Sandıkta Başa Baş Yarış, Borsada Yapay Zeka Rallisi ve Sermaye Piyasalarında Deprem

Tel Aviv sokaklarındaki seçim heyecanıyla sabah kahvesini içemeyenlerin telaşı, bugün borsadaki yapay zeka rallisi ve sermaye piyasalarındaki sarsıntılarla birleşerek çok katmanlı bir güne işaret ediyor. İlk olarak İsrail'deki sandık sonuçlarına, yani Netanyahu ile Eisenkot arasındaki o kıl payı farka bakalım.

KAN tarafından paylaşılan kesin olmayan sonuçlara göre, Eisenkot liderliğindeki muhalif blok 53 sandalyeye ulaşırken Netanyahu'nun bloğu 50 milletvekiliyle kaldı. Yedioth Ahronoth'un aktardığı verilere göre ise açılan 2 bin 419 sandıkta fark sadece 7 bin 700 oy seviyesinde.

Görünen o ki, 120 sandalyeli Knesset'te 61 barajına hiçbir blok tek başına ulaşamıyor. Bu durum, Netanyahu'nun Likud Partisi ile birinci parti olsa da hükümet kurmak için çok zorlu bir pazarlık sürecine girmesi demek.

Bence bu bir denge değil, sadece bir kilitlenme senaryosu.

Katılmıyorum, Eisenkot'un eski bir Genelkurmay Başkanı olması, bölgesel güvenlik anlaşmalarında daha öngörülebilir bir aktör profili çizebilir.

Peki bu siyasi belirsizlik İsrail'deki market fiyatlarına nasıl yansıyacak?

Mesele sadece fiyat değil, güvenlik politikalarındaki kırılmanın maliyetidir. Benzer durumda olan geçmiş seçimlerde, kilitlenen meclis yapıları bölgesel risk primini her zaman yukarı çekmiştir.

Netanyahu'nun Likud Partisi 25 milletvekiliyle birinci parti sıfatını koruyor ama muhalefetin yükselişi sandık çıkış anketlerinde çok net.

Peki bu siyasi kilitlenme, bölgedeki askeri hareketlilik ve güvenlik mimarisi için bir risk mi yoksa yeni bir başlangıç mı?

Emsaller gösteriyor ki, bu kadar dar farkla gelen sonuçlar genellikle daha sert bir iç siyasi çatışma getirir.

Siyasi belirsizliğin finansal piyasalardaki yankısını birazdan konuşacağız ama önce şu soruya odaklanalım: Sermaye piyasalarındaki o büyük temizlik, tutuklamalar ve tasfiyelerle nasıl bir sarsıntı yaratacak?

Aslında bu sadece bir temizlik değil, piyasa yapısını kökten değiştirecek bir operasyon. SPK'nın Tera Yatırım'ın faaliyet izinlerini iptal ederek tasfiye kararı alması, kurumsal düzeyde bir 'sıfır tolerans' mesajı taşıyor.

Bu kararın detaylarına bakarsak, Kurul sadece şirketi kapatmakla kalmadı; 5 internet sitesine erişim engeli getirileceğini ve 50 gerçek kişi hakkında suç duyurusunda bulunulacağını da bültenle resmen duyurdu.

Peki bu yaptırımlar piyasaya güven mi verir yoksa kaosa mı sürükler?

Çetin, güven için bu tür radikal adımlar şart; çünkü 31 kişinin lisansının iptal edilmesi, oyunun kurallarını çiğneyenlerin sistem dışına itildiğini gösteriyor.

Grafiklere bakıp güven konuşuyorsunuz ama yatırımcısı olan ne yapacak?

Meral, haklısın; ancak Kurul zaten yatırımcıların tazmin edilmesine yönelik bir mekanizmayı tasfiye sürecine dahil ettiğini belirtti.

Sadece kurumsal tasfiye de değil, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı'nın soruşturması da çok ciddi bir boyuta ulaştı.

Hakan Gövdere ve Rıza Kandemir'in tutuklanmış olması, meselenin sadece usulsüzlük değil, terörizmin finansmanı gibi çok daha ağır suçlarla ilişkilendirildiğini kanıtlıyor.

Bu kadar büyük isimlerin tutuklanması sokağı korkutur.

Tam tersine, Elif Değerli ve Elif Özüş hakkındaki adli kontrol kararlarıyla birlikte süreç, sistemin açıklarını kapatmaya yönelik çok katmanlı bir hukuki zemine oturuyor.

Peki, bu sert müdahale piyasadaki o kırılgan güveni gerçekten yeniden inşa etmeye yeter mi, yoksa sadece daha büyük bir sarsıntının habercisi mi?

Piyasa dengelerini bir kenara bırakıp, bu sarsıntının çok daha karanlık ve fiziksel bir boyutu var; Francesca Albanese'ın BM'ye sunduğu rapordaki 'medyakırım' kavramını açalım.

Raporda ifade edildiği üzere, İsrail Ekim 2023'ten bu yana yaklaşık 300 gazeteciyi öldürdü ve 400'den fazla medya çalışanını yaraladı.

Bence mesele sadece sayı değil, bu bir stratejik bilgi körlüğü yaratma operasyonu.

Katılmıyorum, Albanese'ın raporu bunun sistematik bir soykırımı kolaylaştırma aracı olduğunu, yani bilginin yok edilmesinin yok etme sürecinin bir parçası olduğunu söylüyor.

Gazetecinin canı tehlikedeyse, o haberin dünyaya ulaşması da imkansız hale geliyor.

Peki, bu fiziksel yok edişin dijital dünyada yarattığı o derin boşluk, siber saldırılar ve nefret söylemiyle nasıl birleşiyor?

Aslında bu iki dünya artık birbirinden kopuk değil, az önce belirttiğim gibi dijitaldeki nefret doğrudan sokağa taşınıyor. ABD'de Federal Seçim Kurulu'nun sistemlerini kapatmak zorunda kalması, siber saldırıların artık sadece veri çalmak değil, demokratik süreci felç etmek için kullanıldığını gösteriyor.

Sadece felç etmek değil, meşruiyeti de sarsıyorlar. FEC'in hizmetlerini durdurması, seçmenin gözünde kurumun güvenilirliğini daha ilk dakikadan zedeleyen bir hamle.

Veriler de bunu destekliyor; sistemlerin Türkiye saatiyle 05.00'dan beri kapalı olması, siber operasyonun zamanlamasının çok stratejik olduğunu gösteriyor. Bu bir veri ihlalinden ziyade, kurumun işleyişini durdurmaya yönelik bir sabotaj gibi duruyor.

Dijitaldeki bu karmaşa sokağa nasıl yansır bilemem ama nefret söylemi dediğinizde işin rengi değişiyor.

Meral, Fransa'daki o sert ifadeler sokağın nabzını nasıl etkiliyor?

Fransa'daki o grupta yazılan 'çok fazla kişiyi öldürmek gerek' ifadesi sadece bir yazı değil, bir tehdit.

Kesinlikle, Paris Savcılığı da zaten bu yüzden soruşturma açtı. X platformundaki o grupta Müslümanlara yönelik doğrudan ölüm çağrıları yapıldığı teyit edildi.

Bence asıl sorun platformun denetimsizliği.

Katılmıyorum, sorun platformun denetimsizliği değil, bu söylemlerin artık birer terör eylemi çağrısına dönüşmüş olması.

az önce belirttiğimna göre, 100'den fazla sanatçı ve sporcu da bu durumun normalleşmesine karşı imza topladı. Politis gazetesinin dediği gibi, nefret sözlerinin yeniden can alacağını zaten biliyorlardı.

Sanatçılar imza atıyor ama pazar yerindeki adam o nefretin yarattığı gerginliği hissediyor.

Peki, bu siber saldırılar ve nefret söylemi sarmalı, devletlerin güvenlik bürokrasisini nasıl bir çıkmaza sürüklüyor?

Güvenlik bürokrasisi şu an iki cephede birden savaşıyor: biri ekran başında, diğeri sokakta.

Maliyet açısından bakarsak, siber saldırıların kurumsal güveni yıkma maliyeti, fiziksel bir saldırının maliyetinden çok daha yüksek olabilir.

Peki, bu dijital ve toplumsal kırılmaların ardından, küresel jeopolitiğin daha sıcak ve fiziksel çatışma noktalarına, mesela Nijerya veya Suriye-Irak hattına geçiş mi yapacağız?

Aslında bu iki bölge arasında çok farklı bir tablo var; Nijerya'da Taraba eyaletindeki Binnari köyünde 23 Ekim'de gerçekleşen saldırıda can kaybı 62'ye yükseldi, NEMA Direktörü Ladan Ayuba 15 cenazenin Benue Nehri'nden çıkarıldığını teyit etti.

Nijerya'daki bu durum bir güvenlik zafiyetinden ziyade, yerel grupların devlet otoritesini test etme yöntemi gibi duruyor.

Bence durum daha karmaşık; Nijerya'daki bu şiddet sarmalı yerel istikrarsızlığı beslerken, Suriye-Irak hattında tam tersi bir kurumsallaşma çabası var.

Şara'nın bahsettiği o ekonomik bağımlılık halkın mutfağına yansımadan stratejik iş birliği denmez ama.

Meral, Şara'nın bahsettiği o ekonomik bağımlılık aslında Suriye ve Irak arasındaki sınırları mı belirsizleştiriyor?

Şara Dicle TV'ye verdiği röportajda ilişkilerin kişisel kaprislere dayanmaması gerektiğini vurguladı, yani daha yapısal bir modelden bahsediyor.

Katılmıyorum, Şara'nın 2003 Irak müdahalesinden önceki sivil hassasiyet vurgusu aslında geçmişteki siyasi hataları örtme çabası olabilir.

Oysa veriler şunu söylüyor; Suriye ve Irak arasındaki ekonomik entegrasyon, Nijerya'daki gibi kontrolsüz şiddet dalgalarına kıyasla daha öngörülebilir bir zemin sunuyor.

Grafiklerdeki o stratejik iş birliği, Nijerya'daki gibi yüzlerce insanın evini terk etmek zorunda kaldığı bir kaosun önüne geçebilecek mi?

Bu tezatlık aslında küresel güvenliğin iki farklı yüzünü gösteriyor; peki ya bu jeopolitik dalgalanmaların borsadaki yapay zeka rüzgarını nasıl keseceği?

Nasdaq endeksinin yüzde 1,18 yükselerek 26.477,81 puana ulaşması, aslında risk iştahının yapay zekaya ne kadar odaklandığını kanıtlıyor. Broadcom gibi devlerin performansı, piyasanın jeopolitik riskleri şimdilik teknolojik büyüme beklentisiyle baskıladığını gösteriyor.

Bu bir illüzyon olabilir. Teknoloji rallisi sürerken fiziksel dünyadaki kırılganlıklar, yani Beyoğlu'ndaki gibi yapısal riskler, sistemik bir şoka neden olursa bu yükselişi durdurur.

Beyoğlu'ndaki olayla ilgili güncel durum şu: AFAD ve UMKE ekipleri, Kalyoncu Kulluğu Mahallesi'ndeki 4 katlı metruk binanın enkazında arama çalışmalarını sürdürüyor. Binanın daha önce boşaltıldığı teyit edildi ancak enkaz altında kimsenin olup olmadığı henüz netleşmedi.

Borsadaki o yüzde birlik artışlar, Beyoğlu'nda binası çöken ya da o metruk binaların arasında yaşayan insanların mutfağına bir şey getirmiyor. Bir yanda yapay zeka şirketleri milyarlar konuşuyor, diğer yanda insanlar güvenli bir çatı bulamıyor.

Meral'in dediği noktaya dönelim; teknoloji dünyasının bu devasa yükselişi ile yereldeki bu fiziksel çöküş arasındaki uçurum aslında neyi gizliyor?

Bence bu, sermayenin artık fiziksel varlıklardan ziyade dijital ve algoritmik değerlere kaçışını simgeliyor.

Katılmıyorum, bu sadece bir kopuş değil, aynı zamanda bir ihmal yönetimi.

Kesinlikle öyle; grafikler yukarı giderken sokaktaki riskler aşağı çekiliyor.

Sadece Beyoğlu değil, tüm şehirdeki metruk yapı stokuna dair veriler henüz paylaşılmadı.

Yani bir tarafta dijital bir ralli, diğer tarafta fiziksel bir enkaz gerçeği var; bugünlük bu kadar, yarın sabah yeni gelişmelerle yine buradayız, hepinize iyi akşamlar.