Kerkük'te Tarihi İmza ve Washington'da Diplomasi Trafiği

Washington'da Netanyahu'nun Trump ile gerçekleştirdiği diplomatik temasların yankıları sürerken, Gazze'den gelen El-Muttakin Camisi yıkımı haberi sahadaki insani maliyetin boyutunu yeniden gündeme taşıdı. Elif, saldırının gerçekleştiği noktadan neler aktarıldı?

Hristiyan Gençler Birliği Derneği'nin hemen yanındaki cami tamamen yerle bir oldu. Saldırı sonrası çevredeki evlerde ağır hasar oluşurken, cami avlusundaki çadırlarda barınan yerinden edilmiş sivillerin sığınacak hiçbir yerinin kalmadığı teyit edildi.

Bu yıkımın sadece bir yapı kaybı olmadığını, bölgedeki yerinden edilmiş nüfusun barınma kapasitesinin de çöktüğünü görmemiz gerekiyor.

Asıl soru, bu dini mekanların hedef alınmasının bölgesel gerilimi hangi noktaya taşıyacağı.

Yani yıkılan sadece bir ibadethane değil, bir sığınak; peki bu durumun siyasi maliyeti ne olacak?

Siyasi gerilimlerin gölgesinde kalmış gibi görünse de, Ankara'daki o tören protokolünün arkasında aslında çok daha somut, çok daha rakamsal bir iş birliği yatıyor.

Kesinlikle, çünkü bu ziyaret sadece diplomatik bir nezaket değil, ticaret hacmini 17 milyar dolardan orta vadede 30 milyar dolara çıkarma hedefinin bir parçası. Ticaret Bakanı Ömer Bolat'ın bugün Ankara'daki toplantıda belirttiği üzere, Irak zaten Türkiye'nin dış ticaretinde 5. en büyük ortağı konumunda.

Bu rakamların ötesinde, imza töreninin gerçekleştiği enerji sahası tarafında da hareketlilik var. TPAO Genel Müdürü Cem Erdem ile BP'den Andrew McAuslan, Kerkük'teki üretim sahasında yüzde 15'lik hisse devri için imzaları attılar.

Hisse almak her zaman kontrolü ele almak demek değildir.

Buradaki mekanizmaya bakarsak, Çetin'in şüphesini anlıyorum ama TPAO'nun BP'nin operatörlüğünü yürüttüğü bir sahada ortak olması, sadece ticaret değil, doğrudan enerji arz güvenliğiyle ilgili bir adım. Geçen yıl pandemi sonrası enerji fiyatlarının yükseldiği dönemde hacmin 24 milyar dolara kadar çıktığını düşünürsek, bu ortaklık o ivmeyi korumayı amaçlıyor.

Ancak Bakan Bolat'ın bahsettiği lojistik koridorlar ve Kalkınma Yolu Projesi gibi altyapı yatırımlarının tam olarak ne zaman devreye gireceği henüz netleşmiş değil.

Altyapı projeleri her zaman kağıt üzerinde kalma riski taşır.

Ama bu seferki durum farklı görünüyor; çünkü Kerkük'teki yüzde 15'lik pay, sadece bir yatırım değil, doğrudan sahanın içinde bir varlık göstermek demek.

Yani bir yandan ticaret hacmi büyürken, diğer yandan enerji sahasının içine girerek bu ticareti fiziksel bir zemine oturtmaya çalışıyorsunuz, doğru mu?

Zemin sağlam olsa da, bu ortaklık bölgedeki diğer aktörlerin, özellikle İran'ın tepkisini nasıl yöneteceği asıl risk faktörü.

Buna karşılık, Erdoğan ve Zeydi'nin görüşmelerinde bölgesel gelişmelerin, özellikle Filistin ve Suriye'nin de masada olması, bu ekonomik ortaklığın siyasi bir zırh olarak kullanılmak istendiğini gösteriyor.

Başbakan Zeydi'nin tören alanında Muhafız Alayı'nı selamlaması gibi sembolik detaylar da aslında bu yeni dönemdeki 'eşit ortaklık' mesajını destekler nitelikteydi.

Semboller etkileyicidir ama Kerkük'teki operasyonel riskler sembollerden daha gerçektir.

Veriler şunu söylüyor ki, Irak ile ticaretin 30 milyar dolar hedefi, sadece bir temenni değil, enerji sahasındaki bu yeni hisse yapısıyla desteklenen bir projeksiyon.

Peki, bu ekonomik ve enerji temelli yeni ittifak, Washington'ın bölgedeki dengeleri göz önüne aldığında nasıl bir karşılık bulacak?

Ankara'daki bu hareketliliğin ardından gözler çoktan okyanus ötesine çevrilmiş durumda.

Doğru, çünkü bu yerel anlaşmaların küresel diplomasi trafiğindeki karşılığını görmemiz gerekecek.

Ankara'daki bu stratejik hamlelerin ardından, rotayı şimdi çok daha farklı bir merkeze, Beyaz Saray'daki o hareketli trafiğe çeviriyoruz.

Beyaz Saray'da üst üste iki ayrı liderle yapılan bu görüşmeler, Washington'un önceliklerini yeniden mi tanımlıyor?

Zelenskiy'nin görüşme sonrası yaptığı açıklamada Patriot füzelerinin üretimine yönelik lisanslar ve stratejik öneriler üzerinde durduklarını belirtmesi, teknik bir desteğin ötesinde bir diplomatik canlanma sinyali olarak okunuyor.

Zelenskiy'den gelen bu veri, Netanyahu ile yapılan görüşmedeki İran odaklı güvenlik gündemiyle birleşince, Trump yönetiminin savunma sanayii üzerinden bir denge kurmaya çalıştığı görülüyor.

Bence bu bir denge değil, sadece riskin dağıtılması.

Neden böyle düşünüyorsun, iki farklı cephede de 'verimli' geçtiği söylenen görüşmelerin bir bütünlüğü yok mu?

Netanyahu'nun nükleer tesislerle ilgili ilettiği istihbaratın ağırlığı ile Ukrayna'ya verilecek lisansların maliyeti aynı kefeye konulamaz; biri doğrudan çatışma riski, diğeri ise uzun vadeli bir lojistik yük.

Yani bir tarafta nükleer tehdit, diğer tarafta ise savunma sanayii lisanslarıyla yürütülen bir süreç var, doğru mu anlıyorum?

Tam olarak öyle, kurumların bu iki farklı gerilim hattına aynı anda ne kadar hazırlıklı olduğu asıl soru işareti.

Washington'daki bu yoğun diplomasi trafiği bölgeyi soğutmak yerine daha da ısıtabilir; peki bu gerilimin bir sonraki durağı neresi olacak?

Washington'daki trafik bir yandan devam ederken, Tahran'dan gelen mesajlar doğrudan küresel ticaretin can damarına, Hürmüz Boğazı'na dokunuyor.

Dışişleri Bakan Yardımcısı Garibabadi'nin açıklamalarına göre İran, Umman ile boğazın bir güzergahının tamamen, diğerinin ise bir kısmının kendi kontrolüne geçmesi için müzakere yürütüyor.

Bu öneri gerçekleşirse, enerji emtia akışındaki maliyet artışının geçen yılki benzer gerilim dönemlerine kıyasla çok daha sert bir kırılma yaratacağını öngörmek mümkün.

Mesele sadece maliyet değil, Garibabadi'nin 'başka formül kabul edilmez' derken aslında diplomatik bir seçenek bırakmıyor olması.

Yani Tahran, Umman üzerinden aslında bir ültimatom mu veriyor?

Kesinlikle öyle, boğazın kapalı kalması tehdidi masaya bir seçenek olarak değil, bir sonuç olarak konulmuş.

Ancak Garibabadi'nin ABD ile ilgili 'istediği zaman müzakere masasına oturmaya alışmalarına izin vermeyeceğiz' çıkışı, bu sertliğin sadece Umman ile sınırlı kalmayacağını gösteriyor.

Buna ek olarak, Bakan Erakçi'nin Ukrayna'dan tazminat talep etmesi de mevcut gerilim hattını Ukrayna-Rusya eksenine de taşıdı.

Ukrayna'nın savunma amaçlı olduğunu söylediği eylemlerin tazminat konusu yapılması, Tahran'ın stratejik bir kuşatma algısıyla hareket ettiğini kanıtlıyor.

Veriler şunu söylüyor; İran hem enerji koridorunda hem de bölgesel çatışmalarda eş zamanlı bir baskı kurmaya çalışıyor.

Peki bu baskı, gerçekten bir müzakere gücü mü yaratıyor yoksa sadece risk primini mi artırıyor?

Bence risk primi artıyor, çünkü kurumların bu kadar geniş bir alanda aynı anda yanıt vermesi çok düşük bir ihtimal.

Haklısınız, piyasalar bu belirsizliği bir müzakere fırsatı değil, doğrudan bir maliyet unsuru olarak fiyatlamaya başladı bile.

Tahran'ın bu çok yönlü hamleleri bölgeyi bir düğüm noktasına getirirken, gözler şimdi çok daha farklı bir coğrafyada, madenlerin ve stratejik kaynakların sessiz savaşında.

Aslında mesele sadece jeopolitik değil, doğrudan bir sermaye boşalması. Claver Gatete'nin Addis Ababa'daki oturumda paylaştığı rakamlar çok çarpıcı; Afrika her yıl yaklaşık 90 milyar doları yasa dışı finansal akışlar nedeniyle kaybediyor.

Gatete bu kaybın sadece bir rakam olmadığını, su, altyapı ve eğitim gibi alanlarda devasa bir boşluk yarattığını vurguladı. Yani bu para kıtaya girmek yerine, sistemin açıklarından sızıp çıkıyor.

Yani kaynaklar kıtada var ama sistem bu kaynakları içeride tutamıyor, öyle mi?

Sistem tutamıyor çünkü denetim mekanizmaları kıtanın değil, parayı çıkaranların çıkarlarına göre çalışıyor.

Buna katılıyorum, çünkü küresel büyümenin dengesizliği ve ticari gerilimler, bu kaçak akışın önündeki denetim bariyerlerini de zayıflatıyor.

Bu devasa sızıntı kıtayı bir yatırım cennetinden ziyade, sömürüye açık bir açık büfeye dönüştürüyor; şimdi ise rotayı İstanbul'un hareketli sokaklarına, gece mesaisine çevirelim.

İstanbul'un kalbinde, Fatih Haseki Caddesi'nde saat 21.00 sıralarında bir pusu kuruldu; yabancı uyruklu bir şahıs, bir restoranın önünde hedef alınarak öldürüldü.

Elif'in bahsettiği bu olay, aslında bölgedeki kayıt dışı finansal hareketliliğin ve alacak-verecek meselelerinin sokaktaki şiddet maliyetine dönüşmüş hali gibi duruyor.

Sadece ekonomik bir mesele demek riski hafife almak olur; bu tür organize pusu olayları güvenlik zafiyetini de doğrudan gösteriyor.

Yani bir yanda kontrolsüz para trafiği, diğer yanda ise bu trafiğin yarattığı güvenlik açığı var; peki bu durumun yerel denetimi nasıl etkilediğini konuşabilir miyiz?

Emniyetin ilk tespitlerine göre şüpheliler henüz yakalanamadı, ancak olay tamamen bir husumet iddiasına dayanıyor.

İstanbul'un karanlık sokaklarından, yarının belirsiz gündemine geçiyoruz; katkılarınız için teşekkürler, yarın sabah görüşmek üzere.