Gerilim Hattında Kritik Saatler: Trump'ın Resti ve Yeni Siyasi Dengeler

Trump'ın diplomasiyi sadece bir zaman kazanma taktiği olarak kullandığını savunmak, bölgedeki askeri hareketliliğe bakılırsa artık pek mümkün görünmüyor. Masadaki gerilimi açalım: Bu restleşme gerçekten bir anlaşma mı getirecek yoksa kaçınılmaz bir çatışmayı mı hazırlıyor?

Trump, İsrail'in Kanal 12 televizyonuna verdiği röportajda, arabulucuların talebiyle 24 Temmuz'da saldırılara ara verdiğini ancak müzakereler sonuçlanmazsa çok güçlü askeri eylemlere döneceğini söyledi. Bu süreçte Netanyahu'nun da Tel Aviv yerine Nevatim Askeri Hava Üssü'nden gizlice havalanarak ABD'ye gitmesi, sahadaki riskin ne kadar yüksek olduğunu teyit ediyor.

Aslında bu durum sadece siyasi bir söylem değil, CENTCOM'un deniz ablukasındaki somut operasyonlarıyla destekleniyor. Veriler şunu gösteriyor: Ablukayı geçmeye çalışan gemilerden 12 veya 17'sinin rotası değiştirildi, hatta 2 gemiye baskın yapıldı ve 2 gemi hizmet dışı bırakıldı.

Sadece gemi sayılarına odaklanmak yanıltıcı olur.

Peki, neye odaklanmalıyız?

Mekanizmaya bakmalıyız; İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibadi'nin Umman'daki görüşmelerde Hürmüz Boğazı'nın kapatılmasına dair öneriyi reddetmesi, Trump'ın 'hızlı süreç' uyarısıyla tam bir çarpışma halinde. Yani bir taraf ablukayı fiziksel olarak daraltırken, diğer taraf stratejik geçiş noktalarını korumak için rest çekiyor.

Yani Elif'in aktardığı uçuş gizliliği ve Trump'ın ültimatomu ile Kaan'ın bahsettiği denizdeki fiziksel müdahale, aslında aynı düğümün iki farklı ucu gibi duruyor.

Bence bu iki ucu birleştirmek, tarafların aslında birbirini duymadığını görmezden gelmek olur.

Neden böyle düşünüyorsun Çetin?

Çünkü Trump 'ateş etmeyin dediler' diyerek diplomatik bir alan açtığını iddia etse de, Netanyahu'nun sivil havalimanı yerine askeri üsten kalkması, güvenliğin diplomatik kanallardan çok askeri hazırlığa endekslendiğini gösteriyor. Emsal olarak, bu tip gizli hareketlilikler genellikle müzakere masasının değil, harekat planının öncelendiği dönemlerde görülür.

Bu noktada şunu eklemeliyim, Garibadi'nin açıklaması doğrudan İran Öğrenci Haber Ağı'na dayandırılıyor ve bu da Tahran'ın deniz rotası konusundaki tavrının ne kadar katı olduğunu gösteriyor.

Katılık çok önemli bir değişken; zira deniz ticaretinin aksaması, Trump'ın 'hızlı sonuç' baskısını ekonomik bir krize dönüştürebilir. Geçen haftaki diplomatik trafiğin aksine, şu anki tablo tamamen askeri kapasitenin test edilmesine evrilmiş durumda.

Kapasite testi mi, yoksa hata payının sıfıra inmesi mi?

Görünen o ki, her iki senaryo da masada.

Anlaşılan o ki, denizdeki gemi sayıları ve hava üslerinden kalkan uçaklar, sadece birer hareketlilik değil, yeni bir dönemin habercisi. Peki, bu askeri gerilim sadece deniz ve hava üsleriyle mi sınırlı kalacak?

Haber merkezine düşen bilgiler, gerilimin sadece stratejik noktalarla değil, sahadaki insani maliyetle de bağlantılı olduğunu gösteriyor.

O zaman bu askeri restleşmenin sahada bıraktığı çok daha ağır bir iz var; bir sonraki aşamada o izlerin derinliğine, yani Gazze'deki duruma bakacağız.

Gazze Şeridi'nin güneyindeki Sabra Mahallesi'nde enkaz kaldırma çalışmaları devam ederken, yıkılan bir binadan Ebu Şeria ve el-Hasayine ailelerine ait 99 cenaze çıkarıldı. WAFA'nın aktardığına göre bu bina, Ekim 2023 ile 7 Haziran 2025 tarihleri arasında defalarca İsrail uçakları tarafından hedef alınmıştı.

Bu veriler aslında savaşın maliyetinin sadece bugünü değil, iki yılı aşan bir süreci kapsayan sistematik bir yıkımı işaret ettiğini gösteriyor. az önce belirttiğim stratejik riskler, bu ölçekteki bir sivil kaybıyla birleşince ekonomik ve siyasi baskının boyutu başka bir evreye geçiyor.

Yani sahadaki bu sayısal yıkım, aslında siyasi hesaplaşmaların da yakıtı haline geliyor, öyle değil mi?

Sadece yakıt değil, doğrudan bir hedef haline geliyor.

Mark Ruffalo'nun Netanyahu'ya yönelik 'Adaletten kaçamazsın' çıkışı ve UCM konusundaki sertleşme, bu insani tablonun siyasi bir hesap sorma mekanizmasına dönüştüğünü kanıtlıyor. Benzer durumlarda sivil kayıpların bu denli somutlaştığı anlarda, uluslararası yaptırımların geri tepme riski her zaman daha yüksektir.

Ruffalo'nun X üzerinden yaptığı paylaşımda Netanyahu için 'manyak bir katil' ifadesini kullandığını ve Kerim Han'ın görevden alınmasının suçları örtmeyeceğini savunduğunu da not düşmemiz gerekiyor.

Bence bu durum, sadece bir oyuncunun tepkisi değil, Batı'daki kamuoyu baskısının Netanyahu üzerindeki hukuki kuşatmayı nasıl beslediğinin bir göstergesi.

Baskı besler ama kurumların tepkisi farklıdır; kurumlar sadece bu söylemlerle hareket etmez.

Peki, bu insani ve hukuki gerilim, sadece Orta Doğu'nun sınırları içinde mi kalacak yoksa küresel dengeleri sarsan daha büyük bir ekonomik kırılmanın habercisi mi?

Bunu açalım: bu ekonomik gerilim sadece bir gümrük vergisi meselesi mi yoksa ticaretin ideolojik bir savaş alanına dönüşmesi mi?

Bence ikincisi yaşanıyor; Çin Ticaret Bakanlığı'nın Xinhua üzerinden yaptığı açıklamada ABD'nin 60 ticaret ortağına uyguladığı vergileri 'tek taraflılık' olarak nitelemesi, meselenin teknik bir ticaret dengesinden çıkıp sistemik bir çatışmaya evrildiğini gösteriyor.

Pekin tarafı bu noktada çok net bir savunma hattı kurmuş durumda; Çin, zorla çalıştırma iddialarına karşı kapsamlı bir iş hukuku sistemi oluşturduklarını belirterek ABD'nin bu gerekçesini reddediyor.

Aslında bu savunma, geçen yılın aynı dönemindeki ticaret hacmi verileriyle kıyaslandığında, tarafların birbirine olan ekonomik bağımlılığını birer silaha dönüştürme stratejisinin bir parçası gibi duruyor.

Ama bu strateji sadece ticaretle sınırlı kalmayacaktır.

Çetin'in kastettiği riskin bir benzerini Ermenistan örneğinde de görüyoruz; Paşinyan'ın AB ile ilişkileri ve Putin ile yaptığı telefon görüşmesi, ekonomik bloklar arasındaki sıkışmışlığı kanıtlıyor.

Kremlin'in ifadesiyle görüşmede, Ermenistan'ın AB adımları ile AEB ilişkileri ele alınmış ve 29 Mayıs'ta Astana'da kabul edilen ortak açıklamaya atıfta bulunulmuş.

Buradaki asıl risk, Ermenistan'ın bir yandan AB'ye yönelirken diğer yandan AEB'nin ortak açıklamasına bağlı kalmaya çalışması; bu tür denge oyunları genellikle kurumlar arası bir kopuşla sonuçlanır.

Yani küresel ticaret savaşları ve bu yeni ittifak arayışları, yerel aktörleri de birer seçim yapmaya zorluyor; peki bu kırılmaların iç hukuk ve siyaset mekanizmalarına nasıl yansıyacağını birazdan konuşalım.

Küresel denge arayışlarından iç hukuk mekanizmalarına dönersek, Türkiye'de siyasi yapıyı kökten değiştiren iki ayrı gelişme aynı anda masada duruyor.

Özellikle Özgür Özel'in Halk TV'deki açıklamalarıyla YENİ Parti'nin ilk somut adımı görüldü; Özel, Anadolu Kulübü'ndeki toplantıda 'Bizi YENİ Parti sürecine millet sırtımızdan itti' diyerek partinin kuruluşunu halkın talebine bağladı.

Bu siyasi ayrışmanın ekonomik yansıması, CHP'den ayrılan 90 milletvekilinin yeni bir blok oluşturmasıyla birlikte partiler arası kaynak ve oy dağılımında ciddi bir belirsizlik yaratabilir.

Mesele sadece oy dağılımı değil, hukuki zeminin ne kadar esnek olduğudur.

Hukuki zemindeki o gerilimi Ahbap Derneği örneğinde çok net görüyoruz; İstanbul 8. Sulh Ceza Hakimliği, 'Ahbaplar Suç Örgütü' soruşturması kapsamında derneğin tüm mal varlığı için yönetim kayyımı atadı.

Ahbap'ın tüm taşınmazları ve banka hesapları artık Avukat Rıdvan Can, Avukat Mustafa Göktuğ Kaya ve Prof. Dr. Ahmet Kasım Han'ın kontrolünde olacak; bu, sivil toplumun finansal hareket kabiliyetini doğrudan kısıtlayan bir mekanizma.

Sivil toplum kuruluşlarına yönelik bu tür kayyum uygulamaları, hukuki bir gereklilikten ziyade bir caydırıcılık unsuru olarak kullanılmaya başlanırsa kurumların güvenilirliği sarsılır.

Yani bir tarafta yeni kurulan siyasi bir yapının meşruiyet iddiası, diğer tarafta ise köklü bir sivil toplum kuruluşunun yargı eliyle yönetimine el konulması var.

Evet, ancak mahkeme kararında Haluk Levent ve bazı yönetim kurulu üyelerinin tutuklu olduğu veya adli kontrol altında bulunduğu gerçeğini de not düşmek gerekir.

Hukuk ve siyaset arasındaki bu keskin çizgiler iç gündemi belirlerken, şimdi rotayı Sakarya'daki o karmaşık ve insani boyutu olan vakaya çevirelim.

Sakarya Akyazı'da, Recep Tayyip Erdoğan Spor Kompleksi yakınlarında gerçekleşen olayda, 19 yaşındaki anne O.D.'nin ifadesine göre 11 aylık bebek E.R.D. bir çöp konteynerinin yanına bırakıldı. Polis, 19 yaşındaki şüpheli İ.D.'nin yakalanması için geniş çaplı bir çalışma yürütüyor.

Bu vaka sadece bir suç haberi değil, bölgedeki sosyal destek mekanizmalarının ve genç yaşta ebeveynliğin getirdiği ekonomik kırılganlığın bir yansıması gibi duruyor.

Sadece ekonomik kırılganlığa odaklanmak, olayın şiddet boyutunu ve failin kaçma ihtimalini göz ardı etmek olur.

Yani Elif'in sunduğu kronoloji ile Kaan'ın bahsettiği sosyolojik arka planı birleştirdiğimizde, karşımızda çözülmesi gereken çok katmanlı bir toplumsal sorun var.

O sorun, failin yakalanıp yakalanmayacağı netleşmeden sadece bir tahmin olarak kalır.

Aslında az önce belirttiğim gibi, polisin şu anki önceliği şüphelinin kimlik tespiti ve kaçış rotasını belirlemek.

Şiddet ve ihmal sarmalındaki bu ağır tabloyu geride bırakıp, salonlardaki o bambaşka coşkuya, yani voleyboldaki başarı hikayelerine geçelim.

Çin'in Makau bölgesindeki finalde Brezilya'yı 3-1 yenerek kupayı aldılar; İstanbul Havalimanı'ndaki VIP terminalinde ise bando takımı ve marşlarla çok görkemli bir karşılama yapıldı.

Bu sadece bir kupa değil, 2023'teki şampiyonluğun ardından gelen ikinci zaferle birlikte takımın uluslararası voleybol ekosistemindeki sürdürülebilir gücünü de kanıtlamış oldu.

Yani Elif'in anlattığı o coşkulu karşılama ile Kaan'ın bahsettiği bu kurumsallaşmış başarı aslında tek bir madalyanın iki yüzü.

Başarıyı sadece madalyaya bağlamak riskli.

Çetin'in şüpheci yaklaşımına katılmıyorum, çünkü veriler bu istikrarın tesadüf olmadığını gösteriyor.

Sporun birleştirici gücüyle günü kapatıyoruz, yarın sabah yeni gündemlerle görüşmek üzere, iyi geceler.