Borç Krizi, Ticaret Savaşları ve Gazze'deki Ağır Tablo

Dünkü küresel gerilimlerin yarattığı belirsizliğin ardından bugün, Gazze'den gelen verilerle sarsılan bir insani tabloyla başlıyoruz. Sağlık Bakanlığı'nın son raporu, bölgedeki yıkımın boyutunu rakamlarla yüzümüze vuruyor.

Sağlık Bakanlığı'nın yazılı açıklamasına göre, Ekim 2023'ten bu yana hayatını kaybedenlerin sayısı 73 bin 419'a, yaralı sayısı ise 174 bin 364'e ulaştı. Son 48 saat içinde hastanelere 2 ölü ve 4 yaralı getirildiğini, ancak enkaz altında hâlâ binlerce cenazenin bulunduğunu teyit ediyoruz.

Enkaz altındaki binlerce kişi için enkaz kaldırma kapasitesi ve güvenlik koridoru açılmadığı sürece bu rakamlar sadece bir başlangıç.

Çetin'in dediği gibi, bu can kayıplarının yarattığı sosyal ve ekonomik çöküşün geri dönüşü olmayan bir noktaya evrildiğini görüyorum. Veriler şunu gösteriyor ki, bölgedeki temel altyapı tamamen işlevsiz kalmış durumda.

Peki, bu tablo sadece insani bir kriz mi yoksa masadaki diğer büyük kırılmaların da habercisi mi? Şimdi biraz da ticaret savaşlarının ve borç krizinin gölgesindeki o büyük ekonomik hesaplaşmaya bakalım.

Aslında o büyük kırılma kapıda duruyor; ABD'nin toplam kamu borcu 18 Ağustos itibarıyla ilk kez 40 trilyon dolar eşiğini aşarak 40 trilyon 47 milyar dolara ulaştı. 2022'nin başında 30 trilyon dolar seviyesindeyken, sadece beş yıldan kısa sürede 10 trilyon dolarlık bir borç artışından bahsediyoruz.

Hazine Bakanlığı'nın açıkladığı bu rakamlara göre borcun 32 trilyon 265 milyar dolarlık kısmını kamuya ait borçlar oluşturuyor. Forbes'un da vurguladığı gibi, artan faiz maliyetleri bu yükü daha da ağırlaştırıyor.

Borç yükü bu kadar ağırlaşmışken, Washington'ın komşusuyla girdiği bu sert ticaret hamlesi nasıl açıklanabilir?

Burada bir çelişki var; ABD, Kanada menşeli 20 milyar dolarlık ürüne yüzde 50 gümrük vergisi uygulayarak masayı dağıttı. Jamieson Greer, Kanada'nın üzerinde mutabık kalınan şartları reddettiğini söylüyor ama bu hamle borç sarmalındaki bir ülke için çok riskli.

Bence bu bir risk değil, aksine bir kaldıraç.

Çetin, bu kadar büyük bir ticaret savaşının küresel tedarik zincirini bozacağını düşünmüyor musun?

Tam tersine, bu tür korumacı hamleler yerel üretimi canlandırmak için gerekli birer araçtır. Kanada'nın misilleme yapacağını açıklaması süreci sadece daha dengeli bir pazarlık zeminine çeker.

Ancak Kanada hükümeti, ABD tarifelerine aynı oranda misilleme yapacağını net bir şekilde duyurdu. Yani karşılıklı bir vergi artışı döngüsü başladı.

az önce belirttiğim 40 trilyon dolarlık borç stokuyla birleşince, bu ticaret savaşının yarattığı maliyetler enflasyonu tetikleyebilir. Veriler, borç artışının sadece teşvik paketlerinden değil, aynı zamanda bu tür maliyet artışlarından da beslendiğini gösteriyor.

Ekonomik dengelerin bu kadar hassas olduğu bir noktada, siyasi figürlerin bu sert çıkışları sadece birer strateji mi yoksa kontrolü kaybediyorlar mı? Şimdi bu gerilimin siyasetin merkezindeki yansımalarına, yani Netanyahu'nun iç politikadaki hamlelerine bakacağız.

Bence bu bir kontrol kaybı değil, tam tersine çok hesaplı bir iç siyaset manevrası. Netanyahu, 27 Ekim seçimleri öncesinde kamuoyu yoklamalarında geriye düşerken, odağı Gazze'deki baskıdan alıp Türkiye üzerinden inşa ettiği bir 'dış tehdit' algısına kaydırıyor.

Ancak bu algının maliyeti çok ağır olabilir. Az önce Çetin'in bahsettiği o hesaplı manevra, bölgedeki ticaret yollarının ve ekonomik koridorların daha da daralmasına yol açarsa, İsrail ekonomisi üzerindeki baskı artar.

Burada bir detayı netleştirmek lazım; Netanyahu'nun bu söylemleri, Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin 21 Kasım 2024'te hakkında çıkardığı tutuklama kararı ve devam eden yolsuzluk yargılamalarıyla eş zamanlı gelişiyor.

Yargı süreçleri ve UCM kararları zaten seçmeni savunmacı bir pozisyona sokuyor.

Peki, bu savunma refleksi İsrail'in bölgedeki diplomatik izolasyonunu derinleştirmekten başka bir işe yarar mı? Bu konuyu bir kenara bırakırsak, şimdi Türkiye'deki asayiş ve enerji gündemine, yani akaryakıt fiyatlarına bakmamız gerekecek.

Akaryakıt fiyatlarındaki bu hareketlilik, sokağın nabzını tutmamızı zorunlu kılıyor.

Motorin fiyatlarına bugün itibarıyla 2 lira 92 kuruşluk bir artış geldi. İstanbul'da fiyatlar 82,58 ile 82,65 TL bandına, Doğu illerinde ise 85,5 TL seviyelerine kadar yükselmiş durumda.

Bu artış, geçen ayki benzer dalgalanmalarla kıyaslandığında maliyet baskısını daha da yukarı çekiyor. Özellikle lojistik maliyetlerinin bu seviyede kalması, gıda enflasyonunu tetikleyebilir.

Bence bu zam, piyasadaki arz dengesizliğinin bir sonucu değil, sadece bir fiyat düzeltmesi.

Düzeltme mi? Bu rakamlar doğrudan tüketiciyi vuruyor, Çetin.

Maliyet artışlarını görmezden gelemeyiz, bu bir dengeleme süreci.

Asayiş tarafında da hareketlilik sürüyor; İstanbul Ataşehir'de bir ticari taksi üzerinden uyuşturucu sevkiyatı yapıldığı tespit edildi.

Taksi operasyonuyla ilgili detaylar neler?

Narkotik ekipleri hem taksiyi durdurdu hem de şüphelilerin ikametine baskın yaptı. İstanbul Emniyet Müdürlüğü'nün ifadesiyle operasyon kapsamında uyuşturucu madde ele geçirildi.

Bu tür nokta operasyonları suç ağlarının lojistik kanallarını kırmak adına yerinde bir hamle.

Ancak bu operasyonların başarısı, suç örgütlerinin daha karmaşık yöntemlere başvurmasına neden olabilir.

Suç örgütleri konusunda Ankara'dan gelen bir gelişmeyi de eklemeliyim; Alihan Kuriş soruşturmasında çok çarpıcı bir detay ortaya çıktı.

Kuriş'in kullandığı hatla ilgili ne öğrenildi?

Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı'nın verilerine göre, Kuriş'in kullandığı hattın yasal sahibi Mersin'de yaşayan ve yüzde 50 zihinsel engelli raporu olan Ali Kovan.

Bu, suç örgütlerinin kimlikleri maskelemek için en savunmasız grupları nasıl kullandığını gösteren çok ciddi bir emsal.

Ben bu noktada emniyetin tespit hızını başarılı buluyorum, sızıntı ihtimalini azaltmışlar.

Sızıntıdan ziyade, engelli bir vatandaşın kimliğinin bu şekilde kullanılması sistemdeki denetim boşluğunu kanıtlıyor.

Bu denetim boşlukları ve asayişin diğer boyutları, Ankara ve Ordu'dan gelecek haberlerle çok daha farklı bir yere evrilecek gibi duruyor.

Ankara'daki maden kazasıyla ilgili somut veriler netleşmeye başladı; Beypazarı ve Nallıhan sınırındaki Çayırhan Kömür İşletmeleri'nde tavan çökmesi sonucu Erdi Kahveci hayatını kaybetti, toplam 20 kişi etkilendi.

Valiliğin ifadesiyle 510 numaralı üretim panosunda bir kömür bloğunun düşmesi sonucu oluşan yüksek hava basıncı işçileri savurmuş, bu da teknik bir arızadan öte bir güvenlik protokolü hatasına işaret ediyor.

Bence bu durum, denetimlerin sadece kağıt üzerinde kaldığını değil, operasyon anında sistemin tamamen çöktüğünü kanıtlıyor.

Ben tam tersine, 9 şüphelinin hemen gözaltına alınmış olmasını, olası bir ihmal zincirinin hızlıca soruşturulması açısından olumlu bir adım olarak görüyorum.

Kaan, az önce bir denetim boşluğundan bahsederken şimdi soruşturma hızı üzerinden iyimserlik yapman şaşırtıcı olmadı mı?

Haklısın, masadaki rolüm değişti ama hukuki sürecin işletilmesi riskin yönetilmesi için ilk şart.

Ankara'daki bu trajedinin yanı sıra, Ordu'da da benzer bir can kaybı durumu var; İkizce'de bir 'patpat' devrildi, Ramazan Öztürk ve Adile Demirbağ hayatını kaybetti.

Ordu'daki kaza teknik bir göçük değil, doğrudan bir araç güvenliği meselesi.

Evet, İsa Öztürk yönetimindeki tarım aracının kontrolden çıkmasıyla 11 kişi de yaralandı ve yaralılar İkizce Devlet Hastanesi'ne kaldırıldı.

Hem madenlerdeki teknik riskler hem de kırsaldaki araç güvenliği, aslında hayatın her alanındaki denetim eksikliğini yüzümüze çarpıyor; şimdi bu güvenlik tartışmalarını, savunma sanayii ve iklimin gelecekteki stratejik etkileriyle bağlamaya ne dersiniz?

Güvenlik denetiminden bahsederken, MİLDEN projesindeki o çok konuşulan yerli çelik aşamasına bakalım; bu sadece bir üretim başarısı mı yoksa stratejik bir kırılma mı?

MİLDEN projesi kapsamında denizaltı gövdesi için gereken levha ve profil çeliklerinin üretimi tamamlandı. Miilux OY Genel Müdürü Yavuz Yeldan, Manisa'daki tesislerde üretilen bu çeliklerin hem dış kaplamada hem de iç iskelette kullanılacağını belirtti.

Erdemir ve Miilux OY iş birliğiyle gerçekleşen bu süreç, aslında savunma sanayiinde girdi maliyetlerini ve dışa bağımlılığı düşürmek adına kritik bir mekanizma kuruyor. Geçen yıllardaki yüksek ithalat kalemlerine kıyasla, bu tür yerli üretim döngüleri uzun vadede cari açığın savunma bütçesi üzerindeki baskısını hafifletebilir.

Bence bu durum, savunma sanayiinde tam bağımsızlık adına atılmış çok somut ve umut verici bir adım.

Çetin, senin bu kadar iyimser olmana şaşırdım; ancak üretim kapasitesi tek başına yeterli değil, bu çeliklerin standartlara uygunluğu ve seri üretimdeki sürdürülebilirliği asıl risk.

Risk var ama Gölcük'teki test bloğunun başarıyla tamamlanmış olması, teoriden pratiğe geçildiğini kanıtlıyor.

Savunmanın fiziksel sınırlarından çıkıp, iklimin getireceği yeni sınırları konuşalım; Malatya'daki o zirve neyi hedefliyor?

Malatya'da COP31 hazırlıkları kapsamında, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile JİCA iş birliğinde bir zirve yapıldı. Toplantıda 'Taahhütlerden Eyleme' başlığı altında iklim dirençli şehirlerin geliştirilmesi ve uluslararası yatırım vizyonu ele alındı.

Malatya'nın bu platformda yer alması, yerel yönetimlerin iklim finansmanına erişimi açısından önemli bir kapı açabilir; ancak bütçe disiplini sağlanamazsa bu vizyon sadece bir niyet beyanı olarak kalma riski taşıyor.

Stratejik savunmadan iklim direncine uzanan bu geniş tabloyla bugünü de noktalıyoruz; teşekkürler ekip, yarın sabah yeni gelişmeleri yine aynı masada konuşmak üzere.