Dünya Gergin: Trump'ın İran Tehdidi ve Avrupa'da Schengen Krizi

20 kaynağın eş zamanlı olarak aktardığı o sert açıklama, Trump'ın Camp David'den İran'a yönelik doğrudan askeri operasyon tehdidini masaya getirdi. Bu tehdit sadece bir retorik mi, yoksa sahadaki dengeler gerçekten Trump'ın dediği gibi mi değişti?

Trump, kabine toplantısında İran'ın donanmasının imha edildiğini, hava kuvvetlerinin ve füze üretim kapasitelerinin neredeyse tamamen ortadan kalktığını iddia etti. Özellikle 'Onları çok ağır şekilde vuracağız, bir noktada artık dayanamıyoruz diyecekler' ifadesini kullandı.

Trump'ın bu iddiaları, İran'ın savunma sanayisine yönelik son dönemdeki yaptırımların ve operasyonel baskıların bir sonucu olarak görülebilir ancak füze kapasitesinin 'neredeyse tamamen' bittiği tezi, bölgedeki mevcut caydırıcılık verileriyle çelişiyor.

Bu bir kapasite analizi değil, bir psikolojik harp yöntemi. İran'ın hala asimetrik yetenekleri varken askeri gücün bittiğini söylemek, aslında olası bir operasyonun maliyetini kamuoyuna düşük gösterme çabasıdır.

Peki, bu gerginlik siber alana da sıçramış durumda; Minnesota'daki su tesislerine yapılan saldırı konusunda ne söylenebilir?

Trump, Minnesota'daki siber saldırının İran kaynaklı olduğu yönündeki iddiaları reddetti. Eyalet yönetimini 'son derece beceriksiz' olarak nitelendirerek, sorumlunun Tahran değil, yerel demokrat yöneticiler olduğunu savundu.

Saldırının kaynağını doğrudan yerel yönetimin beceriksizliğine bağlamak, istihbarat verilerinden ziyade siyasi bir manevra gibi duruyor.

Minnesota vakası, siber güvenlik suçlamalarının nasıl bir iç siyaset malzemesine dönüştüğünü gösteriyor; Trump burada sorumluluğu dış aktörden iç aktöre kaydırarak savunma bütçesi veya yönetim eleştirisi için zemin hazırlıyor.

Hızlıca bir tur yapalım; Trump'ın bu çıkışları karşısında tablo nedir? Çetin, risk nerede? Kaan, ekonomik veya stratejik karşılığı ne? Elif, teyitli bir veri var mı?

Risk, bu söylemlerin bir çatışma tetikleyicisine dönüşme ihtimalidir.

Stratejik olarak, İran'ın kapasitesinin bittiği iddiası rasyonel bir zemine oturmakta zorlanıyor.

Şu an için Trump'ın iddiaları dışında saldırının kaynağına dair teyit edilmiş bir rapor bulunmuyor.

Bu sertleşen Orta Doğu trafiğinin ardından, Avrupa'daki sınır güvenliğini ve Schengen krizini konuşmak üzere masaya geçiyoruz.

Saldırı iddialarındaki belirsizlik bir yana, diplomatik masada çok daha somut bir hareketlilik var. Kallas'ın Hamas'ın silahsızlandırılmasına dair yaptığı açıklama, bölgedeki yeni denklem için ne ifade ediyor?

Kallas'ın 'yapıcı adım' dediği şey, aslında masadaki aktörlerin bir kısmını tamamen devre dışı bırakma riski taşıyor. Silahsızlanma şartı gerçekleşmeden uluslararası gücün oraya konuşlandırılması, sadece bir geçiş dönemi değil, kalıcı bir statüko dayatmasıdır.

Ancak Kallas'ın sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada, bu planın ABD, Türkiye, Mısır ve Katar'ın desteğiyle yürütülen bir aracılık süreciyle bağlantılı olduğu belirtiliyor. Paket, İsrail'in çekilmesi ve Gazze'nin yeniden inşasını da kapsıyor.

Bu çok aktörlü yapı, aslında maliyetin nasıl paylaşılacağına dair bir ön hazırlık gibi görünüyor. Türkiye ve Suudi Arabistan'ın bu süreçteki ağırlığı, sadece askeri değil, ekonomik yeniden inşa fonlarının yönetimiyle de doğrudan ilişkili.

Ekonomik fonlar masaya gelmeden kimse silah bırakmaz.

Haklısın ama Fidan ile Bin Ferhan arasındaki son dakika telefon görüşmesi, bu finansal ve diplomatik koordinasyonun başladığını gösteriyor.

Hızlı bir tur yapalım; bu diplomatik trafik gerçekten bir çıkış yolu mu, yoksa sadece zaman kazanma çabası mı? Çetin, sen?

Bana göre sadece bir zaman kazanma manevrası.

Kaan?

Veriler, tarafların maliyetten kaçmak için bir orta yol aradığını söylüyor.

Elif?

Şu an için tarafların bu planın uygulanabilirliğine dair somut bir mutabakatı bulunmuyor.

Anlaşılan o ki, Orta Doğu'daki bu diplomatik satranç devam ederken, asıl fırtına Batı'nın iç sınırlarında, Avrupa'nın kapılarında kopmak üzere.

Fırtınanın merkezi Ceuta; İtalya İçişleri Bakanlığı, İspanya'nın bu özerk bölgesindeki göç akını sonrası hava ve deniz sınırlarını kapatarak Schengen'i askıya aldı. Meloni bu durumu Avrupa güvenliği için somut bir tehdit olarak tanımlarken, İspanya İçişleri Bakanlığı Fas sınırında 57 kişinin hayatını kaybettiğini teyit ediyor.

Sanchez ise bu sert çıkışa Frontex verileriyle yanıt veriyor. İtalya üzerinden geçen 478 bin 600 düzensiz göçmen rakamını masaya koyarak, sorunun tek bir sınır noktasında değil, sistemin bütününde olduğunu savunuyor.

Veriler Sanchez'i haklı çıkarabilir ama İtalya'nın bu hamlesi güvenlik protokollerinin çöküşünü gösteriyor. Sınır güvenliği sağlanamıyorsa, serbest dolaşım bir lüks haline gelir.

Peki bu sadece bir güvenlik meselesi mi yoksa siyasi bir hesaplaşma mı? İtalya'nın bu kararı kimin işine yarıyor?

Bence bu, İtalya'nın göç yükünü paylaşmak istemediğinin en net ekonomik ve siyasi göstergesi.

Hayır, bu bir dayanışma testi.

Tamam, çok uzatmadan hızlı bir tur yapalım; bu krizin sonunda ne görüyoruz? Herkes tek cümleyle söylesin.

İspanya ve İtalya arasında derinleşen bir hukuki belirsizlik.

Avrupa'nın ortak göç yönetimi mekanizmasının işlevsizliği.

Schengen'in fiilen sona erme riski.

Görünen o ki Avrupa kendi içinde bölünmeye devam edecek. Şimdi rotayı biraz daha güneye, suların yükseldiği ve toprağın değiştiği başka bir yere çevirelim.

Sadece sınırlar değil, iklimin yarattığı fiziksel sınırlar da değişiyor; Guterres'in New York'tan yaptığı o sert uyarıyı bir açalım.

Guterres, Haziran ve Temmuz aylarında deniz yüzeyi sıcaklıklarının rekor kırdığını belirterek, İspanya ve Fransa'daki orman yangınlarına atıfta bulundu. Genel Sekreter, 'Daha önce hiç karşılaşmadığımız bir durumdayız' diyerek El Nino kaynaklı krizin geçim kaynaklarını tehdit ettiğini söyledi.

Bu sadece bir sıcaklık artışı değil, El Nino'nun yarattığı bu döngü küresel tarım ve gıda fiyatları üzerinde doğrudan bir maliyet baskısı kuruyor. Geçen yılın verileriyle kıyaslandığında, bu rekorların ekonomik kırılganlığı nasıl derinleştireceğini öngörmek zor değil.

Ancak Guterres'in bu çıkışı, çözüm mekanizmalarından ziyade bir durum tespiti gibi kalıyor.

Çetin, mesele sadece tespit değil, bu krizin yarattığı ekonomik şokun yönetilememesi.

Mesele ekonomik şok değil, bu tür küresel uyarıların diplomatik çözüm kapasitesini artırmadığı gerçeği.

Peki, diplomasi masası bu krizden uzak değil; Kıbrıs'ta yeni bir 5+1 hamlesi var, ne diyorsunuz?

Guterres, Kıbrıs ziyaretinin ardından güven oluşturma ve metodoloji hazırlıklarının tamamlandığını duyurarak yeni bir 5+1 toplantısı kararı aldı. Bu formatta Türkiye, Yunanistan ve Birleşik Krallık gibi garantör ülkeler de masada olacak.

Hızlı bir tur yapalım; Kıbrıs ve iklim konusunda tek cümlelik net yargılarınızı istiyorum, uzatmak yok.

İklim gıda güvenliğini, Kıbrıs ise Doğu Akdeniz'deki enerji dengelerini sarsmaya devam edecek.

Kıbrıs'ta 5+1 formatı, geçmişteki tıkanıklıkları aşmak yerine sadece süreci uzatabilir.

BM'nin kararı, tarafların mevcut yakınlaşmalarını resmileştirmeyi amaçlıyor.

Anlaşılan her iki masada da tansiyon yüksek; şimdi ise gündemi biraz daha yakına, sokaktaki asayiş ve yerel dinamiklere çekelim.

Sokaktaki asayiş derken, İstanbul'un kalbinden gelen o ağır haberle başlayalım: Üsküdar Belediyesi'ndeki tutuklamalar neyin işareti?

İstanbul Anadolu Cumhuriyet Başsavcılığı koordinesinde yürütülen soruşturmada Belediye Başkanı Sinem Dedetaş, özel kalem Alihan Koçoğlu, mimar Burçin Çevik ve müteahhit Bülent Orhan Tozkoparan tutuklandı. Dosya, özellikle yapı ve iskan ruhsatı işlemlerindeki usulsüzlük ile rüşvet iddialarına odaklanıyor.

Bu operasyonun sadece bireysel bir yolsuzluk değil, ruhsat mekanizmasındaki bir sistem hatasına işaret ettiğini düşünüyorum; zira müteahhitlerin ve belediye içindeki aktörlerin bu kadar sıkı bir dosyada birleşmesi tesadüf değil.

Sistem hatası mı, yoksa denetim mekanizmasının sadece belirli noktalarda mı çalıştığı sorusu daha önemli.

Çetin, bu kadar keskin bir yorum yapıyorsun; peki ya Edirne'deki uyuşturucu operasyonu? O da bir denetim sorunu mu?

Edirne'de yabancı plakalı bir araçta 600 adet uyuşturucu hap ele geçirildi ve araçtaki 3 şüpheli gözaltına alındı.

Edirne'deki bu yakalama, sınır hattındaki hareketliliğin uyuşturucu trafiği için hâlâ açık bir kapı bıraktığını gösteriyor.

Asayişteki bu iki ayrı olay, aslında yerel yönetimden sınır güvenliğine kadar denetim boşluklarının farklı biçimlerde karşımıza çıktığını kanıtlıyor.

Hızlı bir tur yapalım; Üsküdar ve Edirne'deki bu tabloya dair tek cümlelik nihai yargınız nedir? Kaan, sen başla.

Kurumsal denetimin kişisel rüşvetten ziyade yapısal bir reform gerektirdiğini görüyorum.

Risk yönetimi açısından sınır hattındaki bu tür 'küçük' görünen yakalamaların çok daha büyük sevkiyatların öncülü olduğundan şüpheleniyorum.

Ben sadece mevcut verilerin, operasyonların hukuki süreçlerinin devam ettiğini teyit ettiğini söyleyebilirim.

Herkes kendi alanından uyarısını yaptı; şimdi geceyi kapatırken rakamların ve piyasaların nereye evrileceğine, yani borsa ve konvoy meselesine bakacağız.

Kapanışa yaklaşırken masayı hızlı bir tura sokuyorum; borsa bu yükselişi sürdürür mü ve Sakarya'daki konvoyun etkisi ne olur, tek cümlelik net yargılarınızı istiyorum.

BIST 100'deki 165,17 puanlık artış ve bankacılık endeksindeki yüzde 2,89'luk sıçrama, piyasada haftalık kapanış öncesi bir rahatlama iştahına işaret ediyor.

Borsa yükseliyor ama finansal kiralama ve faktoringdeki yüzde 4,61'lik düşüş, risk iştahının her sektörde aynı olmadığını gösteriyor.

Sakarya'daki konvoy meselesinde ise durum daha çok sosyal bir hareketlilik; 20 ülkeden 500 aktivistin üç gün orada kalacağı teyit edildi.

Çetin, bu konvoyun sadece bir yürüyüşten ibaret olmadığını, siyasi bir risk barındırdığını mı düşünüyorsun?

Riskten ziyade maliyetine bakıyorum; Srebrenitsa'dan başlayan bu rotanın uluslararası diplomatik dengeleri nasıl etkileyeceği henüz belirsiz.

Aslında borsa ve konvoy arasında doğrudan bir bağ kurmak zor, ancak her iki veri de piyasaların ve toplumun bir tür 'hareket' içinde olduğunu gösteriyor.

Sadece şunu ekleyeyim, İsmail Tiryaki konvoyun Pazartesi devam edeceğini netleştirdi, yani bu hareketlilik bir güne sığmıyor.

Rakamlar ve rotalar netleştiğine göre bugünlük bu kadar; teşekkürler ekip, yarın sabah yeni verilerle görüşmek üzere.