Orta Doğu'da Tansiyon: İran'ın Resti ve Gazze'deki Ağır Bilanço

Sabah yayınındaki enerji savaşları tartışmasının ardından, bugün masada çok daha ağır, insan hayatının doğrudan merkezde olduğu bir tablo var. Gazze'deki bilançonun ulaştığı boyutları ve bu durumun küresel tepkisini konuşacağız.

Gazze Sağlık Bakanlığı'nın son verilerine göre, İsrail saldırılarında hayatını kaybedenlerin sayısı 73 bin 420'ye yükseldi. Yaralı sayısı ise 174 bin 369 olarak kaydedildi.

Bu rakamlar sadece birer istatistik değil, bölgedeki insani çöküşün matematiksel bir kanıtı gibi duruyor. Son 48 saatte hastanelere 1 ölü ve 5 yaralı getirildiğini görüyoruz; ancak toplam sayıdaki ivme çok daha sarsıcı.

Peki bu devasa sayıların içinde her bir isim, birer aile ve birer yaşam hikayesi olduğunu unutmamak lazım. İnsanlar bu yıkımı artık sadece haberlerde değil, her geçen gün daha fazla sokağın sessizliğinde hissediyor.

Sessizlikten ziyade, uluslararası kurumların bu veriler karşısındaki eylemsizliğini sorgulamak daha gerçekçi olur.

Aslında bu eylemsizlik yerel düzeyde bir tepkiye de dönüşmüş durumda; Erzurum'da sağlık çalışanları 145. haftadır protesto yürüyüşü düzenliyor.

Erzurum'daki o yürüyüşün motivasyonu tam olarak nedir, bir sıfır diyelim mi bu toplumsal tepkiye?

Dr. Kübra Göğebakan'ın ifadesiyle, 145 haftadır süren bu nöbet bir mahcubiyetin dışavurumu.

Katılmıyorum, bu sadece bir mahcubiyet değil, sistemin tıkandığının göstergesi.

Benim tahminim, bu tür yerel protestoların küresel siyasi karar alma mekanizmalarına etkisi, verilerin büyüklüğüyle ters orantılı ilerliyor.

Skor bir-bir diyerek dengeyi kuruyorum; peki bu insani dramın siyasi bir patlamaya dönüşme ihtimali ne kadar yüksek? İran'ın son hamleleri bu denklemi nasıl değiştirecek?

İran'ın bu sert çıkışları, sadece ekonomik bir savunma mı yoksa askeri bir rest mi? Çetin, bu 'düşman' ilanları sahada bir çatışmayı tetikler mi?

Bence bu bir stratejik geri adım değil, aksine bir caydırıcılık denemesi. Muhsin Rızai'nin Hürmüz Boğazı vurgusu, doğrudan enerji koridorlarını rehin almaya yönelik bir tehdit.

Rızai'nin ifadesiyle, süreç önce diyalogla ilerleyecek ancak ABD yaptırımlarına destek veren ülkeler doğrudan düşman ilan edilecek. Bu açıklama devlet televizyonundan yapıldı.

Rızai'nin bu çıkışı, Trump'ın 'en korkunç yaptırımlar' vaadine karşı bir karşı-tehdit mekanizması kuruyor. Geçen yılın benzer dönemlerine baktığımızda, bu tür söylemler genelde ekonomik izolasyonu derinleştiriyor.

Peki bu gerilim halkın günlük hayatına nasıl yansıyacak? İnsanlar yarın sabah Hürmüz Boğazı'nın kapanma ihtimalini düşünerek mı işe gidecek?

Selin, toplumun bu 'topyekun savaş' söylemine tepkisi ne yönde?

Şu an için sadece belirsizlik hakim ama Pezeşkiyan'ın 'İran-Irak Savaşı günlerine dönelim' çağrısı sokaktaki korkuyu tetikleyebilir.

Katılmıyorum, bu bir korku değil, bir seferberlik çağrısı.

Ama bu seferberlik çağrısı, az önce belirttiğim o küresel karar alma mekanizmalarını zorlayabilir. Ekonomik savaşın askeri bir boyuta evrilme riski, veriler ışığında hiç düşmedi.

Bu arada içeride de tansiyon çok yüksek; Mecid Adine'nin idam edilmesi ve tüm mal varlığına el konulmasıyla birlikte protesto dalgası da baskı altında.

Bir sıfır Çetin'e veriyorum, çünkü askeri riskleri o daha keskin çizdi.

Aslında skor hala dengede, çünkü bu tehditlerin uygulanabilirliği hala büyük bir soru işareti.

Benim tahminim, bu tehditlerin uygulanabilirliği bölge ülkelerinin ABD ile olan ekonomik bağımlılığına göre şekillenecek.

Yargı Erki'nin Adine hakkındaki casusluk suçlamalarını da not etmek lazım; bu durum iç güvenlik ve dış tehdit algısını birleştiriyor.

İran'ın bu iç ve dış sıkışmışlığı, küresel ticaret dengelerini de sarsacak gibi görünüyor; peki Trump'ın yeni ticaret savaşları bu denklemde nereye oturacak?

Trump'ın Kanada'ya yönelik hamlesi sadece bir sınır komşusuyla olan gerginlik mi, yoksa küresel ticaret kurallarının tamamen terk edilmesi mi?

Kanada menşeli 20 milyar dolarlık ürüne yüzde 50 ek vergi getirilmesi, serbest ticaretin sonu gibi duruyor. Veriler, Trump'ın bu kararla müzakereleri tek taraflı olarak askıya aldığını ve Kanada Başbakanı Mark Carney'nin heyeti geri çağırdığını gösteriyor.

Bu bir strateji değil, doğrudan bir risk yönetimi hatası.

Bence tam tersi, bu bir kaldıraç kullanma yöntemi. Trump'ın sosyal medya üzerinden dile getirdiği, Kanada'nın eyalet statüsü gibi avantajlardan yararlanma eleştirisi, aslında ticaret dengesini tamamen kendi şartlarına çekme çabası.

Trump'ın ifadesiyle Kanada, ABD'li çiftçilere karşı yüksek tarifeler uygulayarak haksız avantaj sağlıyor. Müzakere heyetinin Washington'dan Ottawa'ya dönme talimatı verilmesi, diplomatik kanalların şu an tıkalı olduğunu teyit ediyor.

Peki bu ticaret savaşı mutfak masasına nasıl yansıyacak? Emtia fiyatlarındaki yükseliş de cabası.

Selin haklı, çünkü doların zayıflaması ve arz endişeleri emtia fiyatlarını zaten yukarı çekti. 10 yıllık tahvil faizinin yüzde 4,74 seviyesinde olmasıyla birlikte, bu vergi savaşları gıda ve enerji maliyetlerini bir üst banda taşıyabilir.

Maliyet artışını beklemek yerine, bu kararın müttefikler arasındaki güveni nasıl çökerteceğine bakmalıyız.

Bir sıfır ekonomi masası, bir sıfır güvenlik masası; yani eşit durumdayız. Çetin, bu müttefiklik kaybı bir güvenlik zafiyeti yaratır mı?

Kesinlikle, çünkü ticaretin bittiği yerde savunma iş birlikleri de kırılganlaşır.

Peki, bu ticaret savaşlarının yarattığı maliyet baskısı, denizlerdeki yerli üretim kapasitemizi nasıl etkileyecek?

Aslında maliyet baskısına rağmen savunma sanayiinde bağımlılığı azaltan bir kırılma yaşıyoruz. Miilux OY Genel Müdürü Yavuz Yeldan'ın Gölcük'teki açıklamasına göre, MİLDEN projesi için kritik denizaltı çeliği artık Erdemir ve Miilux üzerinden tamamen yerli imkanlarla üretiliyor.

Bu süreci netleştirmek gerekirse, Yeldan üretilen çeliklerle hazırlanan ilk test bloğunun TEKNOFEST Mavi Vatan etkinliğinde sergilendiğini teyit etti. Yani sadece bir niyet değil, fiziksel bir çıktıdan bahsediyoruz.

Tek bir çelik türünün yerli olması dengeleri hemen değiştirmez.

Ama Çetin, bu sadece çelik değil, denizaltı üretiminde dışa bağımlılığın tamamen ortadan kalkması demek. Bu, stratejik bir otonomi sağlıyor.

Stratejik otonomi için TCG İmbat gibi 2005 yapımı platformların ötesine geçip, tüm filoyu bu yeni teknolojiyle modernize etmeniz gerekir.

Skor şu an bir bir; Çetin riskleri, Kaan ise kapasite artışını savunuyor. Peki bu teknolojik sıçrama sadece askeri bir güç mü, yoksa denizlerdeki lojistik oyunun kurallarını da mı değiştiriyor?

Aslında Gölcük'teki o kalabalığa bakınca, bu gemilerin sadece birer savaş aracı değil, birer milli gurur nesnesi olarak halkın gündemine oturduğunu görebiliyoruz. İnsanlar TCG Sancaktar'ın önünde fotoğraf çekiliyor.

Sancaktar özelinde konuşursak, 139 metre uzunluğuyla kendi sınıfında dünyanın en büyük tank çıkarma gemisi olma özelliğini taşıyor.

İşte bu noktada lojistik güç devreye giriyor; TCG Sancaktar gibi yerli amfibi gemiler, bölgedeki operasyonel kabiliyeti doğrudan artırıyor.

Lojistik güç, ancak bu gemileri koruyacak bir hava savunma ağıyla anlam kazanır.

Bir sıfır ileri, bir sıfır geri; Çetin yine maliyet ve güvenlik açığı üzerinden itirazını koydu.

Savaş konuşuyoruz ama o tersanelerdeki yerli üretim heyecanı, sanayideki yeni iş kolları ve sosyal prestij olarak sokağa yansıyor.

Kesinlikle, çünkü yerli çelik üretimi demek, ağır sanayi ekosisteminin savunma ihtiyaçlarıyla entegre olması demek.

Milli Savunma Bakanlığı ve T3 Vakfı'nın yürüttüğü bu etkinlikte, TCG Dalgıç-1 gibi eğitim botlarının da sergilenmesi, eğitimin de yerlileştiğini gösteriyor.

Mavi Vatan'daki bu yerli güç gösterisi bir yana, bu savunma yatırımlarının yarattığı devasa bütçeler, döviz kurları ve enerji maliyetleri arasında nasıl bir denge kurulacak?

Savunma harcamalarıyla enerji maliyetleri arasındaki o ince çizgiyi şimdi rakamlarla açalım: Bu kapasite artışı gerçekten bağımsızlık mı demek, yoksa sadece daha büyük bir fatura mı?

Aslında veriler karmaşık bir tablo sunuyor; Temmuz sonu itibarıyla kurulu güç 126 bin 476 megavata yükselmiş durumda. Bakan Alparslan Bayraktar'ın açıkladığı üzere, yerli kaynakların payı yüzde 71,9'a ulaşmış olsa da, bu kapasitenin yönetilmesi ve şebekeye entegrasyonu ciddi bir maliyet kalemidir.

Bence tam tersi, bu bir bağımsızlık hamlesi değil, sadece kapasite oyunudur.

Çetin, veriye bakarsan yenilenebilir enerjinin payı yüzde 62,8'e ulaştı, bu da dışa bağımlılığı azaltan bir mekanizma kuruyor.

Yüzde 71,9 yerlilik oranı kağıt üzerinde iyi duruyor ama bu gücü üretirken kullandığımız teknolojik bileşenlerin ithal oranı ne durumda?

Bakanlığın paylaştığı resmi verilerde teknoloji içeriğine dair spesifik bir ayrım yapılmamış, sadece toplam kurulu gücün 79 bin 433 megavatının yenilenebilir kaynaklardan geldiği vurgulanmış.

Peki bu rakamlar sokağa nasıl yansıyacak, akşam eve gelen vatandaşın elektrik faturasındaki değişim bu kapasite artışını hissettirecek mi?

Ekonomi ve güvenlik masası arasında skor bir-bir oldu; şimdi bu enerji dengesinin ötesinde, çok daha yerel ve sert bir gelişmeye, Mersin'deki o hareketliliğe bakacağız; peki orada neler yaşandı?

Mersin'in Anamur ilçesinde 30 yaşındaki S.Ç.'nin evinin önüne gelen eski erkek arkadaşı M.Ç., park halindeki otomobile yaklaşık 3 dakika boyunca satır ve bıçakla saldırdı. Şüpheli, aracın camlarını kırdı, kaportayı parçaladı ve lastikleri deldi; olay sonrası mağdurun KADES üzerinden yaptığı ihbarla şüpheli jandarmaya teslim edildi.

Bu sadece bir mal zararı değil, bir kadının en güvenli hissetmesi gereken kapısının önünde yaşadığı o dehşet anı. İnsanlar artık sokağa çıkarken veya evinin önünde dururken bu tür öfke patlamalarından çekinir hale geldi.

Ben katılmıyorum, burada asıl mesele öfke patlaması değil, saldırganın bir araç kullanarak veya fiziksel bir güç sergileyerek suç işleme biçimi. KADES'in hızlı müdahalesi önemli ama bu tür olayların tekrarını önleyecek koruma tedbirleri ve hukuki yaptırımlar hala soru işareti.

Çetin'in dediği gibi yaptırımlar önemli ama KADES'in işleyişindeki hız, aslında güvenlik maliyetlerini düşüren bir mekanizma olarak çalışıyor. Veriler gösteriyor ki, bu tür dijital müdahale araçları olayların boyutunun büyümeden kontrol altına alınmasında kritik bir tampon görevi görüyor.

Peki, KADES gerçekten yeterli bir kalkan mı yoksa sadece olay olduktan sonra mı devreye giriyor? Skor iki-bir, güvenlik masası öne geçti.

Anamur Cumhuriyet Başsavcılığı'nın talimatıyla çıkarılan yakalama kararının hemen ardından şüphelinin teslim olması, sürecin hukuki olarak hızlı işlediğini teyit ediyor.

Hukuki hızın sahada karşılık bulması önemli ama asıl soru bu tür bir şiddet döngüsünün önüne nasıl geçileceği. Bugünlük masayı burada kapatıyoruz; teşekkürler ekip, yarın sabah aynı saatte görüşmek üzere.