesi morguna kaldırıldı.

Kaan, az önce altyapı maliyetlerinden bahsettin ama bu trajedilerin ekonomik bir karşılığı da var mı?

Kesinlikle var; Cide'deki 150 yapısal kayıp doğrudan yerel sermaye kaybı demekken, Batman'daki bu tür şiddet olayları ise doğrudan sosyal sermayenin ve kurumsal güvenin erimesidir.

Günün bu ağır muhasebesinden sonra, rotamızı bambaşka bir coğrafyaya, başarıların ve gururun konuşulduğu bir noktaya çeviriyoruz.

Makau'dan gelen bu haber, az önce Kaan'ın bahsettiği o ağır tabloyu dağıtacak bir enerji taşıyor. Filenin Sultanları, Brezilya'yı 3-1 yenerek Milletler Ligi şampiyonu oldu.

Maçın hemen ardından TVF Başkanı Mehmet Akif Üstündağ, 18 takımın yarıştığı üç etaplık sürecin ardından gelen bu başarının zorlu bir süreçten geçtiğini vurguladı. East Asian Games Dome'daki finalde Brezilya karşısında alınan bu sonuç, turnuvanın en net tescili oldu.

Buradaki 3-1'lik skor sadece bir maç sonucu değil, aslında bir yatırımın geri dönüşü. Geçen sezonki performans verileriyle kıyaslandığında, bu şampiyonluk Türkiye'nin voleybol ekonomisindeki marka değerini bir üst basamağa taşıyor.

Sadece marka değerine odaklanmak yanıltıcı olabilir.

Neden böyle düşünüyorsun?

Bence bu tür tekil başarılar, kurumsal süreklilik sağlanmadığı sürece sürdürülebilir bir model sunmuyor; yani zaferin maliyeti ve organizasyonel yorgunluğu göz ardı ediliyor.

Tartışmanın rengi değişse de günün sonunda Makau'dan gelen bu zafer, geceyi daha umutlu kapatmamızı sağlıyor; tüm ekibe teşekkürler, yarın yeni kırılmalarla görüşmek üzere.