Trump'ın İran Resti ve Orta Doğu'da Yeni Perde

Trump'ın İran ile yapılan 60 günlük çerçeve anlaşmasını bitirme kararı ile Hürmüz Boğazı'nı ABD toprağı sayma önerisi, Orta Doğu'da diplomatik bir çözümden ziyade açık bir çatışma senaryosuna kapı aralıyor.

Trump, Oval Ofis'teki basın toplantısında İran'ın nükleer programına dair taleplerinin karşılanmadığını belirterek anlaşmanın uzatılmayacağını resmen açıkladı. Ayrıca Hürmüz Boğazı'nın ABD toprağı sayılması fikrine 'harika bir fikir' dediğini vurguladı.

Trump'ın bu hamlesi, bölgedeki enerji akışını kontrol etme isteğinin bir yansıması gibi görünüyor. Bu durumu, bir şirketin tüm lojistik rotasını tek başına ele geçirmeye çalışmasına benzetebiliriz; riskli ama kontrol odaklı bir strateji.

Lojistik rotası değil, doğrudan egemenlik iddiası bu.

Haklısın, ancak bu egemenlik iddiası ekonomik bir kuşatma mekanizmasıyla birleşiyor.

Mesele sadece ekonomi değil, bu söylemin yaratacağı askeri geri tepme. Hürmüz gibi uluslararası bir su yolunu tek taraflı sahiplenme iddiası, bölgedeki tüm deniz hukuku normlarını çöpe atmak demek.

Peki bu gerginlik Ankara'nın masasına nasıl yansıyor, Fidan ve Erakçi arasındaki görüşmenin arka planı neydi?

Dışişleri Bakanlığı kaynaklarının aktardığına göre, Bakan Fidan ve İranlı mevkidaşı Erakçi bugün bir telefon görüşmesi yaptı. Görüşmede Hürmüz Boğazı'nın açılması ve ateşkes müzakereleri ana maddeler olarak öne çıktı.

Ancak Trump'ın Güney Kore'ye yönelik 'destek vermediniz' çıkışı, müttefikler arasındaki koruma-ödeme dengesini de bozmuş durumda.

Trump'ın Güney Kore için harcadığı milyarlarca doları bir yatırım gibi görmesi, aslında askeri yardımı bir ticaret malı haline getirdiğini gösteriyor.

O yatırımın karşılığını İran operasyonunda beklemek ise stratejik bir yanılgı.

Bence bu, sadece bir pazarlık taktiği; Trump'ın her zaman kullandığı bir yöntem.

Kaan'ın ticaret benzetmesi mi yoksa Çetin'in stratejik hata vurgusu mu daha ağır basıyor, bunu dinleyiciye bırakıyorum. Peki, bu gerilim Gazze hattındaki diplomatik trafiği nasıl etkileyecek?

İsrail Başbakanlık Ofisi'nin açıklamasına göre bu görüşme 'derin ve yapıcı' geçti; Kushner ve Netanyahu, Gazze'nin silahsızlandırılması ile yeniden imarı için iki ayrı çalışma grubu kurulması konusunda mutabık kaldı.

Bu mutabakat, sahadaki gerçeklikten kopuk bir kağıt üzerinde kalma riski taşıyor. Silahsızlanma ve ordunun çekilmesi gibi iki zıt kutbu aynı çalışma grubuna koymak, çözümden ziyade bir çıkmaz sokak yaratıyor.

Aslında bu, Gazze'nin yeniden imarı için gereken devasa sermayenin akışını kontrol altına alma çabası. Bu bütçeyi yönetmek, bir şehrin elektrik faturasını ödemekten çok daha karmaşık; milyarlarca dolarlık bir lojistik operasyondan bahsediyoruz.

Elektrik faturası mı? Kaan, bu bir kentsel dönüşüm projesi değil, bir güvenlik mimarisi kurma girişimi.

Kaan'ın lojistik vurgusu mu, yoksa Çetin'in güvenlik çıkmazı uyarısı mı daha gerçekçi, orası tartışılır ama asıl soru şu: Bu gruplar gerçekten iş yapabilecek mi, yoksa sadece zaman mı kazanıyorlar?

Grupların hareket alanından çıkıp bu hareketliliğin insani maliyetine, yani hapishanelerdeki o karanlık koridorlara bakmamız gerekiyor. Elif, Filistin Dışişleri'nin BM'ye gönderdiği o acil uyarıların içeriğinde tam olarak ne var?

Filistin Dışişleri Bakanlığı, İsrail hapishanelerindeki sistematik tıbbi ihmallerin savaş suçu teşkil edebileceğini belirterek BM ve Dünya Sağlık Örgütü'ne resmi mesajlar gönderdi. Özellikle 15 yaşındaki Muhammed Musa Hamid'in sağlık durumunun kritik seviyeye ulaştığı vurgulanıyor.

Buradaki mesele sadece bir sağlık hizmeti eksikliği değil, bir maliyet yönetimi gibi görünüyor; tıbbi ihmal oranı geçen döneme göre bu kadar arttıysa, bu bir bütçe tercihi mi yoksa bir baskı aracı mı, bunu anlamak lazım.

Buna bütçe tercihi demek olayı çok yumuşatmak olur, Kaan.

Haklısın, ama mekanizmanın nasıl işlediğini görmeliyiz; bir kurumun sağlık hizmetini kesmesi, doğrudan bir yaptırım gücü oluşturur.

Mekanizma değil, doğrudan bir strateji bu; benzer durumda geçmişte uluslararası mahkemelerin 'ihmal' değil 'kasıt' üzerinden hüküm kurduğunu biliyoruz.

Yani hukuk burada sadece bir sonuç mu, yoksa bu sürecin bir parçası mı, bunu tartışacağız. Şimdi bu gerilimin başka bir cephesine, Rusya'daki yargı duvarlarına doğru bakalım mı?

Burada hukuk bir araç değil, doğrudan bir bariyer; Yüksek Mahkeme'nin Yabloko Partisi'nin itirazını reddetmesi, sürecin en başından beri belli bir yöne evrildiğini gösteriyor.

Süreci netleştirmek gerekirse, 10 Ağustos'ta Rodina Partisi'nin açtığı dava temyiz kurulunda onaylanmış ve Yabloko'nun Devlet Duması aday listesi kaydı resmi olarak iptal edilmişti.

Bu iptal, seçimlerdeki muhalif ses oranını, sanki bir bütçe planlamasında beklenmedik bir gider kaleminin tamamen silinmesi gibi, sıfıra yaklaştırıyor.

Bütçe kıyaslaması çok hafif kalıyor, bu daha çok bir oyun sahasının tamamen kapatılması.

Haklısın ama mekanizma aynı; seçmen önüne konulan seçenek havuzu daraldıkça, mevcut iktidarın oyları matematiksel olarak daha baskın hale geliyor.

Peki bu yargısal müdahale, sadece bir partiyi mi dışlıyor yoksa oyunun tüm kurallarını mı değiştiriyor? Belki de bu kapalı kapılar ardındaki kararların yankısı, Ankara'dan bölgeye uzanan yeni bir diplomatik trafiğe işaret edecektir.

Aslında bu yankı çok somut; Bakan Fidan bugün Neçirvan Barzani ve Mesrur Barzani ile ayrı ayrı telefon görüşmeleri gerçekleştirdi. Dışişleri Bakanlığı'ndan edinilen bilgiye göre görüşmelerde bölgedeki güncel gelişmeler masaya yatırıldı.

Bu temasların sıklığı, bölgedeki belirsizliğin bir yansıması gibi duruyor. Ankara'nın bu yoğun trafiği, geçen yılki benzer kriz dönemlerine kıyasla çok daha hızlı ve doğrudan bir iletişim kanalı kurmaya çalıştığını gösteriyor.

Hız her zaman verimlilik demek değildir Kaan.

Mesele verimlilik değil, belirsizliği yönetmek; sanki bir fırtına öncesi limanı kontrol etmek gibi bir durum var.

Limanı kontrol etmek yerine, fırtınanın rotasını değiştirmeye çalışmak daha büyük bir maliyet getirebilir; kurumların bu yeni döneme ne kadar hazır olduğu asıl soru.

Diplomasinin bu hızlı temposu, yerel dinamiklerin ağırlığını ne kadar değiştirebilir? Bakalım bu temaslar sadece birer telefon görüşmesi olarak mı kalacak, yoksa yarın sabah bambaşka bir gündemle mi uyanacağız; şimdi biraz da yerel sokağın sesine bakalım.

Sokağın sesine bakarken, Brezilya'dan gelen o ağır haberle başlıyoruz; Petropolis yakınlarındaki dağ yolunda bir turist otobüsünün devrilmesi 10 kişinin ölümüyle sonuçlandı.

Rio de Janeiro eyalet itfaiyesi, kazanın yerel saatle 04.30'da gerçekleştiğini teyit etti. Otobüsün Belo Horizonte'den yola çıktığı bildiriliyor ve hastaneye kaldırılan iki yaralıya tüm müdahalelere rağmen kurtarılamadı.

Bu tür ulaşım kazaları, özellikle dağlık rotalarda lojistik denetimin ne kadar hayati olduğunu gösteriyor. Geçen yılki benzer kaza verileriyle kıyasladığımızda, turist taşımacılığındaki güvenlik standartlarının hala kırılgan bir noktada durduğunu söyleyebilirim.

Güvenlik standartlarından ziyade, o rotadaki altyapı ve gece görüşü gibi operasyonel risklere odaklanmak lazım.

Güvenlik denetimi diyorsak, Türkiye'deki maden işçilerinin Ankara'daki mücadelesine de değinmek gerekiyor; Bakanlık önündeki eylemde gözaltılar var.

Bağımsız Maden-İş Sendikası üyeleri, haklarının ödenmesi talebiyle 8 gündür Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı önünde eylem yapıyor. Genel Başkan Gökay Çakır ve Örgütlenme Uzmanı Başaran Aksu, müzakerelerin sonuçsuz kalması üzerine polis tarafından gözaltına alındı.

Bu durum, sendikal hak arama süreçlerinin kamusal alanla çatıştığı bir noktaya geldiğini gösteriyor. Bakanlığın, eylemin 24 saat kesintisiz sürmesinin merkezi bir alanı yaşam alanına dönüştüreceği gerekçesiyle müdahale etmesi, hukuki ve siyasi bir gerilim hattı oluşturuyor.

Mesele sadece bir alan kullanımı değil, devletin kurum önündeki eylem sınırını nerede çizeceğidir; bu müdahale sendikal örgütlenmeyi daha da radikalleştirebilir.

Gerilim sadece siyasi alanda değil, maalesef sokakta da devam ediyor; Bağcılar'daki komşu kavgası veya Şanlıurfa'daki yol verme tartışması gibi.

Bağcılar'da Kirazlı Mahallesi'nde bir şüpheli, komşusunu bıçakladıktan sonra silahla sokağa çıkıp rastgele ateş açarak üç kişiyi daha yaraladı. Şanlıurfa'da ise Siverek'te bir araçtan açılan av tüfeğiyle ateş sonucu 40 yaşındaki bir baba ve 11 yaşındaki kızı yaralandı.

Sokaktaki bu şiddet sarmalı, aslında toplumsal tahammülün ne kadar azaldığının bir göstergesi. Şiddetin bu kadar hızlı ve rastgele yayılması, toplumsal maliyeti her geçen gün artırıyor.

Buna toplumsal tahammül demek yerine, denetimsiz silahlanma ve yargıdaki caydırıcılık eksikliğine bakmak daha gerçekçi olur.

Peki, bu kaotik gündemin içinde devletin koruyucu refleksi ne durumda? Mesela Sağlık Bakanlığı'nın kanser tarama verilerine bakarsak durum farklı.

Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu, kanser taramaları için 99 milyon SMS gönderildiğini açıkladı. Temmuz 2024'ten bu yana 16 milyon 88 bin 375 vatandaşa ücretsiz tarama yapıldığı ve 658 bin kişide şüpheli bulgu tespit edildiği belirtildi.

99 milyon SMS, Türkiye'deki toplam nüfusun neredeyse yarısına dokunmak demek; bu, dijital sağlık takibi açısından devasa bir sayı.

Sayılar etkileyici ama asıl başarı, o 658 bin şüpheli bulgunun ne kadarının tedaviye dönüştüğüdür.

Haklısınız, ancak bu SMS trafiği, bir nevi toplumsal bir sağlık tarama ağı kuruyor; sanki her vatandaşın cebine birer check-up hatırlatıcısı bırakılıyor gibi.

Bir SMS'in sağlık hizmetine dönüşmesi, bir otomobilin yakıt ikmali kadar basit bir mekanizma değil.

Sayılar mı yoksa uygulama başarısı mı daha önemli, bunu tartışmak zor ama günün özeti bu karmaşa gibi görünüyor.

Kesinlikle; bir yanda devasa bir sağlık veri ağı, diğer yanda sokağın en küçük tartışmada bile silaha sarılması.

Günün sonunda elimizde hem büyük veri setleri hem de çok küçük ama ağır yaralı hikayeler kaldı.

Bazen bir mesajla hayat kurtarmaya çalışırken, bazen de bir yol tartışmasıyla bir aileyi dağıtabiliyoruz; bugünü böyle kapatıyoruz, yarın sabah yeni bir gündemle burada olacağız, iyi geceler.