Orta Doğu'da Trump'ın Hamlesi ve Dünyayı Sarsan Patlamalar

Dün gece İsrail ordusunun alarm durumuna geçmesiyle başlayan gerilim, Trump'ın saldırı kararını geri çekmesiyle bambaşka bir boyuta evrildi. Orta Doğu'da tansiyon gerçekten düşüyor mu yoksa bu sadece bir soluklanma mı?

Trump'ın sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamaya göre, İran ve bölgedeki diğer ülkelerle bir anlaşmanın ana hatları üzerinde mutabakata varıldı. Anlaşmanın temel şartlarından biri Hürmüz Boğazı'nın derhal ve koşulsuz açılması olarak belirtiliyor.

Trump'ın bu hamlesi, geçen yılki benzer yaptırım süreçlerine kıyasla çok daha hızlı bir diplomatik manevra gibi görünüyor. Veriler şunu söylüyor; Hürmüz Boğazı'nın açılması talebi, küresel enerji piyasalarındaki arz güvenliği riskini doğrudan azaltmaya yönelik bir mekanizma içeriyor.

Anlaşma maddeleri kağıt üzerinde çok net ama sahada durum İsrail'in son 24 saatteki hazırlığıyla çelişiyor.

Çetin, İsrail'in bu yüksek alarm durumu Trump'ın 'mutabakat sağladık' dediği bir tabloyla nasıl uyuşuyor?

Yedioth Ahronot'un aktardığına göre İsrail ordusu, ABD'nin enerji tesislerine saldırı emri vermeye hazırlandığı iddiaları üzerine en üst seviyeye geçti. Trump 'iptal ettim' derken, İsrail'in savunma hazırlıkları bu mutabakatın henüz sahada karşılık bulmadığını gösteriyor.

Bu noktada İran tarafının tepkisi de oldukça sert. Bakan Arakçi, ABD'nin 'maceraperest' politikalarına karşı kararlı bir yanıt vereceklerini ve egemenliklerini koruyacaklarını ifade etti.

Aslında Arakçi'nin bu çıkışı, Trump'ın bahsettiği 'hızlı anlaşma' şartıyla bir tür pazarlık alanı yaratma çabası olabilir. Bakan Fidan ile yaptığı görüşmede de müzakere sürecindeki son durumun ele alındığı belirtilmişti.

Yani diplomatik trafik, askeri tehdit ile mutabakat vaadi arasında gidip geliyor diyebilir miyiz?

Bence bu bir trafikten ziyade, tarafların birbirini denediği bir satranç hamlesi.

Ancak Trump'ın nükleer tehdidin tamamen sona erdirilmesi konusundaki net tavrı, bu satrançta masanın rengini değiştirebilir.

Bakan Fidan'ın açıklamasına göre Türkiye, bu süreçte bölgesel barışın tesisi için diplomatik girişimlerini sürdüreceğini vurguladı.

Türkiye'nin arabuluculuk çabası değerli ama İsrail İç Cephe Komutanlığı'nın henüz halka yönelik bir güvenlik talimatı değişikliği yapmamış olması, riskin hala masada olduğunu kanıtlıyor.

Son üç dönemdeki gerilim grafiğine bakarsak, bu tür ani geri çekilmelerin genellikle büyük bir maliyetin eşiğinde yapıldığını görüyoruz.

Peki bu mutabakatın gerçekliği, sadece enerji koridorlarını mı kurtarmaya çalışıyor?

İran'ın toprak bütünlüğü vurgusu, anlaşmanın sadece ekonomik değil, varoluşsal bir boyutu olduğunu da hatırlatıyor.

Arakçi'nin hem Fidan hem de Pakistan Genelkurmay Başkanı ile yaptığı görüşmeler, konunun sadece ikili değil, bölgesel bir güvenlik ağına dönüştüğünü gösteriyor.

Diplomatik kanallar açık olsa da sahadaki hareketlilik belirsizliğini koruyor. Şimdi bu gerilimin sınır ötesindeki etkilerine, yani Irak hattındaki gelişmelere bakalım.

Irak Başbakanı Ali Falih ez-Zeydi, acil güvenlik toplantısının ardından Irak topraklarının komşu ülkelere yönelik saldırılarda bir geçiş güzergahı olarak kullanılmayacağını resmen duyurdu.

Bu karar, özellikle sınır güvenliği maliyetlerini artıracak bir hamle; çünkü Zeydi'nin kurdurduğu yeni ortak güvenlik komitesi, hem Irak Silahlı Kuvvetleri hem de Haşdi Şabi unsurlarının koordinasyonunu gerektiriyor.

Komite kurulması tek başına yeterli değil, çünkü sahadaki aktörlerin bu talimata uyması için bir yaptırım mekanizması henüz tanımlanmadı.

Yani Zeydi kağıt üzerinde egemenliği korumaya çalışıyor ama Çetin'in dediği gibi uygulama gücü hala soru işareti mi?

Kesinlikle, geçmişteki benzer güvenlik protokolleri sahadaki milis grupların hareketliliğini durdurmakta yetersiz kalmıştı.

Irak'taki bu denge arayışı sonuç verecek mi, yoksa sadece bir diplomatik kalkan mı? Bu belirsizlik sürerken, gözler bölgenin en sıcak düğüm noktasına, Gazze'deki yeni arayışlara çevriliyor.

Kahire'den gelen bilgiler, Hamas'tan Zahir Cebbarin ve İslami Cihad Genel Sekreteri Ziyad Nehhale'nin bir araya geldiğini teyit ediyor. Ortak açıklamada İsrail'in bölgeden tamamen çekilmesi ve Gazze yönetimi için kurulan ulusal komitenin göreve başlaması şart koşuldu.

Bu taleplerin gerçekleşme ihtimalini, İsrail'in sahadaki askeri varlığıyla kıyaslarsak, ekonomik ve lojistik maliyetlerin diplomatik baskıdan daha ağır bastığını görüyoruz. Geçen yılki benzer müzakerelere göre, grupların 'ulusal komite' vurgusu yapması, yönetişim konusunda daha kurumsal bir taleple geldiklerini gösteriyor.

Yani bir yanda sahadaki askeri gerçeklik, diğer yanda Kahire'de şekillenen yeni bir yönetim modeli var; bu iki kutup bir noktada kesişebilir mi?

Bence bu birleşme çok iyimser bir okuma.

Çetin'in şüphesine katılıyorum ama veriler, grupların ortak tutum sergileme isteğinin son üç toplantıdaki en yüksek seviyede olduğunu söylüyor.

Grupların birleşmesi, İsrail'in çekilme maliyetini azaltmaz, aksine karşı tarafın direnç kapasitesini artırdığı için askeri operasyonun kapsamını genişletme riskini doğurur. Geçmişteki benzer ittifak denemelerinde, diplomatik birliktelik sahadaki geri çekilmeyi değil, çatışmanın şiddetini tetikledi.

Diplomatik birleşme sahada bir boşluk mu yaratacak yoksa daha sert bir direnç mi? Bu düğümü çözemezsek, asıl sarsıcı haberlerin kapısı aralanıyor.

Sarsıcı haberler maalesef sadece Orta Doğu ile sınırlı kalmadı; Idaho'da bir fast-food zinciri olan In-N-Out Burger'da yarı otomatik tüfekle açılan ateş sonucunda 3 kişi hayatını kaybetti, 2 kişi yaralandı. Aynı şekilde Moskova Kudrinskaya Meydanı'ndaki bir restoranda gece 20.10 sıralarında meydana gelen patlamada da 3 kişi yaşamını yitirdi, 15 kişi yaralandı.

Bu iki olay arasındaki coğrafi farkın yanı sıra, Idaho'daki saldırganın kullandığı silahın tipi ve Moskova'daki patlamanın ardından çıkan yangın, sivil alanlardaki güvenlik zafiyetinin maliyetini gösteriyor. Özellikle Rusya'daki yaralı sayısının 15 olması, olay yerindeki tahliye kapasitesinin ne kadar kritik olduğunu bir kez daha kanıtlıyor.

Sadece güvenlik zafiyeti demek yetersiz kalır.

Ne demek istiyorsun Çetin?

Moskova'daki patlamanın bir sabotaj mı yoksa teknik bir hata mı olduğu henüz net değil ama Idaho'daki silahlı saldırı, sivil hedeflere yönelik sistematik bir risk artışına işaret ediyor. İki uç noktadaki bu olaylar, devletlerin güvenlik koridorlarının sivil yaşamın içine ne kadar sızdığını gösteriyor.

Yani bir yanda planlı bir saldırı ihtimali, diğer yanda ise kontrol edilemeyen bir şiddet dalgası var; bu durumun küresel güvenlik algısını nasıl bozacağını anlamak gerekiyor.

Rusya Soruşturma Komitesi'nin incelemesi sürüyor, Sağlık Bakanı Yardımcısı Alexey Kuznetsov ise yaralıların tıbbi müdahalesinin yapıldığını teyit etti.

Idaho'da ise işletmenin sadece bir hafta önce açılmış olması, yerel güvenlik protokollerinin henüz oturmadığını gösteriyor.

Sivil alanlardaki bu güvensizlik hissi, bizi aslında kendi mahallemizdeki asayiş ve siyasetin nasıl şekillendiğine dair sorulara götürüyor.

Mersin'deki o görüntüler tam olarak bu güvensizliği tetikledi; Toroslar'da bir otomobilin motosiklete çarpmasıyla bir çocuk kaputa düşerken, sürücünün önce çocuğu indirip sonra yerdeki yaralıların üzerinden geçerek kaçtığı bir kamera kaydı var.

Mersin Cumhuriyet Başsavcılığı'nın süreci takip ettiğini biliyoruz ama bu durumun toplumsal infial boyutu, güvenlik algısındaki kırılmayı çok daha sert bir noktaya taşıyor.

Yani bir yanda fiziksel şiddetin ve kuralsızlığın yarattığı dehşet, diğer yanda İstanbul'da siyasi bir protesto dalgası var; Elif, Beylikdüzü'ndeki yürüyüşün atmosferi nasıldı?

YENİ Parti'nin düzenlediği yürüyüşte Özgür Özel, Ekrem İmamoğlu'nun ön seçime dört gün kala gözaltına alınmasına vurgu yaptı; Beylikdüzü Belediyesi önünden Yaşam Vadisi'ne kadar süren bir kalabalık vardı.

Bu yürüyüşün hukuki bir zeminden ziyade tamamen siyasi bir zamanlama stratejisi olduğunu söylemek yanlış olmaz.

Peki, bu siyasi tansiyonun asayişteki diğer gerilimlerle bir bağı olabilir mi?

Bağ kurmak zor, Bakırköy'deki olay tamamen farklı bir düzlemde.

Aslında Bakırköy'de bir parkta uygunsuz hareketlerde bulunan iki kişinin, sosyal medyadaki görüntülerin ardından emniyetin çalışmasıyla yakalandığı teyit edildi; şüpheliler 19 ve 22 yaşlarındaymış.

Bakırköy vakası tekil bir olay gibi görünse de, sosyal medyanın denetim mekanizması olarak devreye girmesi, asayişin artık dijital bir takip döngüsüne girdiğini gösteriyor.

Yani hem Mersin'deki o korkunç kaza hem de İstanbul'daki siyasi hareketlilik, toplumun her katmanında farklı bir gerginlik alanı yaratıyor.

Mesele gerginlik değil, kurumların bu farklı tepkilere ne kadar hazırlıklı olduğu.

Veriler şunu gösteriyor ki, yerel olaylardan siyasi yürüyüşlere kadar her şey çok hızlı bir dijital tepkiye dönüşüyor.

Kesinlikle, Mersin'deki o sürücü de zaten o görüntüler sayesinde hedef haline geldi.

Gündemin bu kadar ağırlaştığı bir sabahın ardından, spor dünyasından gelecek bir haber belki tansiyonu biraz düşürür; Trabzonspor cephesindeki o çok konuşulan iddiayı birazdan konuşacağız.

Trabzonspor'un Mohamed Salah için sunduğu 17 milyon euroluk yıllık teklifi masaya yatıralım; bu sadece bir transfer girişimi mi yoksa finansal bir risk mi?

Yağız Sabuncuoğlu'nun aktardığına göre bordo-mavili kulüp, Ramy Abbas ile 2 yıllık ve yıllık 17 milyon euro garanti ücret üzerinden görüşüyor. Bu rakama imza parası ve performans bonuslarının dahil olmadığını da not düşmek lazım.

Veriler bu ölçekte bir ödemenin kulüp bütçesini nasıl sarsabileceğini gösteriyor; zira toplamda 34 milyon euroluk garanti ücret, yan ödemelerle birlikte çok daha yüksek bir maliyet demek.

Beşiktaş ile görüşmelerini bitiren bir oyuncu için bu rakamlar gerçekçi mi?

Bence değil, çünkü Salah gibi bir profilin piyasa değeri ile bu teklif arasındaki uçurum, finansal sürdürülebilirlik açısından ciddi soru işaretleri yaratıyor.

Görünen o ki futbolun ekonomik gerçekleri ile kulüp hırsları yine karşı karşıya; bugünkü haber turumuzu burada noktalıyoruz, ekibe teşekkürler, yarın sabah yeni gelişmelerle yine buradayız.