UCM'de Sarsıcı Karar ve Hürmüz'de Tanker Krizi

New York'taki Birleşmiş Milletler Genel Merkezi'nde yapılan o gizli oylamanın ardından, Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin koridorlarında bugün alışılmadık bir sessizlik hakim. UCM Başsavcısı Kerim Han'ın görevden alınmasıyla sarsılan bu kurumun, hukuki bir temizlik mi yoksa siyasi bir tasfiye mi yaşadığını anlamamız gerekiyor.

Taraf Devletler Meclisi'nin resmi açıklamasında Han'ın Roma Statüsü'nün 46. maddesi uyarınca 'ciddi suistimal ve görev ihlali' yaptığı belirtiliyor. 125 üye ülkeden 82'sinin görevden alma yönünde oy kullanmasıyla, 63 ülkelik mutlak çoğunluk fazlasıyla aşılmış oldu.

Bu kararın hukuki bir zorunluluktan ziyade, mahkemenin siyasi meşruiyetini koruma refleksi olduğunu düşünüyorum. Eğer bu iddialar netleşmeden karar verilseydi, mahkemenin yargı yetkisi tamamen felç olurdu.

Elif'in belirttiği o 13 karşı oy ve 15 çekimser ülke, aslında mahkemenin karar alma mekanizmasındaki derin kırılmanın bir göstergesi.

Sadece bir gösterge değil, doğrudan bir direnç hattı bu.

Haklısın ama bu direnç hattı, Han'ın görev süresi boyunca yürüttüğü soruşturmaların siyasi maliyetini de beraberinde getiriyor.

Şimdi hızlıca bir yargı alalım; bu karar mahkemeyi kurtarır mı, sarsar mı, yoksa tamamen işlevsiz mi kılar?

Kurumsal işleyişin devamı için yardımcıların yönetime geçmesi bir nebze nefes aldırabilir.

Bence güven kaybı, sayısal çoğunlukla telafi edilemeyecek kadar derin.

Kaan'ın bahsettiği o güven kaybı, Hürmüz Boğazı'ndaki sıcak temasla birlikte çok daha somut bir kriz boyutuna ulaştı. Çetin, CENTCOM'un ablukayı delmeye çalışan tankere müdahale kararını nasıl okumalıyız?

Bu bir kaza değil, hesaplanmış bir güç gösterisi. Tim Hawkins'in açıklamasına göre gemi dört kez uyarıldı, yani ABD burada 'yanlışlıkla vurmadık' diyerek hukuki bir zemin kurmaya çalışıyor.

Ancak İran tarafı olayı çok daha farklı tanımlıyor. İran devlet televizyonu, ABD'nin iki füze kullanarak bir doğal gaz tankerini doğrudan hedef aldığını iddia ediyor.

İran'ın bu iddiası, bölgedeki enerji akışının maliyetini bir anda katlayabilir. Tankerin makine dairesinin vurulması, geminin hareket kabiliyetini bitirmiş olsa da bu durum petrol fiyatlarında bir risk primi yaratacaktır.

Risk priminden ziyade, bu durumun bir tırmanma eşiği olup olmadığına bakmak lazım. Benzer durumlarda, yani ablukaya karşı doğrudan fiziksel müdahalede bulunulduğunda, taraflar genellikle daha sert bir yanıtla karşılık veriyor.

Peki, bu sert yanıtın kapsamı ne olabilir?

Görünen o ki, ABD'nin bu hamlesi İran'ın denizdeki hareket alanını daraltmayı hedefliyor. Ancak bu daralma, İran'ın asimetrik yöntemlerle Hürmüz'ü kapatma ihtimalini de masada tutuyor.

Bence asıl tehlike, bu müdahalenin bir çatışma sarmalını tetikleme ihtimali. ABD güçleri gemiyi durdurdu ama bölgedeki gemi trafiğinin güvenliğini sağladıklarını söylemek için henüz çok erken.

CENTCOM'un ifadesiyle gemi artık İran'a doğru ilerlemiyor, yani fiziksel tehdit o anlık durdurulmuş durumda.

Durması, krizin bittiği anlamına gelmiyor.

Kesinlikle katılıyorum, çünkü bu tür olaylar genellikle bir sonraki gerilimin provası oluyor.

Tartışmayı biraz hızlandıralım; her masadan tek cümlelik, net bir yargı istiyorum. Çetin, bu olay bir savaşın habercisi mi?

Savaş değil ama kontrol edilemez bir gerilim sarmalı için tüm şartlar oluşmuş durumda.

Kaan, ekonomik etkisi ne olur?

Enerji piyasalarında kısa vadeli bir dalgalanma kaçınılmaz, ancak uzun vadeli bir kriz olup olmayacağını tankerlerin rotası belirler.

Elif, son durum ne?

Şu an için teyitli olan tek şey, tankerin hareket kabiliyetinin yitirildiği ve tarafların karşılıklı suçlamalarla açıklamalar yapmaya devam ettiği.

Teşekkürler herkese; Hürmüz'deki bu gerilim, Washington'daki seçim atmosferiyle birleşince küresel dengeleri çok daha öngörülemez bir noktaya taşıyacak gibi duruyor. Yarın sabah, Kolombiya'daki askeri krizin sivil yönetim üzerindeki etkilerini konuşacağız, hoşça kalın.