Diplomasi Masası, Ekonomik Gerçekler ve Siyasi Depremler

Dün akşam petrol piyasalarındaki o sert düşüşün ardından, bugün sabahın ilk ışıklarıyla birlikte Trump'ın Hürmüz Boğazı'ndaki 'Çelik Duvar' söylemiyle jeopolitik riskler yeniden tırmanıyor. Masaya dönelim: Trump'ın sert üslubuyla müzakere iyimserliği arasındaki bu ince çizgi gerçekten bir anlaşmaya mı yoksa yeni bir çatışmaya mı hizmet ediyor?

Trump'ın açıklamalarına göre görüşmeler 3 Ağustos Pazartesi günü yeniden başlayacak ve kendisi süreç konusunda iyimser olduğunu belirtti. Ancak aynı açıklamada İran yönetimini görüşme talebi konusundaki tutumları nedeniyle ikiyüzlülükle suçlamayı da ihmal etmedi.

Trump'ın bu söylemi aslında bir kaldıraç mekanizması kurmaya çalışıyor. Hürmüz Boğazı'ndaki kontrolü vurgulayarak İran'ın geçiş ücreti alma yetkisini elinden almayı hedefliyor ki bu, İran ekonomisi için doğrudan bir gelir kaybı demek.

Bu sadece bir gelir kaybı değil, doğrudan bir kuşatma stratejisi.

Evet, tam da bu noktada Çetin'in işaret ettiği o kuşatma riskini görüyoruz; ancak Trump'ın 'diplomatik çözüm önceliğimizdir' vurgusu, piyasaların dün akşamki çöküşten sonra bir nefes almasını sağlamaya yönelik olabilir.

Diplomasi dediğiniz şey, boğazı 'Çelik Duvar' ile ablukaya almaksa, ben buna müzakere değil, teslimiyet dayatması derim.

Bence bu bir teslimiyet değil, pazarlık masasında elini en güçlü hale getirme çabası; zira Trump nükleer silahsızlanma konusunda hızlı bir sonuç beklediğini açıkça söylüyor.

Hızlı sonuç beklentisi genellikle en büyük maliyeti doğurur; benzer durumlarda baskı arttıkça tarafların geri adım atmak yerine daha radikal hamleler yaptığını biliyoruz.

Riskler ve maliyetler gerçekten de masada; şimdi bu gerilimin gölgesinde, İstanbul'da hareketlenen istihbarat trafiğine ve Gazze hattına bakacağız.

İstanbul'daki bu görüşme, İsrail'in Gazze'deki saldırılarını artırdığı bir tabloda tek başına bir çözüm mekanizması yaratamaz; aksine tarafların direnç noktalarını test ettiği bir saha denemesine dönüşebilir.

MİT'ten yapılan açıklamada, Hamas heyetinin Gazze Barış Planı'nın ikinci aşamasına yönelik yol haritasına olumlu yaklaştığı teyit edildi.

Hamas'ın bu olumlu tutumu, Trump döneminin getirdiği yeni diplomatik baskıların bir sonucu gibi görünüyor; ancak İsrail'in Batı Şeria ve Kudüs'teki ihlalleri sürdürdüğü verisi bu iyimserliği gölgeliyor.

Yol haritası sadece bir kağıt parçası kalır.

Peki, bu kağıt parçası İsrail'in sahadaki saldırganlığını durduracak bir kaldıraç olabilir mi? Bu diplomatik trafiğin gerçek maliyetini konuşurken, asıl sarsıcı olanın gündelik hayatın içindeki rakamlar olduğunu unutmayalım; birazdan cüzdanları yakından ilgilendiren o verilere geçeceğiz.

Diplomatik maliyetler bir yana, vatandaşın masasındaki hesap başka bir şey söylüyor; Kaan, TÜİK'in açıkladığı yüzde 31,75'lik yıllık enflasyon verisi ile sokaktaki algı neden bu kadar kopuk?

Aslında kopukluk sadece algısal değil, doğrudan satın alma gücünün erimesiyle ilgili; Birleşik Kamu-İş'in de belirttiği gibi, Temmuz ayı maaş zamları daha cüzdana girmeden enflasyon karşısında erimeye başladı.

Konfederasyonun açıklamasında özellikle vurgulanan nokta, bu rakamların çarşı ve pazardaki gerçeklikle uyuşmadığı yönündeydi.

Uyuşmuyor çünkü veriler sadece belirli bir sepeti baz alıyor.

Tam da bu noktada, Bakan Bolat'ın Türkiye'yi dünyanın 16'ncı büyük ekonomisi olarak tanımlamasıyla, Birleşik Kamu-İş'in 'dünyanın en yüksek beşinci enflasyonuna sahip ülkelerinden biriyiz' eleştirisi arasında devasa bir paradoks oluşuyor.

Bakan Bolat'ın vurguladığı büyüklük daha çok makro göstergeler ve altyapı yatırımlarıyla ilgiliyken, sendika doğrudan halkın alım gücüne odaklanıyor.

Büyüklük tek başına bir anlam ifade etmez; eğer o ekonominin içinde yaşayanlar temel ihtiyaçlarını karşılayamıyorsa, o 16'ncı sıra sadece bir istatistikten ibarettir.

Veriler şunu gösteriyor ki, büyüme rakamları ile enflasyonun yarattığı cüzdan erimesi arasında ters bir korelasyon izliyoruz.

Rakamların bu sert çarpışması sadece ekonomi masasını değil, siyasetin de dengelerini sarsacak gibi duruyor; peki bu ekonomik huzursuzluk, yaklaşan siyasi hareketlilik ve soruşturmaların gölgesinde nasıl bir karşılık bulacak?

Aslında o sarsıntının somut bir örneğini Ankara'dan aldık; İçişleri Bakanlığı, Etimesgut Belediye Başkanı Erdal Beşikçioğlu'nun görevden uzaklaştırıldığını resmen duyurdu.

Bu sadece bir görevden alma değil, Ankara Batı 2. Sulh Ceza Hakimliği'ndeki dosyanın içeriğine bakarsak rüşvet, zimmet ve ihale fesatlığı gibi ağır suçlamalarla destekleniyor.

Suçlamalar ağır ama yerel yönetimlerdeki bu tür operasyonların siyasi bir araç olarak kullanılıp kullanılmadığı her zaman risk faktörüdür.

Sadece belediyeler değil, medya tarafında da hareketlilik var; İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı'nın Cem Küçük soruşturması kapsamında gazeteci Tahir Sarıkaya Jandarma ekiplerince gözaltına alındı.

Peki bu gözaltının hukuki gerekçesi nedir, sadece bir iddia mı?

Dosyadaki iddia, Sarıkaya'nın banka hesaplarına kaynağı belirsiz yüksek tutarlı girişler yapıldığı ve bunların bir kısmının kripto varlıklara aktarıldığı yönünde.

Kripto varlıkların bu denli merkezi bir soruşturmada yer alması, dijital izlerin takibindeki yeni yöntemi gösteriyor ama ifade özgürlüğü tartışmalarını da beraberinde getiriyor.

Aslında bu iki olay, yani belediye başkanının tutuklanması ve gazeteci gözaltısı, kamu kaynaklarının ve finansal akışların denetimi üzerinden şekillenen bir tabloyu işaret ediyor.

Bu denetim dalgasının sadece yerel yönetimlerle sınırlı kalmayıp daha geniş bir siyasi arenaya yayılıp yayılmayacağını görmemiz gerekecek.

Bu denetim ve siyasi gerilim hattı, doğrudan iktidar bloğunun kendi iç söylemlerine ve Meclis'e taşınan yeni düzenlemelere de yansımış durumda. Bunu açalım: Bakan Çiftçi'nin sert çıkışı ile şehit yakınlarına yönelik teklif arasındaki ton farkı ne anlama geliyor?

İçişleri Bakanı Mustafa Çiftçi, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada Cumhurbaşkanı Erdoğan'a yönelik eleştirileri 'mesnetsiz, yakışıksız ve hadsiz' olarak tanımlayıp kınadı. Hemen ardından Cumhur İttifakı, AK Parti ve MHP imzalı 9 maddelik kanun teklifini Meclis'e sundu.

Bakanın 'sandık meşruiyeti' vurgusu, aslında ekonomik dalgalanmaların yarattığı siyasi baskıyı bir meşruiyet kalkanıyla karşılamaya çalışıyor gibi görünüyor. Teklifteki asgari ücret odaklı iyileştirme ise sosyal devlet vurgusunu pekiştirmeyi amaçlıyor.

Bence bu sadece bir kalkan değil, doğrudan bir savunma hattı.

Savunma hattı derken, Bakanın üslubunu mu kastediyorsun?

Hayır, bu iki gelişmenin aynı anda gelmesini kastediyorum; bir yanda sertleşen siyasi söylem, diğer yanda ise milli duyguları ve sosyal hakları merkezine alan bir yasal hamle var. Bu, siyasi riskleri yönetmek için kullanılan klasik bir dengeleme stratejisidir.

Teklifin detaylarına bakarsak, vazife malulleri nedeniyle hayatını kaybedenlerin anne ve babalarına bağlanacak aylık tutarının bir aylık net asgari ücret seviyesine çekilmesi öngörülüyor. Bu madde Milli Savunma Komisyonu'nda görüşülecek.

Asgari ücretin net tutarı baz alındığı için, bu düzenleme aslında enflasyonist ortamda hakların erimesini engellemeye yönelik bir mekanizma kuruyor. Ancak Bakanın kullandığı 'karanlık benzetmeler' ifadesi, tartışmanın sadece ekonomik değil, çok sert bir kutuplaşma zemininde yürüyeceğini gösteriyor.

Siyasi tonun bu kadar yükseldiği bir noktada, Meclis'teki bu teklifin kabul süreci de bir sınav olacak gibi duruyor. Şimdi, bu gerilimin ötesinde, bizi bambaşka bir eksene, küresel dengelerin nasıl sarsıldığına götürecek bir noktaya evrilmemiz gerekiyor.

Küresel gerilimlerin gölgesinde, insan hayatını doğrudan tehdit eden biyolojik bir krizin ortasındayız.

Kongo Demokratik Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı'nın verilerine göre durum oldukça ağır; 15 Mayıs'tan bu yana devam eden salgında ölüm oranı yüzde 44'e ulaşmış durumda. Özellikle Bundibugyo varyantı söz konusu çünkü bu varyant için henüz onaylanmış bir tedavi veya aşı bulunmuyor.

Sadece sağlık krizi değil, bölgedeki güvenlik boşluğu da bu durumu körüklüyor.

Aslında Elif'in bahsettiği o tedavi eksikliği, bölgedeki ekonomik istikrarsızlığı da derinleştiriyor; çünkü sağlık sistemine yapılan harcamalar, zaten kırılgan olan kalkınma bütçesini doğrudan tüketiyor.

Ben buna güvenlik perspektifinden bakıyorum; sınırların kontrol edilemediği bir coğrafyada virüsün yayılımı, siyasi istikrarsızlıkla doğrudan paralel ilerler.

Güvenlik ve sağlık arasındaki bu bağ, Orta Doğu'daki hareketlilikle de birleşince tablo daha karmaşık hale geliyor, değil mi?

Kesinlikle; İran Devrim Muhafızları'nın Irak'ın kuzeyindeki 14 kara operasyonu bunun en somut örneği. Tuğgeneral Mücteba Caferi, Süleymaniye ve Erbil bölgelerindeki rejim karşıtı gruplara yönelik bu operasyonları açıkça duyurdu.

Fars Haber Ajansı'nın aktardığına göre, İran tarafı bu gruplara yönelik 'mezara dönüşeceksiniz' şeklinde çok sert bir uyarıda da bulundu.

Bu sertlik, aslında bölgedeki vekil güçler üzerinden yürütülen denge oyununun artık doğrudan askeri müdahaleye evrildiğini gösteriyor.

Müdahale her zaman risk taşır, bu tür operasyonların geri tepme ihtimalini görmezden gelemeyiz.

Bölgesel ve küresel ölçekteki bu büyük hareketlilikten sonra, yerel gündeme, daha somut bir gelişmeye dönelim.

Muş'ta emniyet ekiplerinin yürüttüğü operasyonla, hakkında kesinleşmiş hapis cezası bulunan bir hükümlü yakalandı. Şahıs, hırsızlık ve uyuşturucu suçlarından toplam 8 yıl 3 ay hapis cezasına çarptırılmıştı.

Yerel düzeydeki bu tür operasyonlar, devletin denetim mekanizmalarının işlediğini gösterse de, suç türlerinin çeşitliliği toplumsal güvenlik açısından farklı bir okuma gerektiriyor.

Kongo'daki salgından Orta Doğu'daki operasyonlara, oradan Muş'taki yerel gelişmelere kadar çok katmanlı bir günü geride bırakıyoruz; yarın sabah yeni verilerle görüşmek üzere, iyi geceler.